ايران امروز

نشريه خبری سياسی الكترونيك

Iran Emrooz (iranian political online magazine)

iran-emrooz.net | Wed, 18.11.2026, 18:26

مخالفت با اعدام؛ مصلحت است یا دفاع از حق حیات / مهدی محمودیان


در میان مخالفان مجازات اعدام، دست‌کم دو رویکرد متفاوت وجود دارد؛ دو رویکردی که اگرچه ممکن است در مطالبه توقف اعدام به نتیجه‌ای مشترک برسند، اما در مبانی فکری و اخلاقی تفاوتی بنیادین دارند.

گروهی با مجازات اعدام مخالفت می‌کنند، زیرا معتقدند این مجازات «بازدارندگی ایجاد نمی‌کند»، «به زیان همبستگی ملی، مصلحت همگانی و امنیت کشور» است، به گسترش خشونت و انتقام‌جویی می‌انجامد یا احکام آن در «دادگاه‌هایی عاری از عدالت» صادر می‌شود. در این نگاه، مخالفت با اعدام عمدتاً بر پیامدهای اجتماعی، سیاسی و امنیتی آن یا فقدان دادرسی عادلانه استوار است.

این استدلال‌ها، هرچند مهم و قابل دفاع‌اند، اما به‌تنهایی تکلیف یک پرسش اساسی را روشن نمی‌کنند: اگر روزی دادگاه‌ها مستقل و عادلانه شدند، اگر اعدام در شرایطی خاص بازدارنده تشخیص داده شد، یا اگر کسی مدعی شد اجرای آن به مصلحت جامعه و امنیت کشور است، آیا همچنان باید با مجازات مرگ مخالفت کرد؟

در مقابل، رویکرد دیگری وجود دارد که مخالفت با اعدام را نه بر مصلحت، شرایط سیاسی یا کیفیت دادرسی، بلکه بر اصل حق حیات و مخالفت با سلب آن توسط قدرت بنا می‌کند. در این نگاه، هیچ حکومت و هیچ دستگاه قضایی، حتی با عادلانه‌ترین محاکمه و در برابر هولناک‌ترین جنایت‌ها، حق ندارد حیات انسانی را به نام مجازات از او بگیرد. حیات، خواه حقی ذاتی و بنیادین تلقی شود و خواه موهبتی الهی، چیزی نیست که حکومت اختیار سلب آن را داشته باشد.

نمونه روشن این رویکرد، موضع عمادالدین باقی در مخالفت با اعدام صدام حسین است؛ دیکتاتوری که مسئولیت کشتار و آوارگی شمار عظیمی از انسان‌ها را بر عهده داشت. باقی حتی در برابر چنین جنایتکاری نیز از مخالفت با مجازات اعدام عقب ننشست و بر ضرورت مجازات‌های جایگزین تأکید کرد. زیرا در این نگاه، مسئله دفاع از صدام یا نادیده گرفتن جنایت‌های او نیست؛ مسئله دفاع از اصلی است که اگر قرار باشد معتبر باشد، باید حتی درباره منفورترین جنایتکاران نیز اعتبار خود را حفظ کند.

البته این دو رویکرد لزوماً در تعارض با یکدیگر نیستند. کسی که اصولاً با سلب حیات مخالف است، می‌تواند به پیامدهای مخرب اعدام نیز استناد کند. تفاوت اساسی زمانی آشکار می‌شود که آن پیامدها یا شرایط تغییر کنند.

پرسش بنیادین این است: آیا با اعدام مخالفیم چون در شرایط کنونی به مصلحت نیست، یا چون معتقدیم سلب حیات انسان، مستقل از شرایط، مصلحت‌ها، نوع جرم و هویت مجرم، اساساً حقی نیست که بتوان به قدرت سیاسی واگذار کرد؟

تفاوت این دو نگاه، تفاوت میان مخالفت با کارکرد و پیامدهای اعدام و مخالفت با اصل مجازات مرگ است.

تلگرام نویسنده
@MahmoudianMehdi