ايران امروز

نشريه خبری سياسی الكترونيك

Iran Emrooz (iranian political online magazine)

iran-emrooz.net | Tue, 03.11.2026, 18:41
ایران در میان «امید» و «ناامیدی»

داریوش مجلسی

انگار سرنوشت، وضع امروز و آیندهٔ سرزمین و ملت ما را طوری رقم زده که هنگام دست به قلم بردن، تنها مطالبی که از نوک قلم به روی کاغذ می‌آید حول‌وحوش هشدار، اعلام خطر برای جنگِ در راه، فقر، سرکوب و اعدام‌های روزانهٔ عزیزانمان می‌باشد. ترامپ قهرمان تهدیدهایی است که شنیدنش لرزه به تن می‌اندازد، ولی در عمل خوشبختانه تفاوت زیادی بین تهدیدها و حمله‌ها وجود داشته است. یادتان هست تهدید کرد که ما را به زمان بربریت برمی‌گرداند؟ حالا هم چندی پیش تهدید نمود که «مادرِ بمب‌ها» را به روی سرزمینمان خواهد انداخت.

البته فراموش نکنیم، این جنگ از زمان شروع تاکنون، سرزمین ما را دچار حدود ۳۵۰ میلیارد دلار خسارتِ ساختارها، زیربناها، راه و جاده و حتی منابع آب آشامیدنی مناطق دورافتاده، و خانه‌های مسکونی نموده به اضافهٔ کشتار بیش از ۵۰۰۰ هموطن غیرنظامی و بی‌گناهمان. در حالی که رژیم نیز، هم دچار تلفات جانی گردیده و هم دچار تضعیف قدرت؛ منتها، همان‌طور که خود شاهد می‌باشید هنوز هم با اقتدار بیشتر، به سرکوب و اعدام شهروندان، کنترل تنگهٔ هرمز و حتی حمله به پایگاه‌های آمریکا در حوزهٔ خلیج فارس پرداخته و کوچک‌ترین علائمی هم از تغییر رژیم که از اهداف اولیهٔ آمریکا، اسرائیل و جنگ‌طلبان ایرانی خارج از کشور به ایران بود، دیده نمی‌شود.

ظاهراً کشورهای منطقه که از طریق «پیمان مکه» سرنوشت‌شان به هم تنیده و یا قطر، بیش از جنگ‌طلبان داخل کشور، قادر به درک عواقب جنگ در منطقه می‌باشند. سفر نمایندگان سه کشور منطقه به کشورمان، بدون نتیجه به پایان رسید. کوشش‌های قطر هم، با سماجتی که تندروها از خود نشان می‌دهند تاکنون بی‌نتیجه مانده و از آنجا که این‌بار نظامیان، مذاکرات را به عهده دارند نمی‌توان امیدی به نوعی از توافق داشت.

ولی از سوی دیگر، «عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد». این اولین بار است که آمریکا مستقیماً (و نه از طریق دولت) با مرکز قدرت (دبیر شورای عالی امنیت ملی) در گفتگو می‌باشد. حالا گذشته از نتیجهٔ گفتگوها، این که مقامات رسمی آمریکا مستقیماً با مقامات بالای رژیم ایران در تماس هستند، خود، یک واقعهٔ غیرمنتظره می‌باشد، که تصادفاً این‌بار امکان توافق، اگر هم بیش از امکان شکست نباشد، کمتر هم نیست. عده‌ای هم معتقدند، نظر به تأثیر منفی جنگ بر روی نتیجهٔ انتخابات آمریکا، حملهٔ آمریکا و اسرائیل به احتمال قوی بعد از پایان انتخابات انجام خواهد گرفت، مگر اینکه تماس‌های مستقیم منتج به نتیجه گردد.

