آمریکا توقیف نفتکش‌های ایران را بررسی می‌کند

شلبی هالیدی، کوستاس پاریس و جرد مالسین / وال‌استریت ژورنال / ۱۰ فوریه ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های آمریکایی، مقامات دولت ترامپ درباره این موضوع گفت‌وگو کرده‌اند که آیا نفتکش‌های بیشتری را که در حمل نفت ایران نقش دارند توقیف کنند یا نه، اما فعلاً از این اقدام خودداری کرده‌اند، زیرا نگران واکنش تقریباً قطعی تهران و پیامدهای آن بر بازارهای جهانی نفت هستند.

ایالات متحده در چارچوب محاصره دوماهه نفتکش‌های تحریم‌شده‌ای که به ونزوئلا خدمات می‌دهند، چندین کشتی حامل نفت ایران را توقیف کرده است. این نفتکش‌ها که بخشی از «ناوگان سایه» محسوب می‌شوند، به انتقال نفت غیرقانونی از کشورهای مختلف تحت تحریم به چین و دیگر خریداران کمک می‌کنند.

اقدام آمریکا برای جلوگیری از بارگیری نفت توسط سایر کشتی‌های تحریم‌شده در ایران، منبع اصلی درآمد تهران را تحت فشار قرار می‌دهد و راهبرد تهاجمی‌ای را که کاخ سفید در ماه دسامبر در حوزه کارائیب به اجرا گذاشت، گسترش می‌دهد.

با این حال، به گفته برخی مقام‌ها، این گزینه — که یکی از چندین گزینه مورد بحث کاخ سفید برای وادار کردن تهران به دستیابی به توافقی در زمینه محدودسازی برنامه هسته‌ای‌اش است — با موانع متعددی روبه‌روست.

احتمال می‌رود ایران در واکنش به تشدید سرکوب‌های آمریکا، نفتکش‌های حامل نفت متحدان آمریکا در منطقه را توقیف کند یا حتی تنگه هرمز، گذرگاه باریکی که حدود ۲۵ درصد از عرضه جهانی نفت از آن عبور می‌کند، را مین‌گذاری کند. هر یک از این اقدامات می‌تواند به جهش شدید قیمت نفت منجر شود و برای کاخ سفید بحران سیاسی ایجاد کند.

به گفته مقام‌ها، وزارت خزانه‌داری آمریکا امسال بیش از ۲۰ کشتی حامل نفت ایران را تحریم کرده که می‌توانند اهداف بالقوه توقیف باشند.

در صورتی که آمریکا یکی از این کشتی‌های تحریم‌شده را متوقف و سوار شود، ناچار خواهد بود نیروها و احتمالاً کشتی‌های بیشتری را برای اسکورت نفتکش به آمریکا یا محل دیگری که حاضر به نگهداری نفت خام ایران باشد اختصاص دهد.

ماه گذشته تهران سرکوبی خونین علیه اعتراضاتی انجام داد که در پی سقوط ارزش پول ملی و وخامت شرایط اقتصادی در سراسر کشور شکل گرفته بود.

رئیس‌جمهور ترامپ که وعده داده بود از معترضان حمایت کند، دستور افزایش قابل توجه نیروهای آمریکایی در منطقه را صادر کرده و پس از آغاز مذاکرات، فشار بر ایران را تشدید کرده است. ایران آمادگی خود را برای گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌ای اعلام کرده، اما از توقف غنی‌سازی اورانیوم — یکی از مطالبات اصلی آمریکا — و نیز از طرح برنامه موشکی و حمایت از شبه‌نظامیان منطقه‌ای در مذاکرات خودداری کرده است.

یک مقام کاخ سفید در پاسخ به پرسشی درباره احتمال سوار شدن نیروهای آمریکایی بر نفتکش‌های مرتبط با ایران گفت ترامپ دیپلماسی را ترجیح می‌دهد، اما در صورت شکست مذاکرات گزینه‌های متعددی در اختیار دارد.

حملات مستقیم آمریکا به خاک ایران می‌تواند به رژیم آسیب وارد کند اما لزوماً آن را سرنگون نکند، و تهران نیز تهدید کرده در صورت حمله، پایگاه‌های آمریکا را بمباران خواهد کرد. در مقابل، هدف قرار دادن نفتکش‌ها می‌تواند با تشدید انزوای اقتصادی، حکومت را بیشتر تضعیف کند.

شبکه نفتکش‌های «ناوگان سایه» نقش خود در انتقال نفت از ایران، روسیه و دیگر کشورهای تحت تحریم را پنهان می‌کند. به گفته برخی تحلیلگران کشتیرانی، حدود هزار کشتی در این شبکه فعالیت دارند. اگر کشتی‌ها تحت پرچم جعلی ثبت شده باشند یا کشوری که پرچم آن را حمل می‌کنند مالکیتشان را نپذیرد، این نفتکش‌ها می‌توانند در آب‌های بین‌المللی مشمول صلاحیت قضایی آمریکا شوند.

وزارت خزانه‌داری آمریکا هفته گذشته اعلام کرد ۱۴ کشتی دیگر را که در کشورهایی مانند باربادوس، کامرون و پاناما ثبت شده‌اند به دلیل حمل نفت ایران در نقض تحریم‌ها، تحریم کرده است. همچنین شرکت‌های کشتیرانی در چندین کشور که مدیریت این کشتی‌ها را بر عهده دارند، هدف تحریم قرار گرفته‌اند. بر اساس داده‌های شرکت‌های ردیابی کشتی مانند «لویدز لیست اینتلیجنس»، همه این کشتی‌ها در آب‌های نزدیک ایران حضور ندارند.

