هشدار ۳۰ سازمان حقوق بشری درباره وضعیت بازداشد‌شدگان

بازداشت‌شدگان ایران در خطر جدی در شرایط قطع ارتباطات سراسری

۱۴ ژانویه ۲۰۲۶ 

به دنبال تشدید بی‌سابقه سرکوب اعتراضات و منتقدان در ایران در شرایطی که تقریباً تمامی ارتباطات اینترنتی کشور قطع شده است، «ائتلاف برای آزادی نرگس» و بیش از ۳۰ سازمان امضاکننده این بیانیه خواستار اقدامات فوری و مؤثر برای دور زدن سانسور اینترنت و نیز هشدار نسبت به خطرات جدی متوجه بازداشت‌شدگان قدیمی و تازه‌دستگیرشده شدند، به‌ویژه آنان که به علت فعالیت‌های حقوق بشری، روزنامه‌نگاری، ابراز عقیده، کنشگری یا تجمع مسالمت‌آمیز در زندان به‌سر می‌برند.

ایران در حال گذر از یکی از سخت‌ترین دوره‌های سرکوب در تاریخ معاصر خود است. اعتراضاتی که از ۲۸ دسامبر در بازار بزرگ تهران در واکنش به سقوط ارزش پول ملی آغاز شد، به‌سرعت گسترش یافت تا جایی که مقامات در ۸ ژانویه دسترسی ایران به اینترنت جهانی را به‌طور کامل قطع کردند و همزمان سرکوب شدیدی را آغاز نمودند. تصاویر تکان‌دهنده از پیکرهای معترضان جان‌باخته، گزارش پزشکان از بیمارستان‌های مملو از مجروحان و شلیک گلوله‌های جنگی و مهمات واقعی توسط نیروهای امنیتی، در کنار عدم دسترسی خبرنگاران و رسانه‌های مستقل، موجب افزایش نگرانی و ناامیدی خانواده‌های مفقودشدگان و تشویش‌های جدی درباره سرنوشت هزاران زخمی و بازداشت‌شده شده است.

سازمان‌های حقوق بشری و رسانه‌های بین‌المللی تاکنون کشته‌شدن بیش از ۲۵۰۰ معترض از جمله کودکانی زیر ۱۸ سال و زخمی شدن هزاران نفر را تأیید کرده‌اند. نزدیک به ۲۰ هزار نفر نیز بازداشت شده‌اند. با توجه به اینکه بیشتر قتل‌ها پس از ۸ ژانویه و در شرایط قطع کامل ارتباطات رخ داده است، امکان راستی‌آزمایی آمار وجود ندارد و گزارش‌ها حاکی از آن است که شمار واقعی کشته‌شدگان به بیش از ۶۰۰۰ نفر می‌رسد.

در همین حال، دادستان کل تهران در بیانیه‌ای رسمی معترضان را «اوباش» خوانده و تهدید کرده است که آنان به اتهام «محاربه» محاکمه خواهند شد، جرمی که در قانون مجازات اسلامی مستوجب اعدام است. رسانه‌های دولتی نیز از بازداشت گسترده افراد تحت عنوان «آشوبگر» خبر داده‌اند.

طبق گزارش سازمان نت‌بلاکس، از ۸ ژانویه تاکنون بیش از ۱۴۰ ساعت قطع تقریباً کامل اینترنت در ایران ادامه داشته است. چنین خاموشی‌های ارتباطی موجب جلوگیری از گزارش مستقل و انتقال اطلاعات حیاتی می‌شود و بستری فراهم می‌آورد که در آن نقض‌های جدی حقوق بشر با مصونیت کامل رخ دهد. پیش از قطع اینترنت، مدافعان حقوق بشر و مخالفان شناخته‌شده در داخل و خارج کشور گزارش داده بودند که از سوی نهادهای امنیتی تهدید شده‌اند، زیرا حکومت تلاش داشت حمایت‌های آنلاین از اعتراضات را سرکوب کند.

