ايران امروز

آن چه خود داشت / بخش پایانی

یوسف عزیزی بنی‌طرف

شمال جهان، سه مدل عدم تمرکز

نظام نامتمركز در بريتانيا

اصطلاحی که در بریتانیا برای فرآیند واگذاری قدرت سیاسی و خودمختاری به اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی استفاده می‌شود، تفویض اختیار (Devolution)نامیده می شود.

تفویض اختیار چیست؟
تفویض اختیار به معنای واگذاری قانونی بخشی از اختیارات از سوی پارلمان بریتانیا در وست‌مینستر لندن به دولت‌ها و مجالس قانون‌گذاری اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی است.

این مفهوم با فدرالیسم تفاوت دارد، زیرا پارلمان بریتانیا همچنان دارای حاکمیت کامل است. این پارلمان می‌تواند به‌صورت قانونی بر دولت‌های محلی تفویض‌شده غلبه کند، اگرچه این کار بسیار حساس و به ندرت انجام می‌شود.

انگلستان دارای پارلمان محلی تفویض‌شده نیست، اما نوعی تفویض اختیار منطقه‌ای در برخی مناطق مانند شهرداری لندن بزرگ یا شهرداران شهرهای سترگ مانند منچستر وجود دارد.

قوانین و توافقات مرتبط با این تفویض‌ها عبارتند از: قانون اسکاتلند ۱۹۹۸، قوانین دولت ولز ۱۹۹۸ و ۲۰۰۶، قانون ایرلند شمالی ۱۹۹۸ (بر اساس توافق‌نامه جمعه نیک (Good Friday Agreement))

اگر بخواهیم این نظام را با کشورهایی مانند هند یا ایالات متحده مقایسه کنید، به خاطر داشته باشیم که بریتانیا یک کشور واحد (Unitary State) با دولت‌های تفویض‌شده است، نه یک فدراسیون. گرچه در این کشور به هریک از مناطق چهارگانه بریتانیا یعنی انگلستان، اسکاتلند، ویلز ، ایرلند شمالی ، ‘کشور’ Country و به مردمان آنها، ‘ملت’ Nation می گویند.

تفویض اختیار می‌تواند توسط پارلمان بریتانیا گسترش یا لغو شود.

حزب کارگر – حاکم کنونی – برنامه ای اصلاحی دارد برای حذف مجلس لردها وفدرال سازی سیستم اداری سیاسی کشور. هم اکنون اندی برنام نخست وزیر جدید – که خود از شمال بریتانیا می آید - قول داده است تا میزان عدم تمرکز را در بریتانیا گسترش دهد. او هم اکنون یک مرکز حکومتی نظیر محل نخست وزیری در لندن (N0 10) را در شهر منچستر در شمال انگلستان ایجاد کرده است.

جوامع خود مختار در اسپانیا

اسپانیا به‌ طور رسمی یک دولت واحد است که طبق قانون اساسی ۱۹۷۸ اداره می‌شود، و به ۱۷ جامعه خودمختار (Comunidades Autónomas) و ۲ شهر خودمختار (سبته و ملیله واقع در سرزمین مراکش) تقسیم مى شود.

هر جامعه خودمختار دارای پارلمان، دولت اجرایی و قانون اساسی خاص خود است. در این جوامع خودمختار، سطوح مختلفی از کنترل بر آموزش، بهداشت، فرهنگ، مالیات، پلیس و سیاست زبانی وجود دارد.

تاریخچه مختصر تمرکززدایی در اسپانیا
قبل از قرن بیستم، اسپانیا به‌طور تاریخی از مملکت‌ها و مناطق فرهنگی مختلفی تشکیل می شد (کاستیا، آراگون، ناوار، کاتالونیا و غیره). بسیاری از این مناطق، قوانین و امتیازات محلی (fueros) خود را حفظ کرده بودند، به‌ویژه مملکت باسک و ناوار که اکنون ‘کشور’ نامیده می شود.