هدف از این تحریم‌ها، جلوگیری از جریان درآمد به حکومت ایران و فراهم کردن مبنای حقوقی برای توقیف احتمالی کشتی‌هاست. آمریکا در ماه ژانویه نیز تحریم‌های مشابهی علیه کشتی‌های مرتبط با ایران اعمال کرده بود.

اریک مایرسون، استراتژیست ارشد بازارهای نوظهور در بانک سوئدی SEB، گفت: «می‌توانید در دریای عرب مستقر شوید، با یک نفتکش شروع کنید و بعد ببینید چه اتفاقی می‌افتد.»

ناو هواپیمابر «یو‌اس‌اس آبراهام لینکلن» که در سواحل عمان و نزدیک خلیج فارس در حال حرکت است، می‌تواند به عنوان پایگاه عملیات سوار شدن بر کشتی‌ها مورد استفاده قرار گیرد. پنج ناوشکن مجهز به موشک هدایت‌شونده مستقر در منطقه نیز می‌توانند برای مسدود کردن یا تأثیرگذاری بر حرکت نفتکش‌ها به کار گرفته شوند.

آمریکا همچنین در بحرین، روبه‌روی ایران در خلیج فارس، حضور گارد ساحلی دارد. گارد ساحلی که زیر نظر وزارت امنیت داخلی فعالیت می‌کند، اختیار اجرای قانون برای اعمال تحریم‌های آمریکا علیه تجارت نفت ایران را دارد و به گفته تحلیلگران حقوقی، احتمالاً هدایت عملیات سوار شدن بر نفتکش‌ها را بر عهده خواهد داشت.

ایران در تقابل‌های گذشته با آمریکا کشتی‌های تجاری را تصرف یا هدف حمله قرار داده است، از جمله در «جنگ نفتکش‌ها» در دهه ۱۹۸۰ که طی آن صدها کشتی مورد حمله قرار گرفتند.

به گفته تحلیلگران، بستن تنگه توسط ایران احتمالاً واکنش نظامی آمریکا را در پی خواهد داشت، هرچند بازگشایی آبراه در صورت مین‌گذاری می‌تواند زمان‌بر باشد.

بدر السیف، استاد دانشگاه کویت، گفت: «بستن تنگه به نفع هیچ‌کس، حتی ایران، نیست. اما اگر احساس کنند در گوشه‌ای گرفتار شده‌اند، این کار را انجام می‌دهند و از نظر لجستیکی هم توانش را دارند.» او افزود دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس در صادرات نفت با چالش‌های جدی مواجه خواهند شد.

السیف درباره ترامپ گفت: «ایران ونزوئلا نیست. فکر می‌کنم او این را می‌داند.»

هفته گذشته، به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا، یک پهپاد ایرانی و دو قایق متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به یک نفتکش با پرچم آمریکا که از تنگه هرمز عبور می‌کرد نزدیک شدند. آمریکا یک ناو جنگی و هواپیما برای اسکورت این کشتی تا بندری در بحرین اعزام کرد.

بر اساس داده‌های شرکت ردیابی کشتیرانی «کپلر»، تاکنون تردد در تنگه هرمز به طور قابل توجهی مختل نشده است. با این حال، روز دوشنبه وزارت حمل‌ونقل آمریکا به کشتی‌های تجاری درباره تهدیدهای ایران در تنگه هرمز و خلیج عمان هشدار داد و اعلام کرد کشتی‌ها «مدت‌هاست در معرض خطر فراخوانده شدن، بازجویی، بازرسی، توقیف یا مصادره توسط نیروهای ایرانی بوده‌اند» و توصیه کرد با ارتش آمریکا هماهنگ کنند.

در ونزوئلا، آمریکا توقیف‌ها را به کشتی‌های تحریم‌شده یا آن‌هایی که از روش‌های فریبکارانه استفاده می‌کنند محدود کرده و از اعمال محاصره کامل — که اقدامی جنگی تلقی می‌شود — خودداری کرده است.

نیروهای آمریکایی برخی از این کشتی‌ها را در سراسر جهان تعقیب کرده‌اند تا آن‌ها را متوقف کنند و پیام دهند که آمریکا فعالیت‌های غیرقانونی را تحمل نخواهد کرد. آمریکا روز دوشنبه یک نفتکش را در اقیانوس هند توقیف کرد که پس از دستگیری نیکولاس مادورو، رهبر پیشین ونزوئلا، از آن کشور گریخته بود. با این حال، تاکنون در چارچوب این کارزار، هیچ نفتکشی در مسیرهای پرتردد دریایی نزدیک ایران توقیف نشده است.

بر اساس داده‌های «کپلر»، در ماه ژانویه بارگیری نفت خام از ونزوئلا به حدود نصف سطح عادی کاهش یافت. این شرکت اعلام کرد تنها نفتکش‌هایی که در بنادر ونزوئلا نفت بارگیری می‌کنند، کشتی‌های عازم آمریکا و نفتکش‌هایی هستند که نفت را به پالایشگاه‌های داخلی ونزوئلا منتقل می‌کنند.

چین بزرگ‌ترین مشتری نفت ایران است و ناوگانی از کشتی‌های «ناوگان سایه» نفت را با تخفیفی حدود ۱۰ دلار در هر بشکه کمتر از قیمت بازار به پالایشگاه‌های مستقل منتقل می‌کند. با کاهش صادرات تخفیفی ونزوئلا، سهم نفت ایران در تأمین نیاز چین پررنگ‌تر شده است.