برگردان: علیمحمد طباطبایی
مقدمه مترجم: در سال ۸۲ پیش از میلاد، پومپیوس، سردار جوان روم، در سیسیل دو شهروند رومی را بدون محاکمه اعدام کرد و بعد به جهان گفت: «قانون را به مردانی که شمشیر دارند، نقل نکنید.» دو هزار سال بعد، در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، مارکو روبیو، وزیر امور خارجهٔ آمریکا و وکیل، همین جمله را در اتاقی پر از همتایان خود گفت — و سپس لبخند زد. تاریخ، ظاهراً، حس شوخطبعی تیرهای دارد: پومپیوس سرانجام به دست همین شمشیرها از پای افتاد، و جمهوری روم نیز با او سرنگون شد. اما عبرت گرفتن از تاریخ، چنانکه خواهیم دید، برای دولت ترامپ فضیلتی است کاملاً بیگانه — مثل احترام به قانون، یا مثلاً خواندن کتاب.
این مقاله، نوشتهٔ یک ستوننویس، روایتی است طنزآمیز و در همان حال هولناک از چرخهٔ «فتح» در سیاست خارجی آمریکا: از ونزوئلا تا ایران، از «غنائم از آنِ فاتح است» تا «آتش شوق» یونان باستان. نویسنده با قلمی تیز و بیتعارف، نشان میدهد که چگونه دولت ترامپ، با تحقیر حقوق بینالملل و ستایش «قدرت ملی بیعذر و بهانه»، نهتنها آمریکا را در جهان منزوی میکند، بلکه همان منطقی را تقویت میکند که روزی میتواند علیه خودش به کار رود. و در این میان، روبیو — وکیل، وزیر خارجه، و ظاهراً تاریخخوان — با پناه بردن به یونان باستان، درس اصلی تراژدیهای یونانی را فراموش میکند: رهبرانی که در پی فتح، خرد را نادیده گرفتند، سرانجام خود نابود شدند.
این مقاله دعوتی است به خواندن سیاست خارجی آمریکا نه بهعنوان روایتی از قدرت و شکوه، بلکه بهعنوان یک کمدی سیاه دربارهٔ مردانی که شمشیر دارند، قانون را تحقیر میکنند، و فراموش میکنند که شمشیرها هم روزی کند میشوند. و پرسشی که در برابر خواننده میگذارد، پرسشی است که پومپیوس نیز با آن روبرو بود: وقتی همه فقط شمشیر دارند، چه کسی قانون را به یاد میآورد؟
* علاقه دونالد ترامپ به «فتوحات»، بیش از هر زمان دیگری به ضرر خود او تمام میشود؛ با این حال مارکو روبیو و دیگران همچنان آن را میستایند.
در میان سرداران روم، پومپیوس (Pompey) نابغهای بود، هرچند کمی عیاش و هرزهمزاج. («پلوتارک» (Plutarch) چنین ثبت کرده است که «فُلورا، زن بدکاره» دوست داشت بازگو کند که هرگز از آغوش او بیرون نمیآمد «بیآنکه جای دندانهایش را بر تن و بدنش داشته باشد».) او اوایل دههٔ بیست زندگیاش بود که در سال ۸۲ پیش از میلاد به سیسیل فرستاده شد تا مخالفان یک رهبر رومی را سرکوب کند. پلوتارک مینویسد او با همهشان با مهربانی رفتار کرد، جز یک گروه که در قانون روم پناه جستند تا از سربازان در امان بمانند. پومپیوس آنان را به باد تمسخر گرفت. او دو شهروند رومی را پس از رفتاری «غیرطبیعی» که با آنها داشت اعدام کرد و با کشتن دستکم یکی بدون محاکمه، عرف کهن را نقض نمود.
