روسیه در آستانه تحویل پهپاد به ایران است

استیون ارلانگر و ایوان نچپورنکو / نیویورک تایمز / ۲۶ مارس ۲۰۲۶

متحدان اروپایی به‌طور فزاینده‌ای نگران هستند که روسیه در حال آماده‌سازی برای تحویل پهپادهای پیشرفته به ایران جهت استفاده در جنگ با ایالات متحده و اسرائیل است.

روسیه و ایران در جریان تهاجم ادامه‌دار روسیه به اوکراین به یکدیگر نزدیک‌تر شدند. روس‌ها به‌طور گسترده از پهپادهای ایرانی در اوکراین استفاده کرده‌اند و دو کشور در دور زدن تحریم‌های غربی برای فروش نفت در بازارهای خارجی نیز همکاری داشته‌اند.

به گفته مقام‌های آمریکایی، پس از حمله چند هفته پیش ایالات متحده و اسرائیل به ایران، روسیه شروع به ارائه اطلاعات ماهواره‌ای و سایر داده‌های اطلاعاتی به ایران درباره پایگاه‌های آمریکایی و دیگر اهداف احتمالی در منطقه کرده است.

اوایل این ماه، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، اعلام کرد که دستگاه اطلاعاتی این کشور کشف کرده است روسیه پهپادها و اطلاعاتی را در اختیار ایران قرار داده که در حملات علیه تأسیسات نظامی آمریکا و کشورهای همسایه در خاورمیانه طی این جنگ مورد استفاده قرار گرفته است. زلنسکی در گفت‌وگویی با فرید زکریا از شبکه سی‌ان‌ان در ۱۵ مارس گفت که مسکو پهپادهایی را که تحت مجوز ایران تولید شده‌اند، منتقل کرده است.

گزارشی در روز پنج‌شنبه در روزنامه فایننشال تایمز نیز به نظر می‌رسد این اظهارات را تأیید می‌کند. بر اساس این گزارش، به نقل از منابع اطلاعاتی غربی، روسیه «در آستانه تکمیل ارسال مرحله‌ای پهپاد، دارو و مواد غذایی به ایران» قرار دارد.

مارک روته، دبیرکل ناتو، روز پنج‌شنبه در بروکسل در پاسخ به پرسشی درباره این گزارش‌ها، مستقیماً تأیید نکرد که آیا روسیه در حال ارسال پهپادهای رزمی به ایران است یا نه و گفت این موضوع از جنس اطلاعات محرمانه است و «بنابراین آن را محرمانه نگه می‌داریم». با این حال، او افزود که مقام‌ها از مدت‌ها پیش به «ارتباط نزدیک» میان ایران، روسیه، کره شمالی و چین اشاره کرده‌اند.

او گفت: «همین که چنین گزارش‌هایی منتشر می‌شود، خود چیزی را نشان می‌دهد؛ اینکه روسیه تا چه اندازه در حال به اشتراک گذاشتن موارد مختلف، از جمله با ایران، است. بنابراین نباید در این باره ساده‌لوح باشیم.»

جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، نیز در پیامی در شبکه‌های اجتماعی در روز پنج‌شنبه نوشت: «روسیه و ایران با یکدیگر همکاری کرده‌اند — تاکتیک‌ها، آموزش و فناوری را به اشتراک گذاشته‌اند.»

دو مقام ارشد اروپایی که به دلیل حساسیت دیپلماتیک موضوع نخواستند نامشان فاش شود، گفتند دستگاه‌های اطلاعاتی‌شان بر این باورند که روسیه در حال آماده‌سازی برای تحویل پهپاد به ایران برای استفاده در جنگ با ایالات متحده و اسرائیل است. آنها جزئیاتی درباره زمان‌بندی یا نحوه ارسال ارائه نکردند.

یک مقام اروپایی سوم با قطعیت کمتری سخن گفت و اظهار داشت «نشانه‌های قوی» وجود دارد که روس‌ها و ایرانی‌ها به چنین توافقی دست یافته‌اند. با این حال، او نمی‌دانست که آیا تاکنون پهپادی تحویل داده شده یا در حال ارسال است.

