موج گرما و لزوم امروزی کردن منشور حقوق بشر!
م. روغنی
موج بیپیشینه گرما بهویژه در اروپا در تارک خبرهای جهان قرار گرفته است.
به باور رئیس سازمان بهداشت جهانی «اروپا سریعترین قاره در حال گرمشدن روی زمین است و با نرخی دو برابر میانگین جهانی گرم میشود. در حال حاضر ۱۵۰ میلیون نفر در شرایط گرمای شدید زندگی میکنند، صدها نفر جان خود را از دست دادهاند، مدارس تعطیل شدهاند و شبکههای برق تحت فشار قرار گرفتهاند».[۱]
به گفته این مقام بهداشت جهانی، پدیده موجهای گرمایی که زمانی “هر نسل یکبار” رخ میداد، اکنون تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی تقریباً هر سال اتفاق میافتد. او پیش از این نیز هشدار داده بود که سالانه حدود ۵۰۰ هزار نفر در جهان در رابطه با گرمازدگی جان خود را از دست میدهند و باور دارد که بسیاری از این مرگها قابل پیشگیریاند.
تغییرات اقلیمی و پیامدهای مرگبار آن برای مردمان جهان و نسلهای آینده، امروزی کردن منشور جهانی حقوق بشر و لزوم به رسمیت شناختن زیست انسانها در محیطی سالم را به عنوان یک حق، برجسته ساخته است.
پیشینه
پس از پایان جنگ جهانی دوم و پیامدهای ترسآفرین آن، سازمان ملل در سال ۱۹۴۵ پایهگذاری شد و دولتهای جهان را تشویق کرد با همکاری با یکدیگر به گرفتاریهای دنیا پایان دهند.
این نهاد جهانی، در پی این تلاشها از جمله «هیئت حقوق بشر» را به ریاست النور روزولت (Eleanor Roosevelt) همسر رئیسجمهور وقت آمریکا تشکیل داد تا پیشنویس تاریخی منشور جهانی حقوق بشر را تهیه نماید. این منشور در ۳۰ ماده در دهم دسامبر سال ۱۹۴۸ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل رسید که به روز جهانی حقوق بشر تبدیل شد.
منشور جهانی حقوق بشر به ۵۰۰ زبان ترجمه شده است.
با وجودی که این منشور تنها جنبه پیشنهادی دارد اما برخی از معیارهای بشری را بنیان نهاد که الهامبخش قوانین اساسی برخی کشورها، قراردادها و قوانین جهانی بوده است.
از آنجا که از سال ۱۹۴۸ تاکنون جهان شاهد دگرگونیهای گستردهای از جمله «تغییرات اقلیمی» بوده، لزوم امروزی کردن این منشور سبب شد اصلاحیهای به شرح زیر در ده ماده پیشنهاد گردد:
ماده ۳۱- حق محیط زیست پایدار برای نسلهای آینده:
تمام انسانها با حق دسترسی به محیط زیست پایدار، پاک، امن و بدون ترس از دگرگونیهای فاجعهبار اقلیمی زاده شدهاند که زندگی، خانه و تندرستیشان را مورد تهدید قرار میدهد. نسلهای آینده نیز از همان حقوق برخوردارند.
ماده ۳۲- هوای تمیز:
تمام انسانها حق دارند در هوای تمیزِ عاری از آلودگیهای زیانبخش تنفس کنند. هیچکس از حق تولید گازهای گلخانهای برخوردار نیست که در پی مصرف زغالسنگ، سوختهای دیگر فسیلی و مواد شیمیایی در هوا انتشار مییابند. همه انسانها باید بکوشند آلودگیهای ناشی از زیرساختهای صنعتی و بسیاری از فعالیتهای روزمره را کاهش دهند.
ماده ۳۳- آب تمیز:
آب تمیز برای زندگی لازم است و حقوق اولیه بشر را تشکیل میدهد. همه انسانها حق دارند از مزایای آب تمیز و سالم اقیانوسها، دریاچهها، رودخانهها، جریانهای آب و آبزیان درون آنها بهرهمند شوند. هیچکس از این حق برخوردار نیست که با زباله، مواد سربدار و یا سمی، پلاستیک و یا هر چیز زیانزا، آبهای روی زمین و زیرزمین و یا اکوسیستم را آلوده کند. هیچکس نباید در ازای تأمین آب تمیز درخواست پول کند.