تحقیر پومپیوس نسبت به قانون، چرخهٔ خشونتی را شتاب بخشید که سرانجام به پایان خونین زندگی خودش، و ژولیوس سزار، و خود جمهوری انجامید. پس عجیب به نظر میرسید که در ۱۳ نوامبر، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه که خودش یک وکیل است، در اتاقی پر از وکیل گفت که پاسخ دولت ترامپ به هر کسی که به حقوق بینالملل استناد کند، احتمالاً همان پاسخ پومپیوس خواهد بود: «او گفت: “قانون را برای مردانی که شمشیر دارند، نقل نکنید.”»
عجیبتر آنکه روبیو در سخنرانی برای انجمن فدرالیست محافظهکار، میان دیوان کیفری بینالمللی (ICC) و «دادگاههای مداخلهگر» (activist courts) داخلی مقایسهای انجام داد [اینها دادگاههایی هستند که با استفاده فعالانه و جسورانه از اختیارات قضایی خود در شکل دادن به سیاست و جامعه در امریکا نقش ایفا میکنند. م]. نظر او این بود که هر دوی آنها «بیگانه با ماهیت ما» بودند. و ماهیت ما چیست؟ به گفتهٔ او، آمریکاییها همیشه «تشنهی گسترش، رشد، کاوش و فتح» هستند.
آیا شگفتآور نیست که در مدتی کمتر از دو سال افراطگرایی دولت آمریکا چنان دیگر عادی شده است که دیگر کسی را به تعجب وا نمیدارد؟ اینکه دیپلمات ارشد آمریکا تهدیدها به خشونت را بهجای احترام به قانون جشن بگیرد، و «فتح» را فضیلتی آمریکایی بداند، ممکن است همانقدر تعجبآور نباشد که کشف کنیم دونالد ترامپ و مردان شمشیربهدستش از انتخابات میاندورهای عبرت نگرفتهاند. با این حال، تحقیر پومپیوسوار دولت، از نظر سیاسی و راهبردی، بیش از هر زمان دیگری خودتخریبی به نظر میرسد.
ماه گذشته، نظرسنجی گالوپ نشان داد آمریکاییها برای نخستین بار از ۲۰۰۷ به این سو، به دموکراتها بیش از جمهوریخواهان برای محافظت از آنان در برابر تهدیدهای نظامی اعتماد دارند. سه سال پیش، جمهوریخواهان با ۲۲ امتیاز پیشتاز بودند. علاوه بر این، ترامپ هنگامی که برای شرکت در نشستی در آسیا به پرواز درآمد، امید داشت با چین و روسیه بر سر یک توافق هستهای مذاکره کند. چرا اصلا یک قدرت خارجی باید با آمریکاییهایی توافق نامه امضا کند که معتقدند پایبندی به قواعد و مقررات کار آدمهای بزدل یا ساده لوح است؟
ترامپ الگویی دارد: نهتنها توافقهای دولتهای پیشین را پاره میکند، بلکه توافقهایی را نیز که خودش امضا کرده است. چنین تحقیری نسبت به قواعد بینالمللی بهویژه هنگامی خطرناک است که سلاحی تازه، هوش مصنوعی، در جهان رها شده و روزبهروز نیرومندتر میشود.
البته ممکن است روبیو، که بینالمللگراییاش را برای تناسب با دستور کار «آمریکا اول» ترامپ کوتاه کرده، همهٔ آنچه میگوید را باور نداشته باشد. شمشیرداران ترامپ شروع کردهاند به خنجر زدن به یکدیگر. هم روبیو و هم جی.دی ونس، معاون رئیسجمهور، نامزدهای احتمالی جانشینی ترامپاند. روبیو گفته اگر ونس نامزد شود، او نامزد نخواهد شد، اما پس از آنکه انتخابات میاندورهای چشماندازهای معاون رئیسجمهور را تیره کرد، جنبشی برای نامزدی روبیو در میان جمهوریخواهان کنگره جان گرفته است.