در چنین شرایطی، بازداشت‌شدگان اخیر و قدیمی ـ از جمله مدافعان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران، نویسندگان و هنرمندان ـ با خطرات شدید و اغلب نادیده‌گرفته‌شده‌ای روبه‌رو هستند. تجربه‌های پیشین در ایران نشان می‌دهد که دوره‌های ناآرامی‌های وسیع معمولاً با افزایش نقض حقوق بازداشت‌شدگان همراه است، جایی که افراد در معرض شدید خطر قتل فراقضایی، ناپدیدسازی اجباری، شکنجه و دیگر اشکال بدرفتاری قرار می‌گیرند. کسانی که در انفرادی نگهداری می‌شوند و هیچ تماسی با دنیای بیرون ندارند، در بالاترین سطح خطر هستند.

از جمله افراد بازداشت‌شده اخیر می‌توان به چهره‌های برجسته جامعه مدنی ایران مانند نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، سپیده قلیان، عالیه مطلب‌زاده، جواد علیکردی، هستی امیری، پوران ناظمی و چند تن دیگر از مدافعان حقوق بشر و روزنامه‌نگاران اشاره کرد. آنان پس از مراسم یادبود وکیل مرحوم خسرو علیکردی در ۱۲ دسامبر در مشهد به‌صورت خشونت‌آمیز بازداشت شدند و بیش از یک ماه است که در سلول انفرادی نگهداری می‌شوند، بی‌آن‌که خانواده‌ها از محل نگهداری و وضعیت جسمی آنان اطلاعی داشته باشند.

نرگس محمدی از دسترسی به وکیل و تماس با خانواده‌اش محروم بوده و تنها در یک تماس کوتاه تلفنی در ۱۴ دسامبر گزارش داده که مورد ضرب‌وشتم با باتوم به ناحیه سر و گردن قرار گرفته و تهدید به خشونت بیشتر شده است. پیش از قطع کامل اینترنت، در ۶ ژانویه، عالیه مطلب‌زاده ـ روزنامه‌نگار و مدافع حقوق بشر مبتلا به سرطان ـ توانسته بود با خانواده خود تماس بگیرد. دختر او در یک پیام ویدئویی گفت که مادرش وضعیت جسمی مناسبی ندارد و بازداشت‌شدگان تحت فشار شدید قرار دارند. او پس از وخامت وضعیت جسمی، در ۱۲ ژانویه با قرار وثیقه آزاد شد. در مقابل، گزارش‌ها حاکی از وخامت وضعیت جسمی پوران ناظمی است که همچنان در بازداشت به‌سر می‌برد. نرگس محمدی نیز پس از بازداشت خشونت‌آمیز خود، به مدت سه روز در بیمارستان بستری بوده است. در نتیجه قطع ارتباطات، خانواده‌ها و وکلای آنان قادر به هیچ‌گونه تماس یا کسب اطلاع از تمدید یا پایان مدت بازداشت ۳۰روزه‌شان نیستند.

ما، سازمان‌های امضاکننده، نگرانی عمیق خود را نسبت به افزایش کشتار معترضان و نیز خطر جدی صدور اتهامات خودسرانه که ممکن است با مجازات اعدام همراه باشد، ابراز می‌داریم. تأکید می‌کنیم که نباید جان و امنیت افراد آسیب‌پذیر در بازداشتگاه‌های ایران به فراموشی سپرده شود. مدافعان حقوق بشر، روزنامه‌نگاران، نویسندگان، هنرمندان و همه کسانی که به دلیل استفاده از حق آزادی بیان و تجمع تحت پیگرد قرار گرفته‌اند، در خط مقدم مبارزه مسالمت‌آمیز برای حقوق بنیادین انسان قرار دارند. آنان باید فوراً و بدون قیدوشرط آزاد شوند. ما خواستار اقدامات فوری جامعه جهانی برای توقف روند فزاینده نقض حقوق بشر و کرامت انسانی در ایران هستیم.