ماده ۳۴- نگهداری از زمین:
همه ما به گیاهان، داروها، بهداشت و درمان، اکسیژن و مواد خوراکی لازم برای یک زندگی سالم وابستهایم. همه حق دارند به محصولات کشاورزی کشتشده در زمینهای خالی از مواد سمی شیمیایی و بارانهای اسیدی دسترسی داشته باشند.
ماده ۳۵- حقوق حیوانات:
حیوانات خانگی و خدماتی در مزارع و یا باغوحشها به انسانها وابستهاند و باید با آنها با مهربانی رفتار کرد.
ماده ۳۶- حق برخورداری از انرژیهای پاک:
تمام انسانها حق دارند در جهانی خالی از پسماندهای رادیواکتیو زندگی کنند که میتواند دهها هزار تا میلیونها نفر را با خطر مرگ روبهرو سازد.
ماده ۳۷- محیط خالی از سموم:
همه ما مردمان حق داریم در دنیایی بهدور از سموم مواد شیمیایی، زغالسنگ و یا بارانهای اسیدی که محیط زیست را بهشدت آلوده میسازند، زندگی کنیم. هیچکس حق ندارد زندگی انسانها، حیوانات و محیط زیست را با استفاده از سموم گوناگون به خطر اندازد.
ماده ۳۸- آزاد شدن از زبالههای پلاستیکی:
بشریت حق دارد در دنیایی آزاد از محصولات پلاستیکی دورریختنی زندگی کند که از جمله اقیانوسها، دریاها و زندگی آبزیان را با خطرات جدی روبهرو ساختهاند. باید برای نجات زندگی هرچه زودتر به تولیدات طبیعی، قابل مصرف دوباره و تجزیهپذیر در طبیعت روی آورد.
ماده ۳۹- رهایی از جنگ و خونریزی:
مردمان جهان حق دارند بدون ترس از جنگ و خونریزی، جابهجایی اجباری و نابودی سرزمینی زندگی کنند. اختلافات سیاسی، مرزی و سرزمینی باید از راه گفتگو، رواداری و احترام به حقوق همه ملتها حلوفصل شوند.
ماده ۴۰- دنیای بدون سلاحهای هستهای:
همه ما حق داریم در دنیایی بدون سلاحهای هستهای و نابودی دستهجمعی زندگی کنیم. هیچ کشوری حق ندارد کشور دیگری را با به کار بردن اینگونه سلاحها تهدید کند. سلاحهای موجود باید هرچه زودتر نابود شده و کشورهای غیرهستهای از داشتن آن محروم شوند.
افزون بر تلاشهای ارزشمند در جهت امروزی کردن منشور جهانی حقوق بشر، اقدامات امیدوارکننده دیگری نیز برای مبارزه با تغییرات اقلیمی در جریان است:
شهر کوچکی در غرب مونترآل در کانادا حقوق ویژهای برای درختان به رسمیت شناخته و آن را «منشور جهانی حقوق درختان» نامیده است.[۲]
در پی تصویب قطعنامه منشور درختان از سوی شورای شهر تراس ود رویل، شهردار اعلان کرد که «درختان زیرساخت سبز واقعیاند. آنها گرمایش هوا را کاهش میدهند و به بهبود کیفیت هوا، مدیریت منابع آب و حفاظت از تنوع زیستی یاری میرسانند».
او افزود زمانی که از مبارزه با تغییرات اقلیمی سخن به میان میآید، درختان مهمترین متحد ما به شمار میآیند. درختان موجودات زندهای هستند که بهوسیله ریشههایشان نفس میکشند و با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند.
آیا بسیاری از ما انسانها پس از دههها بیاعتنایی به هشدار دانشمندان درباره خطرات مرگبار تغییرات اقلیمی، از موج گرما بهویژه در اروپا عبرت خواهیم گرفت، مصرف سوختهای فسیلی را کاهش داده و انرژیهای تجدیدپذیر را گسترش خواهیم داد؟
تیرماه ۱۴۰۵
mrowghani.com
———————-
[۱] - رئیس سازمان جهانی بهداشت: ۱۳۰۰ مرگ اضافی با موج گرمای اروپا مرتبط است. رادیو فردا،