ارزیابی محسن آرمين راجع به وضعیت موجود کشور و روند تحولات پیش روی
🔺محسن آرمين نايب رئيس جبهه اصلاحات ايران كه در جلسه اخير مجمع عمومى اين جبهه تحت عنوان «درآمدی بر سامان سیاسی آینده ایران»، وضعیت موجود و روند تحولات پیش روی را تحلیل می کرد، با بکارگیری عنوان جمهوری سوم برای تحول نظام جمهوری اسلامی در دوران پساجنگ به بیان مشخصههای آن پرداخت. سپس انتخابهای فراروی جمهوری سوم و فرصتها و تهدیدهای این انتخاب ها را مطرح و براساس ارزیابی خود روند تحولات کشور در جمهوری سوم را پیش بینی کرد.
◾️آرمین با اظهار این که روی عنوان جمهوری سوم تأکیدی ندارد و میداند این عنوان در ادبیات سیاسی برای دورانی استفاده میشود که قانون اساسی یا ساختار قدرت تغییر کند، دلیل آن را استفاده اخیر برخی از تحلیلگران در این زمان بیان کرد و افزود: اگر چه با توجه به تغییراتی که اکنون در ساخت قدرت پدید آمده و در آینده خواهد آمد این عنوان چندان هم بی مسمی نیست.
◾️وی مشخصههای جمهوری سوم را که با توجه به جنگ اخیر، متفاوت از جمهوریهای اول و دوم بیان کرد، عبارت از: ۱- قدرت گرفتن نظامیان، ۲-میل نظام سیاسی به سوی عرفی شدن، ۳- تمرکزگرایی ببیشتر و تحدید بیشتر آزادیهای سياسى و ۴-دارای رویکرد غیر توسعه گرا دانست.
◾️آرمین با تصریح این که اصولاً جنگ موجب قدرت گرفتن نظامیان میشود و پس از هر جنگ، نظامیان که در جنگ نقش تعیین کنندهای داشتهاند، نسبت به پیش از جنگ تمایل بیشتری برای نقش آفرینی در اداره کشور از خود نشان میدهند، توضیح داد: در جنگ اخیر نیز که جنگی غیر متعارف بود و اهداف دشمن فقط به تأسیسات و نیروهای نظامی محدود نشد و بلکه همه مسؤلان و مؤسسات و زیرساختها مورد هدف قرار داشتند، به ویژه در شرایط فقدان رهبری، نظم بوروکراتیک مبتنی بر روالهای قانونی کاملاً مختل شد و در نتیجه نیروهای نظامی، عملا هم صف و میدان و هم سیاست و اداره کشور را در اختیار گرفتند.
◾️وی همچنین در خصوص میل نظام سیاسی به سوی عرفی شدن، گفت: در نظام جمهوری اسلامی چگونگی و جایگاه رهبری در ساختار نظام تعیین کننده ماهیت نظام است که در جمهوری نخست رهبری وجهی کاملاً قدسی داشت. در جمهوری دوم این کاریزمای قدسی کاهش یافت اما تلاش شد با اتکای به نهادهای نظامی و امنیتی تا حدودی جبران شود. در جمهوری سوم این نهاد نظامی و امنیتی در شرایط جنگی نقش تعیین کنندهای در انتخاب رهبری سوم ایفا کرد. بنابراین با ارتقاء سپاه و قرار گرفتن در کنار رهبری، نقش این نهاد در فرایندهای تصمیم گیری و تصمیم سازی نسبت به گذشته به شدت افزایش یافته و بیش از این نیز خواهد شد.
◾️نایب رئیس جبهه اصلاحات ایران با یادآوری این که عرفی شدن یک نظام لزوما به معنای دموکراتیک شدن آن نیست، و با توجه به تجربه سالهای گذشته به ویژه در جمهوری دوم، نظامیان معمولاً با بسط مشارکت عمومی در امر سیاست و اداره کشور همدلی ندارند، پیش بینی کرد که در دوره جدید شاهد تمرکزگرایی و تحدید بیشتر آزادیهای سياسى باشیم.