جمهوری دوم اسپانیا (۱۹۳۱–۱۹۳۹): اسپانیا در این بازه زمانی، خودمختاری منطقه‌ای را آزمایش کرد. طبق قانون اساسى، خودمختاری به ایالت کاتالونیا و کشور باسک، اعطا شد اما طى جنگ داخلی (۱۹۳۶–۱۹۳۹) این كوشش‌ها متوقف شد.

دیکتاتوری فرانکو (۱۹۳۹-۱۹۷۵): ژنرال فرانسیسکو فرانکو حکومت متمرکز را اعمال کرد. نیز زبان‌های منطقه ای (کاتالانی، باسکی و گالیسی) سرکوب شدند. خودمختاری لغو و تمام قدرت در مادرید متمرکز شد.

دموکراسی و خودمختاری در قانون اساسی ۱۹۷۸: قانون اساسی اسپانیا در ۱۹۷۸ چارچوبی برای جامعه‌های خودمختار ایجاد کرد.”ملیت‌ها و مناطق” را با حق خودمختاری به رسمیت شناخت.

تنش‌ها و مسائل:
درخواست‌ها برای استقلال در کاتالونیا (به‌ویژه در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷) وحدت ملی اسپانیا را به چالش کشیدند. نیز بحث‌های سیاسی در اسپانیا جریان است که آیا باید به عنوان یک کشور واحد تمرکززدایی‌شده باقی بماند یا به یک جمهوری فدرال تبدیل شود، یا به ملت‌های درون خود، حاکمیت بیشتر یا حتی استقلال کامل بدهد.

مبنای حقوقی خودمختاری‌ها، قانون اساسی اسپانیا (مصوب ۱۹۷۸) است، به‌ویژه فصل هشتم (مواد ۱۳۷ تا ۱۵۸) و اسناد خودمختاری برای هر منطقه و حقوق تاریخی (فوروس Fueros) برای ناوار و مناطق باسک.

جمع‌بندی: اسپانیا یک دولت فدرال نیست، اما سیستم خودمختاری منطقه‌ای آن یکی از پیشرفته‌ترین نمونه‌های تمرکززدایی در اروپاست. این سیستم به ‌منظور ایجاد تعادل بین وحدت ملی و تنوع منطقه‌ای، و حاکمیت دولت مرکزی و هویت‌های اتنیک طراحی شده است. با این حال، در مناطقی که ناسیونالیسم منطقه‌ای قوی‌تر است، تنش‌ها همچنان پابرجاست.

نقشه خودمختاری‌های اسپانیا را می توان در این لینک مشاهده کرد:
Spain Autonomous Communities Map

جامعه چندملیتی و فدرالیسم در بلژیک

بلژیک کشوری است با تنوع زبانی بالا و ساختار فدرالی بسیار پیچیده که برای مدیریت تنش‌های تاریخی بین گروه‌های زبانی مختلف ایجاد شده است.

تنوع زبانی: فلاندری (هلندی‌زبان)، حدود ۶۰٪ جمعیت، در شمال (فلاندر)؛ فرانسه‌زبان، حدود ۴۰٪، در جنوب (والونیا)؛ آلمانی‌زبان اقلیت کوچک در شرق والونیا.

روند فدرالی شدن: تا دهه ۱۹۷۰، بلژیک کشور واحد متمرکز بود.از ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۳، طی چهار مرحله اصلاحات قانون اساسی، به تدریج به دولت فدرال تبدیل شد. در ۱۹۹۳، قانون اساسی جدید بلژیک را رسماً یک کشور فدرال اعلام کرد.

ساختار فعلی فدرال: بلژیک دارای ۶ نهاد حکومتی مستقل است و سه منطقه (Region) فلاندر، والونیا، و بروکسل را در بر می گیرد.

سه جامعه زبانی (Community): فلاندری، فرانسوی، و آلمانی دارای نهادهای منطقه‌ای مسئول مسائل سرزمینی (اقتصاد، حمل‌ونقل)، و نهادهای اجتماعی مسئول امور فرهنگی و آموزشی هستند.

شش نهاد مستقل عبارتند از: دولت فدرال، دولت فلاندر، دولت والونیا، دولت بروکسل، دولت جامعه فرانسوی زبان و دولت جامعه آلمانی زبان.