تا اینجا، بحث ما متوجه نتایج خطرناک جنگ احتمالی بود؛ ولی واقعهٔ دیگری که جنگ نیست اما می‌توان آن را به یغما بردن منابع گران‌بهای معادن سرزمینمان از سوی چین نامید. دکتر سنگسری، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه امیرکبیر، حدود دو تا سه سال پیش در یک مناظره در آن دانشگاه با یکی از مسؤولان دولتی، حقایقی را دربارهٔ در اختیار قرار دادن منابع معدنی کشورمان به چین بیان نمود که نمایندهٔ دولت، چون قادر به نفی یا تکذیب آن نبود جلسه را ترک نمود و استاد سنگسری هم بازداشت و از دانشگاه اخراج گردید.

معادنی که امتیاز استخراج و استفاده از آن در اختیار چین قرار گرفته عبارت‌اند از: معادن گران‌بهای لیتیوم در سراسر ایران! ۸۰ درصد معادن زغال‌سنگ، کروم، مس، سنگ‌آهن، سرب، منگنز، روی و گوگرد برای مدت ۲۵ سال به چین واگذار شده است (از قول آقای الیگودرزی، معاون بخش صنایع معدنی کشور)، و بسیاری از معادن و منابع دریایی دیگر که از حوصلهٔ این مقاله خارج است. آنچه برای شخص من قابل درک نیست، سکوت و کم‌توجهی از سوی جامعهٔ سیاسی، مطبوعاتی و اقتصادی ما دربارهٔ این فاجعه می‌باشد، به‌خصوص نظر به عمق فاجعه.

حالا با یک جمع‌بندی ساده، وقتی فجایع و ویرانی ناشی از جنگ و تحریم را با غارت منابع طبیعی‌مان کنار هم می‌گذارید، همراه با سرکوب و اعدام، چه نوع جامعه‌ای در برابر چشمان‌تان ظاهر می‌گردد؟ اولویت شما برای جامعه‌ای این‌چنین عمیق غرق در بحران چیست؟ احتمالاً خواهید گفت: «رهایی از چنگال رژیم حاکم بر کشورمان». در این صورت با تذکر من روبرو می‌گردید که «منظورم آرزوی‌تان نبود، بلکه اولویت بر مبنای واقعیت عینی و موجود در سرزمین‌مان». با وجود شعارها و فریادهای خارج کشور و مژده‌های صادره از واشنگتن، من شخصاً کوچک‌ترین علائمی که نشان از سرنگونی یا براندازی رژیم باشد نمی‌بینم. بنابراین، اولویت اول، یک‌صدا مبارزه علیه اعدام و جنگ می‌باشد. تصویری از یک دختر محکوم به اعدام را دیدم؛ این تصور که این دختر جوان عن‌قریب بالای دار دست‌پا خواهد زد، هنوز که هنوز است، شبانه‌روز آزارم می‌دهد.

شعارهای دموکراسی‌خواهی، جمهوری‌خواهی یا پادشاهی‌خواهی (در چنین اوضاع دهشتناکی)، همانند یک ساعت مچی شیک و گران‌قیمت می‌باشد که یک فرد ژنده‌پوش به دستش بسته باشد. نبودِ احزاب سیاسی واقعی و پایه‌دار، دارای قدمت، سازمان‌دهی و دموکراسی درون‌سازمانی همراه با پایهٔ مردمی، یکی از علل عدم دسترسی به دموکراسی در سرزمین‌مان می‌باشد. با تعریفی که از حزب (به معنای واقعی کلمه) در اینجا داده شد، من در حال حاضر بیش از دو حزب را شایستهٔ این تعریف نمی‌بینم: حزب دموکرات کردستان ایران و کومله، و به مقدار کمتر «پژاک». ما در گذشته دارای دو سازمان سیاسی بزرگ در جامعه‌مان بودیم: جبههٔ ملی ایران و حزب توده، که هر دو توانایی ایجاد نقش و تأثیر در جامعه را داشتند، یکی مثبت و دیگری منفی. وقتی به تاریخچهٔ احزاب در ایران بنگریم می‌بینیم، تقریباً بدون استثنا، از زمان آغاز تا پایان عمر حزب و ادامهٔ آن، دچار انشعاب (برخی حتی بیش از یک‌بار) گردیده‌اند. در حالی که در غرب، تعدادی از احزاب بعد از تلفیق با احزاب هم‌فکر، تبدیل به احزاب بزرگ‌تری گردیده‌اند.

