نقش مزدوران نیابتی در سرکوب معترضان ایران

ست جِی. فرانتزمن / جروزالم پست / ۱۸ ژانویه ۲۰۲۶

گزارش‌ها و روایت‌های تازه‌ای از داخل ایران به‌طور فزاینده‌ای نشان می‌دهد که شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران در عراق ممکن است در سرکوب اعتراضات در داخل ایران به حکومت این کشور کمک کرده باشند.

در گذشته نیز این گروه‌ها که با نام «حشد الشعبی» یا «نیروهای بسیج مردمی» شناخته می‌شوند، در سرکوب اعتراضات نقش داشته‌اند.

در سال‌های پیش نیز ادعاهایی مطرح شده بود مبنی بر این‌که شبه‌نظامیان عراقی برای کمک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) در سرکوب اعتراضات، وارد خاک ایران شده‌اند.

تهمینه ده‌بزرگی، وکیل دادگستری، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «همین الان با دوستی در ایران صحبت کردم که تازه به اینترنت دسترسی پیدا کرده است. او گفت جمهوری اسلامی شبه‌نظامیان تروریستی ـ حشد الشعبی و لشکر فاطمیون ـ را به کار گرفته است؛ قاتلان حرفه‌ای که بی‌هدف به مردم در خیابان‌ها و جلوی خانه‌هایشان شلیک می‌کنند. شمار کشته‌ها بسیار بیشتر از ۲۰ هزار نفر است. کیسه‌های اجساد همه‌جا دیده می‌شود. خانواده‌ها حتی قادر به دفن جان‌باختگان خود نیستند. اکنون همه در انتظار موج بعدی اعدام‌ها هستند.»

دکتر کایلی مور-گیلبرت، پژوهشگر دانشگاهی، نیز در ایکس نوشت: «نیروهای شیعه عراقی موسوم به “حشد الشعبی” و همچنین یک لشکر افغان که توسط ایران برای جنگ در سوریه آموزش داده شده‌اند، در این روند نقش دارند.

یکی از ابعاد کمتر دیده‌شده راهبرد “محور مقاومت” جمهوری اسلامی تا کنون، نقشی است که این نیروهای نیابتی می‌توانند در حفاظت از خودِ رژیم ایران در برابر “تهدیدهای” داخلی ایفا کنند (یعنی آموزش و به‌کارگیری نیروهای خارجی برای دفاع از رژیم در برابر خواسته‌های دموکراتیک مردم خودش).»

شبکه خبری سی‌ان‌ان در ۱۵ ژانویه گزارش داد: «بر اساس گفته یک منبع نظامی اروپایی و یک منبع امنیتی عراقی آگاه از موضوع، شبه‌نظامیان عراقی طی هفته‌های گذشته برای کمک به تهران در سرکوب اعتراضات جاری، وارد ایران شده‌اند.

منبع امنیتی عراقی اعلام کرد نزدیک به ۵ هزار نفر از نیروهای شبه‌نظامیان قدرتمند عراقی از طریق دو گذرگاه مرزی در جنوب عراق وارد ایران شده‌اند: گذرگاه شَیب در استان میسان و گذرگاه زُرباطیه در استان واسط.»

شبکه «ایران اینترنشنال» نیز از ورود نیروهای خارجی به ایران خبر داده است. در گزارشی به تاریخ ۱۷ ژانویه آمده است: «بر اساس این اطلاعات، لشکر فاطمیون افغانستان، لشکر زینبیون پاکستان و نیروهای بسیج مردمی عراق بخش قابل‌توجهی از کشتارها را انجام داده‌اند.»

راستی‌آزمایی این گزارش‌ها دشوار است. حشد الشعبی مجموعه‌ای از شبه‌نظامیان در عراق است که در سال ۲۰۱۴ برای کمک به مبارزه با داعش تشکیل شد. این نیروها پس از فتوایی از سوی آیت‌الله علی سیستانی، روحانی شیعه عراقی، شکل گرفتند. برخی از این گروه‌ها ریشه در سازمان‌های پیشین طرفدار ایران در عراق دارند؛ از جمله سازمان بدر و کتائب حزب‌الله.

این گروه‌ها ارتباطات نزدیکی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارند. برای نمونه، ابومهدی المهندس، رهبر کتائب حزب‌الله، از نزدیکان قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، بود.

هر دوی آنان در سال ۲۰۲۰ در حمله پهپادی آمریکا کشته شدند. بسیاری از این نیروهای عراقی مورد حمایت ایران، از دهه ۱۹۸۰ با جمهوری اسلامی ارتباط داشته‌اند؛ زمانی که در جنگ ایران و عراق از ایران حمایت می‌کردند. بسیاری از این گروه‌ها همچنین از سوی ایالات متحده در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار گرفته‌اند.

برای مثال، گروه‌های «عصائب اهل الحق» و «حرکت حزب‌الله النجباء» هر دو از اعضای حشد الشعبی هستند و در عین حال به‌عنوان گروه‌های تروریستی شناخته می‌شوند. در سال‌های اخیر، درخواست‌ها برای خلع سلاح این گروه‌ها در عراق افزایش یافته است. با این حال، از سال ۲۰۱۸ آن‌ها به‌عنوان نیروهای شبه‌نظامی، حقوق خود را از دولت عراق دریافت می‌کنند.

گروه‌های تروریستی عراقی مورد حمایت ایران

این گروه‌ها تلاشی برای ایجاد چیزی شبیه سپاه پاسداران در عراق هستند. آن‌ها در خدمت منافع ایران عمل می‌کنند و این احتمال وجود دارد که برخی از آنان برای کمک به سرکوب اعتراضات به ایران اعزام شده باشند. با این حال، از آن‌جا که عرب‌زبان هستند، نمی‌توانند به‌راحتی در همه نقاط ایران فعالیت کنند.

ایران همچنین از طریق سپاه پاسداران، شیعیانی از افغانستان و پاکستان را جذب کرده است. این افراد برای جنگ در سوریه به‌کار گرفته شده بودند. اما پس از سقوط حکومت بشار اسد، نیروهای فاطمیون و زینبیون ناچار به ترک سوریه شدند و اکنون در ایران گرفتار شده‌اند.

این احتمال وجود دارد که جمهوری اسلامی از آن‌ها برای سرکوب معترضان استفاده کرده باشد. از آن‌جا که این نیروها خارجی هستند، وابستگی‌ای به مردم عادی ایران ندارند و احتمالاً از آسیب‌زدن به آنان ابایی ندارند. با این حال، روایت کامل درباره استفاده ایران از این گروه‌های خارجی همچنان نیازمند تحقیقات و بررسی‌های بیشتری است تا نقش دقیق آن‌ها به‌طور قطعی اثبات شود.