بلژیک بر پایه دو نوع واحد فدرال سازمان یافته است: سه جامعه زبانی (فلاندری، فرانسوی‌زبان و آلمانی‌زبان) و سه منطقه سرزمینی (فلاندر، والونیا و بروکسل-پایتخت). این شش واحد از اختیارات قانون‌گذاری و اجرایی گسترده برخوردارند، هرچند نهادهای جامعه و منطقه فلاندر با یکدیگر ادغام شده‌اند.

چالش‌ها: تنش بین شمال ثروتمند (فلاندر) و جنوب فقیرتر (والونیا)؛ درخواست برخی احزاب فلاندری برای استقلال بیشتر یا تبدیل ساختار به کنفدرال. بروکسل منطقه‌ای دو زبانه با ساختاری پیچیده و مشترک است.

——————-

▪️Refrences: Britain

en.wikipedia.org
Devolution in the United Kingdom
parliament.uk
Devolved Parliaments and Assemblies - UK Parliament
gov.uk
Devolution settlement: Scotland - GOV.UK
en.wikipedia.org
Government of Wales Act 2006
bbc.co.uk
What is devolution and how does it work in the UK? - BBC News
publications.parliament.uk
House of Lords - Constitution - Fifteenth Report
commonslibrary.parliament.uk
What is devolution?
commonslibrary.parliament.uk
Introduction to devolution in the United Kingdom - House of Commons Library
gov.uk
Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland - GOV.UK
gov.uk
Devolution settlement: Scotland - GOV.UK
news.bbc.co.uk
BBC News - Devolution: A beginner’s guide
portal.cor.europa.eu
CoR - UK intro
standard.co.uk
What is devolution? Devolved governments and powers explained | The Standard

 

▪️Refrences: Spain

minorityrights.org
Spain - Minority Rights Group
en.wikipedia.org
Catalonia
britannica.com
Spain - Autonomous Regions, Constitution, Monarchy | Britannica
studysmarter.co.uk
Autonomous Communities: Overview & Key Facts | StudySmarter
lamoncloa.gob.es
La Moncloa. Constitution
lamoncloa.gob.es
La Moncloa. Part VIII Territorial Organization of the State
minorityrights.org
Spain - Minority Rights Group
britannica.com
Spain - Autonomous Regions, Constitution, Monarchy | Britannica
studysmarter.co.uk
Autonomous Communities: Overview & Key Facts | StudySmarter
cambridge.org
Autonomous Communities and the Ethnic Settlement in Spain (Chapter 6) - Autonomy and Ethnicity
forumfed.org
Spain: A unique model of state autonomy - Forum of Federations
queensu.ca
Spain | Multiculturalism Policies in Contemporary Democracies
livinginspain.info
Autonomous communities - Living in Spain
mpt.gob.es
Autonómica
globalsecurity.org
Spain - Regional Governmen
rm.coe.int

 

▪️Refrences: belgium

newyorker.com
Le Divorce
britannica.com
Belgium - Regions, Provinces, Municipalities | Britannica
belgium.be
Belgium, a federal state | Belgium.be
pfwb.be
The institutional landscape of Belgian, its history… - Parlement de la Fédération Wallonie-Bruxelles / Communauté française
portal.cor.europa.eu
CoR - Belgium Introduction
britannica.com
Belgium - Federalism, EU, Benelux | Britannica
britannica.com
History of Belgium - Federalized Belgium | Britannica
britannica.com
Belgium - Regions, Provinces, Municipalities | Britannica
belgium.be
The third and fourth State reforms | Belgium.be
senate.be
Introduction in Belgian Parliamentary History
forumfed.org
Belgium: Ambiguity and Disagreement - Forum of Federations
forumfed.org
Belgium: Continuing changes in a new federal structure - Forum of Federations
forumfed.org
Belgium (country profile 2005) - Forum of Federations
portal.cor.europa.eu
CoR - Belgium Introduction
pfwb.be
The institutional landscape of Belgian, its history… - Parlement de la Fédération Wallonie-Bruxelles / Communauté française
cafebabel.com
Belgium: a linguistic laboratory