◾️آرمین ضمن مقایسه رویکرد حاکمیت نظامیان در کشورهایی چون ترکیه، پاکستان و کره جنوبی با ایران به مقوله توسعه، نیز گفت: نظامیان حاکم در این کشورها عموماً افرادی نخبه،تحصیلکرده در دانشگاههای کشورهای پیشرفته و آشنا با دنیای جدید و مقوله توسعه بودهاند، اما نظامیان ایران فاقد چنین ویژگی هستند و بنابراین نمیتوان انتظار داشت آنان از موقعیت وقدرت خود در جمهوری سوم به نفع قرار دادن کشور در مسیر توسعه و لوازم آن مانند تقویت طبقه متوسط شهری، تربیت نیروی انسانی توسعه یافته، تقویت بخش خصوصی مستقل، رابطه متوازن و همکاریهای اقتصادی و علمی با کشورهای جهان، استفاده کنند.
◾️وی یکی از انتخابهای مهم فراروی ایران در جمهوری سوم را در حال حاضر بین دو گزینه؛ ۱-حل جامع اختلافات با آمریکا و مصالحه با این کشور و یا ۲- توافق محدود شامل پایان جنگ و رفع پارهای محدودیتها و تحریمها دانست و افزود: طبیعتاً انتخاب دوم ضمن این که کمکی به حل بنیادین مشکلات کشور نمیکند، سایه جنگ را نیز برای همیشه از ایران دور نمیسازد. با این انتخاب ایران همچنان درگیر مشکلات داخلی، جاماندن از مسیر توسعه، محروم از همکاریهای منطقهای، و عدم حضور مؤثر در تحولات منطقهای و همکاری در تأمین امنیت منطقه باقی خواهد ماند.
◾️آرمین یکی از جمله موانع ایران در انتخاب گزینه حل جامع اختلافات با آمریکا و مصالحه با این کشور را احساس پیروزی نظامی در میدان دانست و توضیح داد: در حالی که موفقیت ایران در این جنگ نه به معنای پیروزی نظامی در میدان و تسلیم دشمن بلکه به معنای مقاومت قهرمانانه نیروهای مسلح در برابر تجاوز و ناکامی متجاوزان از دستیابی به اهدافشان است. لذا ایران باید مطالبات و اهداف خود را در مذاکرات بر اساس همین فهم تنظیم کند. در غیر این صورت طرح مطالبات و شروط ناسازگار با دستاوردهای واقعی و موقعیت دشمن قطعاً به شکست مذاکرات خواهد انجامید.
◾️وی وجود اختلاف نظر شدید در سطح حاکمیت و ماهیت این اختلاف نظر را دیگر موانع رسیدن به توافق جامع با آمریکا بیان کرد و افزود: متأسفانه حتی در باره اصل مذاکره با آمریکا، چه برسد به مذاکره جامع با این کشور، اتفاق نظری در سطح حاکمیت وجود ندارد. مواضع سیاسی ناهماهنگ در سطح مسئولان و تبلیغات تناقض آلود در سطح رسانه ملی خود گویای اختلاف اساسی میان باندها و جناحهای ذینفوذ در حاکمیت در قبال مذاکره است.
◾️وی اضافه کرد: از سوی دیگر انتخاب گزینه نخست یعنی حل جامع مشکلات با آمریکا نیازمند وجود سیاستمداری شجاع، ملی، قاطع، دارای موقعیت مستحکم در حاکمیت و برخوردار از نفوذ و حمایت مردمی است که با کمال تأسف چنین سیاستمداری فعلاً در نظام وجود ندارد. آنها که بودند و میتوانستند در چنین روزهایی نقشی تعیین کننده داشته باشند، همگی گرفتار حبس و حصر و انزوا شدند و برخی نیز به دیدار معبود شتافتند.
◾️آرمین پیش بینی کرد که اختلاف در سطح حاکمیت به احتمال زیاد دیر یا زود به تضعیف یک طرف و به سود طرف دیگر حداقل منجر خواهد شد اما این توجه را داد که البته این اختلاف در باره مسائل بنیادینی نظیر توسعه همه جانبه و لوازم آن از جمله ارتباط متوازن با دنیا، آزادی اینترنت و آزادیهای سیاسی، تجدید نظر در نظام گزینش، استفاده از ظرفیتهای جامعه و جامعه مدنی وبخش خصوصی مستقل و ... نیست. چنانکه ادامه قطع اینترنت، موج اعدامها، توقیف اموال منتقدان و مخالفان نظام، احکام حبس طویل المدت به خاطر جرایم ساده، عدم آزادی زندانیان سیاسی، ... از موضوعات مورد اختلاف میان دو جناح ذینفوذ در حاکمیت نیست.