در پایان، چند سطری از فریدون مجلسی در نشریهٔ «نقد اندیشه» در تهران، تحت عنوان «بیدار‌سازی ایرانیان» را کپی می‌کنم تا نشان دهم زمانی که ۹۵ درصد جامعهٔ ایرانی بی‌سواد و ۹۰ درصد روستایی بودند، ۵ درصد از متفکران جامعه مشروطیت را آفریدند. پس حالا هم می‌توانیم، منتها زمان می‌برد. به امید آن روز.


داریوش مجلسی، نوامبر ۲۰۲۶



نظر خوانندگان:


☑️ آقای مجلسی عزیز. کاملأ حق با شماست که “اولویت اول، یک‌صدا مبارزه علیه اعدام و جنگ می‌باشد”. اما باید توجه داشت که مخالفت با جنگ یک جنبه اخلاقی دارد و یک جنبه سیاسی. از جنبه اخلاقی کسی را ندیده‌ام که طرفدار جنگ باشد. اما از نظر سیاسی وضع فرق می‌کند. در جنگ فعلی عده‌ای معتقدند که آمریکا و اسرائیل آغازگر جنگ و لذا متجاوز بوده‌اند. بنابراین باید در مقابل این تجاوز، در حرف و در عمل، ایستاد، حتی اگر به معنی همسویی عملی با ج.ا. باشد. در نقطه مقابل، عده‌ای معتقدند که سیاست‌های تسلیحاتی ج.ا. (مخصوصا دستیابی به سلاح اتمی) و حمایت‌های مالی و کارشناسی و تسلیحاتی از نیابتی‌ها، زمینه شروع جنگ بوده است. فعلا قصد طرفداری از این یا آن نظر را ندارم. آنچه مهم است، این است که نیمی از مردم (به تقریب) در جهت حمایت از ج.ا. و نیمی در جهت گذار از آن تلاش می‌کنند. مادام که یک نوع همفکری در مورد این که چه کسی آغازگر جنگ بوده است به وجود نیاید، اعلام مخالفت اخلاقی با جنگ دردی را دوا نمی‌کند.
موفق و سلامت باشید. رضا قنبری. آلمان


☑️ با درود، جناب مجلسی ضمن تأیید فرمایشات و‌ نظرات حضرتعالی یک فرق بسیار حیاتی مابین دوره سیاسی - تاریخی عصر مشروطیت و الان وجود دارد.
هر چند جناب فریدون مجلسی بدرستی بر نقش با سوادان یا به بیان دیگر روشنفکران آن دوره داشتند ولی تفاوت فاحش فرهنگی، تاریخی و‌سیاسی آن دوره و اکنون وجود دارد. در دوره مشروطیت، همان مردم اکثریت بی سواد به قشر با سواد و‌ روسنفکر خود اعتماد داشتند و هر آن چه آنان نسخه می پیچیدند را قبول و حمایت می کردند. ولی زمان امروزه ما اصلا هیچ شباهتی با آن دوره و آن حمایت ها وجود ندارد.
به چند دلیل عمده که ذیلا اشاره می کنم؛
- هر چند افراد با سوادی در حوزه خواندن و‌نوشتن وجود دارد ولی بدلایل فرهنگی سیاسی از «فهم و شعور سیاسی تاریخی» کمینه‌ای برخوردار هستند. که این کم برخورداری موجب سلسله علل دیگر از جمله تشتت نظرات «قائم فرد محور» و عدم روامداری با رزونانس فشارهای اقتصادی سیاسی فرهنگی امنیتی حاکمیت الیگارشی، تا مرزهای مردود دانستن سایر نظرات، رد پیش روهای مسیر روشنگری و … تا پرخاشگری و فحش کاری و … منجر گشته است.
- از سویی دیگر واقعیت امر این هست که فشارهای وارده حاکمیت الیگارشی و اجرای پروژه‌های بسیار موفق نفوذ در سپهر جامعهٔ روشنفکری جامعه این قشر را بدلایل بسیار زیادی به گروه‌های ایدئوژیک دینی، متعصب، خودفروخته، خود محور یا جزیره‌ای شده، مهاجر و … مبدل کرده‌است که کلیت جامعه دیگر «اعتمادی» به جامعهٔ روشنفکری خود ندارند. این علل که دکر کردم حتی اجازه همراستا و هم سویی و روانداری روشنفکران مهاجر را نیز نداده است، چناچه شاهدیم هیچ تشکلی جدی در خارج از کشور نیز وجود ندارد که بتواند رضایت خاطر و اعتماد مردم را بخود جلب نماید، چه برسد به تشکیل حزب و تمرین پیشبرد تشکیلاتی برای نجات کشور.
خویی