کارخانه‌های تسلیحاتی ایران، چه در حوزه پهپاد و چه موشک‌های بالستیک، از زمان آغاز جنگ نزدیک به یک ماه پیش، هدف اصلی کارزار گسترده بمباران آمریکا و اسرائیل بوده‌اند. بنابراین، به‌طور طبیعی هرگونه پهپاد روسی می‌تواند به جبران این خلأ کمک کند.

دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز پنج‌شنبه ارسال پهپاد و سایر تسلیحات از سوی روسیه به ایران برای استفاده در این جنگ را رد کرد و به خبرنگاران گفت این گزارش‌ها «اطلاعات نادرست» است.

پسکوف پیش‌تر نیز گزارش منتشرشده در اوایل این ماه در وال‌استریت ژورنال را که مدعی شده بود روسیه قطعات مدرن‌سازی‌شده‌ای برای پهپادهای ایران با هدف بهبود ارتباطات، ناوبری و هدف‌گیری در اختیار تهران قرار داده، تکذیب کرده بود.

روسیه پیش‌تر اعلام کرده بود که از طریق مسیر زمینی و از طریق جمهوری آذربایجان، کمک‌های پزشکی و غذایی به ایران منتقل کرده و این روند ادامه خواهد داشت.

اوایل این ماه، در ۷ مارس، دونالد ترامپ گزارش‌ها درباره ارائه اطلاعات هدف‌گیری نیروهای آمریکایی توسط روسیه به ایران را کم‌اهمیت جلوه داد. او به خبرنگاران گفت: «اگر به اتفاقاتی که در هفته گذشته برای ایران رخ داده نگاه کنید، اگر هم اطلاعاتی دریافت می‌کنند، چندان به کارشان نیامده است.»

حمایت نظامی روسیه از ایران برای ترامپ موضوعی پیچیده و ناخوشایند است؛ او که اغلب در قبال اوکراین جانب روسیه را گرفته، تمایل چندانی به افزایش فشار بر مسکو نشان نداده است.

از سوی دیگر، جنگ ایران باعث افزایش شدید قیمت نفت شده و ترامپ برای کاهش آن، اخیراً برخی از تحریم‌های اقتصادی علیه فروش نفت روسیه را لغو کرده است. این اقدام خشم اروپایی‌ها و زلنسکی را برانگیخته، چرا که به تأمین مالی ماشین جنگی روسیه کمک می‌کند؛ کشوری که هم‌زمان اوکراین را بمباران می‌کند و از ایران — کشوری که ترامپ در حال بمباران آن است — حمایت می‌کند.

در همین حال، مسکو کمک خود به ایران را نوعی «اقدام متقابل» در برابر کمک‌های آمریکا به اوکراین تلقی می‌کند.

کمک روسیه به ایران در ادامه حمایت نظامی مهم تهران از ارتش روسیه در اوکراین صورت می‌گیرد؛ حمایتی که در یکی از ضعیف‌ترین مقاطع روسیه در سپتامبر ۲۰۲۲، به‌ویژه از طریق تأمین صدها فروند پهپاد شاهد-۱۳۶ ایرانی، انجام شد.

روسیه سپس تأسیسات تولید این پهپادها را در یلابوگا در منطقه تاتارستان، در حدود ۶۲۰ مایل شرق مسکو، ایجاد کرد. در ابتدا، متخصصان روسی پهپادها را از کیت‌های ایرانی مونتاژ می‌کردند، اما این عملیات به‌طور چشمگیری گسترش یافته است.

در اوایل سال ۲۰۲۳، این کارخانه ماهانه حدود ۱۰۰ پهپاد تولید می‌کرد، اما اکنون قادر است هزاران فروند تولید کند. طراحی این پهپادها نیز تغییر یافته است؛ مهندسان روس نسخه اولیه را به محصولی متمایز و روسی تبدیل کرده‌اند که شامل بدنه، کلاهک و سامانه‌های ناوبری ساخت داخل است.

در ژوئیه گذشته، تیمور شاگیوالِیِف، رئیس منطقه ویژه اقتصادی که کارخانه یلابوگا در آن قرار دارد، در تلویزیون دولتی روسیه این مجموعه را «بزرگ‌ترین و محرمانه‌ترین کارخانه پهپادهای تهاجمی در جهان» توصیف کرد. او در گزارشی که هیچ اشاره‌ای به همکاری روسیه با ایران نداشت، گفت این کارخانه ۹ برابر بیش از برنامه اولیه پهپاد تولید می‌کند.