در ۱۲ نوامبر، ترامپ ناگهان اعلام کرد که ونس باید تلاشهایش برای مذاکرهٔ صلح با ایران را رها کند. این پس از آن بود که ونس در شبکههای اجتماعی نوشت جمهوریخواهان به خاطر جنگ ایران انتخابات میاندورهای را باختند، بیآنکه — چنانکه ترامپ بعداً اشاره کرد — بگوید آیا خودش جنگ را ایدهٔ خوبی میداند یا نه. در مقابل، روبیو هنگامی که برای انجمن فدرالیست سخن گفت، از جنگ بهعنوان امری ضروری برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای دفاع کرد. او توضیح نداد چرا ترامپ عاقلانه عمل کرد که توافق هستهای پیشین آمریکا با ایران را شکست، یا جنگی را بدون هیچ متحدی جز اسرائیل به راه انداخت، چه رسد به پشتیبانی سازمان ملل متحد.
دولتهای آمریکایی همیشه حقوق بینالملل را با نگاهی سخاوتمندانه به منافع ملی تفسیر کردهاند. اما دولتهای گذشته آن منافع را با حمایت از نظم مبتنی بر قواعد یکی میدانستند؛ قواعدی که آمریکا پس از دو جنگ جهانی برای تأمین ثبات جهانی از آن دفاع کرده بود. سنگبنای این ساختار، سازمان ملل متحد بود، با اصل بنیادین برابری حاکمیتها و ممنوعیت کاربرد زور علیه تمامیت ارضی دولت دیگر. ترامپ چنین قواعدی را نه حافظ حاکمیت، بلکه تجاوز به آن میداند.
او در سپتامبر به مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «غنائم از آنِ فاتح است»، با اشاره به حقوق نفتی که پس از حمله به ونزوئلا برای دستگیری رئیسجمهورش، نیکولاس مادورو، ادعا کرد. روز پیش از انتخابات میاندورهای، او به «فتح ونزوئلا» توسط آمریکا افتخار کرد.
خطای یونانی
همهٔ رؤسای جمهور آمریکا، هر خطایی هم که داشته باشند، از حاکمیت آن دفاع کردهاند. برای نمونه، هیچ دولتی از پیوستن به دیوان کیفری بینالمللی (ICC) حمایت نکرده، از ترس آنکه مبادا به تعقیب سیاسی سربازان یا شهروندان آمریکایی بپردازد. روبیو هنگامی که به انجمن فدرالیست گفت رؤسای جمهور گذشته منافع آمریکا را فدای حکمرانی جهانی کردند، به مترسکی حمله میکرد. مهمتر آنکه او در استدلال برای اینکه آمریکا باید «خود را بر جهان تحمیل کند»، توضیح نداد چرا آمریکاییها وقتی کشورهای دیگر همان حق را ادعا کنند، امنتر خواهند بود.
مشاوران ترامپ هرگز توضیح نمیدهند چرا فتح آمریکایی، فتوحات روسی یا چینی بیشتری را مشروعیت نمیبخشد. آنان توضیح نمیدهند چرا کشتن قاچاقچیان ادعایی در دریا، بیآنکه هیچ مدرکی نشان داده شود، جان ملوانان آمریکایی را به خطر نمیاندازد. آمریکاییها تنها کسانی نیستند که شمشیر دارند.
تعجبی ندارد که روبیو سدهٔ بیستم را رد میکند و به دوران باستان پناه میبرد. او در سخنرانی ماه گذشته در آتن، «توموس» (thumos) — آنچه «آتش شور، نیرو، دلاوری و غرور» خواند — را ارزشی بنیادین یونان باستان معرفی کرد، و همان ارزشی که به گفتهٔ او دولت ترامپ در «پیگیری بیعذر و بهانهٔ قدرت ملی» از خود نشان میدهد. روبیو اما با روایتهای تراژیک یونانیان از رهبرانی که در پی فتح، فضیلت دیگر، یعنی خرد، را نادیده گرفتند، مواجه نشد. این دولت درسهای تاریخ را، کهن یا مدرن، نمیآموزد، بلکه آنها را نادیده میگیرد.
Donald Trump’s love of “conquest” is more self-defeating than ever
Yet Marco Rubio and others continue to celebrate it