☑️ پر واضح است که در دوره کنونی ۴۷ ساله از بعد اقتصادی مردم ایران در قفس استبداد گرفتار شده اند و ایرانیان که زمانی رکورد دار دور ریختن غذا در دنیا بودن (که کار اشتباهی بود)اکنون به خوردن کمترین مواد خوراکی وحتی سوئ تغذیه دچار شده اند. .در بعد سیاسی هم مردم در دو گانگی خوف و رجا وبهتر بگویم ترس و امید گرفتار شدند و روز شماری واژگونی حکومت سرکوبگر و ضد بشری رادارند زیرا با اشتباهات ترامپ در حمله به ایران در یافتند که او هم تنها منافع خود را میخواهد نه آزادی و امنیت ایرانیان را وبیشترین مردم که در اوایل جنگ کار او را درست می پنداشتند با زدن زیر ساختها و اماکن عمومی و مدارس دریافتند که او معامله گر است نه رهایی بخش.بر عکس نتانیاهو که او به خاطر امن ماندن کشورش از شر حکومت دینی به کشورش وارد جنگ شد و تازه او در خرداد ۱۴۰۴ فقط سران ظلم را نابود کرد نه اماکن را.البته در دومین دوره جنگ او هم به چاه اشتباه ترامپ افتاد و مانند او ذوب آهن و پالایشگاه و‌چند جای دیگر را زد.در بعد فرهنگی هم مردم ایران تشتت آرا دارند .هر چند به عقیده من شاید ۹۰ درصد مردم مخالف حکومت اند ولی درصد بالائی هستند که پول و قدرت و اسلحه در دست ندارند و همان اندک براحتی سرکوبشان میکنند و مردم از خونریزی در جویها هراس دارند.من معتقدم ایرانیان باید با نافرمانی مدنی (نرفتن سر کار .نپرداختن رسید های دولتی.جلو گیری از کودکان و نوجوانان برای رفتن به مدارس وووو)این روشها در جند کشور مانند هند و افریقای جنوبی و لهستان جواب داده است.مقاله اقای مجلسی جامع و در خور اندیشه است.فراموش نکنیم که اعراب خلیج فارس و ترکیه دوستدار ماندن جمهوری اسلامی ایرانند.
طلایی


☑️ با درود و سپاس چرا در انتهای مقاله پیشنهاد مشخصی را مطرح نکردید؟
با درود و سپاس، سید محسن قائمی، تهران


☑️ قنبری عزیز، تقسیم بندی جامعه ایران، به نیمی موافق و نیمی مخالف، سهم موافقان را بسیار سخاوتمندانه و غیر واقعی محاسبه نموده اید. در رابطه با موافقان جنگ، تند روهای درون رژیم و تند روهای خارج کشور(اکثریت بزرگشان)، موافقتشان با جنگ به دو دلیل کاملا متضاد میباشد. درون رژیمی ها، دارای یک وهم میباشند که با حمله به حامیان آمریکا در ناحیه، قادر میباشند نتیجه جنگ را به نفع خود تغییر دهند. حالا در این میان، زیان و خصران بزرگی متوجه مملکت و مردم میگردد، غم آنها نیست. در حالی که مخالفان رژیم، در خارج کشور جنگ را ابزاری برای سرنگونی رژیم حاکم می بینند، (تصوری که تا کنون نتیجه ای نداده).از آنجا که توازن قوای کافی برای ضربه زدن به رژیم وجود ندارد، همصدائی برعلیه اعدام و جنگ، فقط یک گام اول میباشد. در زمان جنگ حتی جامعه مدنی هم رمقی برای مبارزه نخواهد داشت.
با سپاس، مجلسی