◾️نایب رئیس جبهه اصلاحات ایران مقصود خود از نگاه غیر توسعه گرای حاکمیت را این ندانست که مثلاً بازسازی ویرانیهای ناشی از جنگ کانون اهتمام حاکمیت نخواهد بود، بلکه افزود: آن چه به رغم اختلافات مورد اهتمام حاکمیت نیست، بازسازی وضعیت روانی، اجتماعی و فراهم آوردن بسترها و زمینههای لازم برای مشارکت واقعی و نهادینه جامعه در اداره امور است که در امر توسعه اهمیتی به مراتب بیش از بازسازی ساختمانهای آسیب دیده دارد.
◾️وی دیگر مانع توافق جامع با آمریکا را ناتوانی از تصمیم و انتخاب به هنگام دانست و گفت: تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که حاکمیت در تغییر رویههای زیانبار و رسوب کرده از گذشته به ندرت مبتکرانه عمل کرده یا به انتخاب خلاقانه دست زده است. در واقع رویههای مشکل آفرین گذشته یا به رغم مخالفتها و نارضایتیها همچنان بدون آن که حل شوند برجای مانده و مشکلات بر هم انباشت شدهاند یا حاکمان در برابر فشار عمومی از سر اضطرار و با پرداخت هزینههای سنگین ناگزیر تن به تغییر داده اند. مذاکره با آمریکا از جمله این موارد است که پس از سیاست پرهزینه نه جنگ و نه مذاکره امروز به سبب وضعیت ویژه کشور به ناگزیر مورد پذیرش قرار گرفته است.
◾️آرمین ارتقای جایگاه منطقهای وبین المللی ایران متأثر از مقاومت ایران در برابر تجاوز آمریکایی صهیونیستی، بی اعتبار شدن نیروهای طرفدار براندازی و احساسات میهن دوستی جامعه را از جمله ظرفیتها و فرصتهای مؤثر در مذاکرات عنوان کرد و افزود: در صورت دستیابی به توافقی جامع با آمریکا که البته مشروط به بازنگری در سیاستهای منطقهای است فرصت مغتنمی برای ایران پدید خواهد آمد تا با فعال کردن محور ایران، عربستان، پاکستان، عمان و در مرحله بعد قطر و کویت بستر مناسب برای حضور و مشارکت مؤثر ایران در تأمین امنیت و زنجیر تولید ارزش در خلیج فارس فراهم شود.
◾️وی در عبن حال یادآور شد: یکی از اشتباهات بزرگ آمریکا و اسرائيل این بود که با تجاوز نظامی خود، و تحریک غرور ملی ایرانیان، عملاً بحران ناشی از فاجعه دیماه گذشته را به حاشیه برده و آن را از اولویت توجهات جامعه ایران و جامعه بین المللی خارج کردند و لذا رشد احساسات ملی در این جنگ زمینه مناسبی برای همبستگی ملی ایرانیان و جبران خطاهای گذشته در نادیده گرفتن مردم فراهم آورده است. فاجعه دیماه حتی با پذیرش نقش آفرینی مؤثر بیگانگان، نتیجه بی اعتنایی به مطالبات مردم و فراموشی سریع وعدههای داده شده به مردم پس از همراهی آنان با حاکمیت در جنگ دوازده روزه بود.
◾️آرمین همبستگی ملی پدید آمده را ناپایدار خواند و سپس تصریح کرد: این همبستگی را دو خطر تهدید میکند؛ یک، در صورتی که با اصلاح رویکردها تثبیت نشود، و لجاجتها و بی اعتناییهای گذشته ادامه یابد، دو، خطر استحصال بی رویه و خشن از ظرفیت حس ملی گرایی که این دو موجب خواهد شد خیلی سریع فروکش کند. چنانکه متأسفانه در گذشته این خطا در حوزه حس دینی و باورهای ایمانی مردم تجربه شده است. استفاده و بلکه سوء استفاده از ایمانیات جامعه برای حل مشکلات ناشی از ناکارآمدیها و سیاستهای خطا، نهایتاً به تضعیف باورهای دینی جامعه انجامید. امروز نیز اگر از حس میهن دوستی جامعه به همان رویه گذشته سوء استفاده شود، همان نتیجه در انتظار احساسات وطن دوستانه مردم خواهد بود.
