ايران امروز

نشريه خبری سياسی الكترونيك

Iran Emrooz (iranian political online magazine)

iran-emrooz.net | Mon, 16.11.2026, 16:02
تنگه هرمز؛ جغرافیایی که تسلیم نمی‌شود

یدالله کریمی‌پور

در جدال تهران-واشنگتن، تنگه هرمز از یک گذرگاه به کانون اصلی رویارویی اراده‌ها تبدیل شده است. استراتژی آمریکا بر یک تناقض استوار است: محاصره دریایی و محروم کردن تهران از مزایای ژئوپلیتیک خلیج فارس، بدون اختلال در جریان انرژی و تجارت جهانی.

ولی چگونه می‌توان مهم‌ترین کشور ساحلی این پهنه آبی را از معادلات امنیتی آن حذف کرد و انتظار داشت همچنان امن بماند؟

تنگه هرمز تنها نقطه گذر نفتکش‌ها نیست؛ بلکه کانون پیوند خلیج فارس به آب‌های آزاد و شریان حیاتی صادرات انرژی عربستان، عراق، کویت، قطر و امارات است. همین وابستگی ساختاری، قدرتی نامتقارن در اختیار تهران قرار می‌دهد؛ به گونه ای که بدون بستن کامل تنگه، با افزایش ریسک کشتیرانی، بیمه، گرانی تردد و سرمایه‌گذاری، می‌تواند هزینه‌های بین‌المللی محاصره را بالا ببرد. با این حال بستن‌ مستمر تنگه در عمل بسیار دشوارتر از تهدید آن است و خود جمهوری اسلامی نیز به‌دلیل وابستگی تجاری و صادراتی‌اش به این آبراه، از اختلال کامل آسیب می‌بیند.

این اهرم دو لبه است. اختلال پایدار در تردد دریایی، بیش از آنکه تنها آمریکا را هدف بگیرد، اقتصاد کشورهای منطقه و درآمدهای نفتی تهران را نیز آسیب‌پذیر می‌کند و قدرت‌های مصرف‌کننده انرژی و دریایی را به ائتلافی برای تأمین امنیت کشتیرانی می‌کشاند. خطوط لوله جایگزین هرچند ظرفیت محدودی دارند، اما در میان‌مدت بخشی از فشار را تعدیل می‌کنند.

بنابراین مسئله اصلی نه بستن یا باز نگه داشتن تنگه، بلکه تعیین قواعد قدرت و محاسبات بازدارندگی در آن است. واشنگتن می‌خواهد آزادی کشتیرانی را از اراده تهران مستقل کند؛ تهران می‌خواهد ثابت کند امنیت این آبراه بدون لحاظ کردن جایگاه ژئوپلیتیک ایران پایدار نخواهد بود. هر دو طرف ترجیح می‌دهند در منطقه خاکستری افزایش هزینه بازی کنند تا از آستانه جنگ تمام‌عیار عبور کنند.

این همان معمای هرمز است: آمریکا می‌تواند بر دریا مسلط شود، ولی آیا می‌تواند جغرافیا را بدون تحمیل جنگ بزرگ از معادله قدرت حذف کند؟ این پرسشی نیست که پاسخش طولانی مدت بماند.


تلگرام نویسنده
#karimipour_k