☑️ جناب خویی گرامی، در حقیقت جنبش مشروطه، هیچگاه یگ جنبش مردمی وسیبع، که قادر به تجهیز مردم کوچه خیابان باشد نبوده. همانطور که فریدون مجلسی نوشت، یک جنبش روشنفکری ۵ در صدی بود که توده مردم نقشی در آن نداشت ولی به هر حال قادر بود سلطان مملکت را قادر به قبول خواسته های آن ۵ در صد بنماید. فقط در زمان مصدق و ملی شدن صنعت نفت، اولین زمانی بود که احزاب سیاسی قادر به تجهیز توده مردم گشتند. تجربه ای که شور بختانه در ۲۸ مرداد، برای همیشه تعطیل گردید. انقلاب ۵۷ را بختیار به درستی (خطای بصری ملت ایران نامید).
به دلیل عدم وجود، همبستگی نیروها و عدم وجود احزاب بزرگ مردمی در حال حاضر، چاره ای نیست جز گام اول را بر علیه اعدام و جنگ برداریم، واقعیتی که هنوز حتی گام های اولیه را هم شاهد نبوده ایم.
با عرض ارادت، مجلسی جناب قایمی گرامی، شوربختانه در دورانی به سر میبریم که کوچکترین نشانی از یک همگرایی نیرومند به چشم نمی خورد. نباید شعار ها و خواسته های دور از دسترس اعلام کنیم. تازه در حول همین شعار مرگ بر اعدام و جنگ هم قادر نبوده ایم جمعی را دور هم جمع کنیم.
با عرض احترام. مجلسی


☑️ درود آقای مجلسی عزیز. کاملا با شما موافقم. ولی چی بگم؟! هیچوقت تو زندگیم اینقدر احساس ناامیدی نداشته ام. آینده بسیار تاریک بنظر می رسد ….
کبرا قاسمی، هلند


☑️ ناامیدی سیاسی پدیده‌ای است هم درونی و هم بیرونی ناشی از بی‌اعتمادی مردم می‌باشد به: حکومت و مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری لاینحل، بحران‌های پی در پی و کمرشکن اقتصادی و معیشتی و تورم های مزمن تصاعدی، محدودیت در آزادی بیان و حق اعتراض، سرکوب و شکنجه و زندان و اعدام، نبود و ناکارآمدی نهادها، انتصاب‌های فامیلی، تضییع شایسته‌سالاری، بستن فرآیندهای دموکراتیک انتخاباتی و هرگونه صندوق رای انتخاباتی، بسته‌شدن راه‌های اصلاح و تحول، از بین بردن محیط زیست و منابع و معادن ملی، ارعاب، ترور و جنگ افروزی در منطقه و دنیا و بسیاری فاکتورهای ویژه رژیم تمامیت خواه و فاشیستی دینی ج.ا.
برای تبدیل این ناامیدی عمومی به امید، ولی ما مردم بایستی در مقابل این حجم از ناامیدی دلسرد کننده، قوی و معترض و استوار و فعال بایستیم. در انواع و اقسام تجمعات، اعتراضات، همایش‌ها و سخنرانی‌ها فعالانه شرکت کنیم و نگذاریم نه خودمان و نه دیگران بسمت ناامیدی کشیده شوند. ناامیدی یعنی پایان ایران فقط در ذهن ما، و ما همه می‌دانیم که در واقعیت آینده ایران پاینده و پویا و درخشان است. با اعتراضات خود بر رژیم فشار بیاوریم که حدااقل به سه چیز تن دهد: ۱. لغو اعدام و ۲. تن به رفراندوم و ۳. پرهیز از هر جنگی.
شعار پیشهادی در تجمعات و تظاهرات اعتراضی: نه به جنگ، نه به اعدام، رفراندوم، رفراندوم!
با تقدیم احترام آرمان امیدوار