◾️وی همچنین طی پیش بینی روند تحولات کشور، با اظهار این که نسبت به این روند چندان خوشبین نیست، توضیح داد: براساس آن چه گذشت روند مثبت تحولات آینده درگرو اصلاحات اساسی در شیوه حکمرانی در داخل و نیز در سطح تعاملات خارجی است؛ متأسفانه اما علایم و نشانههایی دال بر تحول چنین رویکردی در سطح حاکمیت مشاهده نمیشود.
◾️وی در ادامه گفت: احتمال بیشتر آن است که مذاکرات به توافقی نسبی و محدود بینجامد. در این صورت به ویژه با توجه به لطمات عظیمی که به زیرساختها و بخش تولید و صنعت کشور وارد شده است، کشور طی ماههای آینده با بحرانهای عظیم در حوزه تأمین انرژی برق و گاز و بنزین و تولید و در نتیجه بیکاری و تورم و گرانی مواجه خواهد شد. تضاد و بلکه تناقض میان این بحرانها با تبلیغات شبانه روزی که بر طبل پیروزی میکوبد و ادعای ابرقدرتی میکند، برای جامعه حل شدنی نخواهد بود.
◾️آرمین افزود: در صورتی که این پیش بینی درست باشد، طبعاً در آینده با چرخه زیانبار اعتراض و سرکوب و در نتیجه بستهتر شدن فضای سیاسی کشور مواجه خواهیم بود. با ادامه این روند وقوع جنگی دیگر چندان دور از ذهن نیست. در عین حال هیچ امری بیش از این ما را خوشحال نمیکند که این پیش بینی غلط باشد و در جمهوری سوم برای اولین بار شاهد آن باشیم نظام با مهارت و موقعیت شناسی از فرصتهای موجود به نفع کشور و مردم استفاده کند.
◾️وی تأکید کرد: حتی اگر عزم و اراده حاکمیت حل جامع مشکلات در مذاکره با آمریکا باشد و به این هدف نیز دست یابد، بحرانهای اقتصادی حداقل تا پایان سال گریبانگیر کشور و نظام خواهد بود. بنابراین اقدامات فوری و مؤثر برای افزایش تاب آوری جامعه در برابر بحرانهای مذکورحیاتی است. علاوه بر اقدامات اقتصادی نظیر اولویت بازسازی کارخانههایی که آسیب کمتری دیدهاند، تمرکز بر واردات کالاهای اساسی و مدیریت نیازهای اساسی مردم، و حتی پیش و مهمتر از این اقدامات، انجام ابتکاراتی است که در وهله نخست تقویت امید و اعتماد جامعه به حاکمیت و افزایش احساس اعتماد به نفس جامعه در مشارکت در اداره کشور را هدف بگیرد.
◾️آرمین افزود: حاکمیت در مواجهه با بحرانهای کنونی نیاز حیاتی به همراهی مردم دارد. قطعاً مشکلات کشور در کوتاه مدت حل شدنی نیست اما ایجاد امید به بهبود و باور جامعه به درستی مسیر میتواند بر تاب آوری مردم در برابر مشکلات بیفزاید و جامعه را به ریاضت و صرفه جویی و تحمل کمبودها قانع کند. در حالی که موج اعدامها، توقیف اموال، انحصار صدا و سیما در دست فرقه آخر الزمانی و اصرار بر عدم آزادی و حتی مرخصی زندانیان سیاسی حاوی چنین پیامی نیست.
◾️نایب رئیس جبهه اصلاحات ایران در پایان با تصریح این که روشن است رویههای غلط گذشته یک شبه قابل تجدید نظر و تغییر نیست، گفت: اما میتوان با ابتکاراتی جامعه را به عزم حاکمیت به تغییر روند قانع کرد که به گمان من سه اقدام میتواند این هدف را تأمین کند: ۱-تغییر مدیریت صدا و سیما و جایگزین کردن کادری که واقعاً معتقد باشد صدا و سیما متعلق به همه ملت ایران است، ۲-برچیده شدن نظام گزینش و منحصر کردن آن به تشخیص صلاحیتهای علمی و حرفهای به طوری که جامعه باور کند دختران و پسران با ظاهر متفاوت که این روزها حضورشان در اجتماعات شبانه به نفع نظام تبلیغ میشود، امکان استخدام و گزینش در پستهای دولتی دارند، و ۳- آزادی زندانیان سیاسی و توقف احکام غیر حقوقی که این سه اقدام میتواند در جلب اعتماد، همدلی و تاب آوری جامعه برای عبور از بحران پیش رو مؤثر باشد.
منبع: تلگرام جبهه اصلاحات ایران