در حالی که گزارش‌ها از بازداشت‌های گسترده، کشتار و خشونت روزافزون ادامه دارد، ما همبستگی کامل خود را با مردم ایران در مبارزه مشروعشان برای آزادی‌های بنیادین و حقوق دموکراتیک اعلام می‌کنیم و از جامعه بین‌المللی می‌خواهیم اقدامات فوری و ملموسی برای جلوگیری از تلفات بیشتر و تضمین پایبندی ایران به تعهدات بین‌المللی در زمینه حقوق بشر انجام دهد، از جمله: 

- آزادی فوری و بدون قیدوشرط تمامی افرادی که به دلیل فعالیت‌های مسالمت‌آمیز یا ابراز عقیده در ایران زندانی شده‌اند، از جمله نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، مدافعان حقوق زنان و حقوق بشر، فعالان مدنی، روزنامه‌نگاران، وکلا، نویسندگان، هنرمندان، نمایندگان اقلیت‌های مذهبی و قومی، کنشگران محیط زیست و کارگری، دانشجویان و دیگرانی که به سبب اعمال حقوق بنیادین خود در بازداشت هستند یا در معرض خطر می‌باشند.

- بازگرداندن فوری و کامل دسترسی آزاد و بدون محدودیت به اینترنت و خدمات ارتباطی، و پایان دادن به قطع گسترده ارتباطات که موجب سانسور اخبار، تسهیل سرکوب، مسدود شدن انتقال اطلاعات حیاتی ـ از جمله ارتباطات ضروری برای نیروهای امدادی و پزشکی ـ و جلوگیری از ثبت و مستندسازی نقض حقوق بشر می‌شود.

- انجام تحقیقات مستقل، بی‌طرفانه و شفاف در مورد موارد قتل، شکنجه، استفاده مرگبار از زور توسط نیروهای امنیتی، ناپدیدسازی اجباری و سایر نقض‌های جدی حقوق بشر در جریان اعتراضات اخیر، با هدف تضمین پاسخگویی بر اساس معیارهای بین‌المللی.

هر ساعت تعلل جامعه جهانی، خطر از دست رفتن جان انسان‌ها و وقوع نقض‌های جبران‌ناپذیر حقوق بشر را افزایش می‌دهد. ضروری است جامعه بین‌المللی فوراً اقدام کند تا از بازداشت‌شدگان حمایت کرده، امنیت و حقوق آنان را تضمین و از ارتکاب نقض‌های بیشتر جلوگیری کند.

امضاکنندگان:

بنیاد نرگس 
فرانت لاین دفندرز (Front Line Defenders) 
پن آمریکا (PEN America) 
خبرنگاران بدون مرز (Reporters Without Borders - RSF) 
انجمن زنان برای دموکراسی (Alliance des femmes pour la démocratie) 
ارتباط هنرمندان در خطر (ARC – Artists at Risk Connection) 
ماده ۱۹ (ARTICLE 19) 
انجمن حقوق بشر آذربایجانی‌های ایران (ArcDH) 
کمپین فعالان بلوچ 
مرکز حقوق بشر در ایران (CHRI) 
ائتلاف زنان در روزنامه‌نگاری (Coalition For Women In Journalism) 
ECPM (با هم علیه مجازات اعدام) 
کارزار بین‌المللی پایان آپارتاید جنسیتی 
انستیتو اویغور اروپایی 
بنیاد زنان (Fondation des Femmes) 
سازمان حقوق بشر حال‌وش (Haalvsh) 
سازمان هاوار کمک (HÁWAR.help) 
خانه ایران (Iran House) 
عدالت برای ایران (Iran Justice) 
انجمن حقوق بشر کردستان ـ ژنو (KMMK-G) 
سازمان حقوق بشر کُردپا 
اتحادیه دفاع از حقوق بشر در ایران (LDDHI) 
مسائل خاورمیانه (Middle East Matters) 
ندا دِ ایران (Neda d’Iran) 
ابتکار زنان برنده نوبل (Nobel Women’s Initiative – NWI) 
پن اتریش، پن کانادا، پن دانمارک، پن بین‌الملل، پن ملبورن، پن نروژ، پن سوئد 
پویش «توقف قتل‌های ناموسی» (Stop Honor Killings) 
پروژه دعاوی راهبردی شورای آتلانتیک (Strategic Litigation Project, Atlantic Council) 
اتحاد برای ایران (United for Iran)