ریچارد لاسکامب / گاردین / پنج‌شنبه ۸ اکتبر ۲۰۲۶
فردی که گفته می‌شود «شکنجه‌گر ارشد» شاه مخلوع ایران بوده است، پس از آنکه یک قاضی فدرال در فلوریدا درخواست او برای توقف شکایتِ سه زندانی سیاسی سابق را رد کرد، یک گام به محاکمه به اتهام نقض حقوق بشر نزدیک‌تر شد.
پرویز ثابتی، که سال گذشته گزارش شده بود در منطقه‌ای اعیان‌نشین و آرام در مرکز فلوریدا زندگی می‌کند، متهم است که رئیس سابق ساواک — پلیس مخفی و سازمان اطلاعاتی شاه — بوده است. شاکیان می‌گویند زمانی از محل اقامت او مطلع شدند که دخترش عکسی از ثابتی را در جریان یک تجمع اعتراضی علیه حکومت ایران در سال ۲۰۲۳ در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد.
اکنون ممکن است او ناچار شود در سال آینده به دعاوی مدنی مطرح‌شده بر اساس «قانون حمایت از قربانیان شکنجه» (TVPA) پاسخ دهد؛ دعاوی‌ای که او را متهم می‌کنند تا پیش از سرنگونی رژیم شاه در جریان انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹، هدایت و مشارکت در بازداشت و شکنجه هزاران تن از مخالفان سیاسی شاه در زندان‌های تهران و دیگر نقاط را بر عهده داشته است.
ثابتی اتهامات مربوط به دخالت شخصی خود یا شکنجه بازداشت‌شدگان توسط ساواک را رد کرده و مدعی شده است که «همواره با شکنجه مخالف بوده است».
در حکم غیرعلنی (مهر و موم‌شده) روز سه‌شنبه، قاضی دادگاه ناحیه‌ای، گرگوری ای. پرسنل، استدلال ثابتی را رد کرد؛ استدلالی که بر اساس آن باید مقررات مربوط به مرور زمان (محدودیت زمانی قانونی برای طرح شکایت) در مورد این اتهامات به شدت اعمال می‌شد و حکم فوری (بدون محاکمه کامل) به نفع او صادر می‌گردید.
پیش‌تر در اوت ۲۰۲۵، پرسنل درخواست وکلای ثابتی برای رد کامل پرونده را رد کرده و به طرفین دستور داده بود تا در مرحله «کشف ادله» (تبادل اطلاعات و مدارک) بررسی کنند که آیا طرح شکایت بر اساس قانون TVPA مشمول مرور زمان شده است یا خیر؛ او همچنین اعلام کرده بود که به استدلال‌های مربوط به دلایل عدم تمدید این مهلت زمانی، رسیدگی خواهد کرد. وکلای ثابتی ادعای دشوار بودنِ یافتن و اقامه دعوی علیه او پیش از سال ۲۰۲۳ را رد می‌کنند و با ارائه ده‌ها سند—از جمله سوابق ملکی، مقالات رسانه‌ای و عکسی از ثابتی در کنار جورج اچ. دابلیو. بوش و پسرش جب بوش (فرماندار پیشین فلوریدا)—استدلال می‌کنند که او آشکارا و با نام واقعی خود در فلوریدا زندگی می‌کرده است.
در ماه مه، وکلای سه شاکی ایرانی با ارائه ده‌ها سند و مقاله، پاسخی ثبت کردند تا استدلال خود را تقویت کنند؛ مبنی بر اینکه شرایطی استثنایی در این پرونده وجود داشته که تمدید مهلت قانونی برای طرح شکایت را توجیه می‌کرده است.
آنها به گزارشی از روزنامه «گاردین» (منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۵) استناد کردند که خروج ثابتی از ایران و زندگی بی‌سروصدای او در فلوریدا را شرح می‌داد؛ جایی که طبق متن شکایت، او «چهار دهه گذشته را دور از انظار عمومی و با پنهان کردن محل سکونت و هویت خود سپری کرده است».
همان‌طور که گاردین سال گذشته گزارش داد، ثابتی در یک تحلیل محرمانه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) که در سال ۱۹۷۸ نوشته و تا سال ۲۰۱۸ منتشر نشده بود، به عنوان متحدی به‌شدت وفادار به شاه (محمدرضا پهلوی) معرفی شده بود.
بر اساس متن شکایت، او «به‌طور گسترده به عنوان یکی از قدرتمندترین و مخوف‌ترین چهره‌های رژیم شاه شناخته می‌شد... که اختیار بازداشت، بازجویی و تحت پیگرد قرار دادن مخالفان در سراسر کشور را داشت».
شاکیان که مردانی ایرانی ساکن کالیفرنیا در رده سنی ۶۸ تا ۸۵ سال هستند، مدعی‌اند که جزو هزاران نفری بوده‌اند که توسط ساواک—سازمان اطلاعات و امنیت داخلی ایران که به بی‌رحمی مفرط شهرت داشت—به‌عنوان مخالفان احتمالی شاه دستگیر و تحت دستور مستقیم ثابتی، متحمل آزار و اذیت شده‌اند.
از جمله ادعاهای مطرح‌شده بر اساس قانون «قربانیان شکنجه» (TVPA) این است که بازداشت‌کنندگان علیه زندانیان سیاسی از روش‌هایی نظیر تجاوز جنسی، شوک الکتریکی، غرق‌سازی مصنوعی (شبیه‌سازی غرق‌شدن) و کشیدن اجباری ناخن استفاده می‌کردند. آنها می‌گویند که توسط ساواک در تهران ربوده شده، زیر ضرب و شتم مجبور به اعترافات دروغین شده و دوران حبس را گذرانده‌اند.
این شکایت جزئیاتی را درباره استفاده ادعایی از یک ابزار شکنجه به نام «آپولو» شرح می‌دهد؛ صندلی الکتریکی که نامش برگرفته از برنامه فضایی اولیه ایالات متحده بود و مجهز به کلاهخود فلزی‌ای بود که صدای فریاد قربانیان را تشدید کرده و مستقیماً در گوش خودشان پخش می‌کرد. ثابتی پیش از این اصرار داشت که در بازداشت، شکنجه یا اعدام زندانیان نقشی نداشته است. گزارش سال ۲۰۲۳ در وب‌سایت سازمان مجاهدین خلق ایران، یک گروه مخالف، به مصاحبه‌ای که ثابتی با کانال فارسی منوتو انجام داده بود، اشاره کرد که در آن شغل دولتی خود را به عنوان کار دفتری توصیف کرده بود.
اسناد دادگاه، هفت وکیل ثابتی را فهرست می‌کنند. هیچ‌کدام تا زمان انتشار به درخواست گاردین برای اظهار نظر پاسخ ندادند.
کلارت وارگاس، وکیل ارشد مرکز عدالت و پاسخگویی، یک گروه وکالت که نماینده سه شاکی ایرانی است، از حکم پرسنل استقبال کرد و گفت که این حکم به پرونده اجازه می‌دهد تا به سمت کشف ادعاهای TVPA علیه ثابتی پیش برود. دادگاه پیش از این ادعاهای قانون ایالتی را رد کرده بود.
او گفت: «من بسیار خوشحالم که موکلان ما پس از این همه سال می‌توانند عدالت را دنبال کنند و همه سزاوار عدالت برای شکنجه هستند، صرف نظر از اینکه چه کسی مسئول بوده یا رژیمی که آنها را شکنجه کرده است.»
«عاملان شکنجه نباید صرفاً به این دلیل که بازماندگان مجبور بوده‌اند دهه‌ها با ترس زندگی کنند، از پاسخگویی بگریزند.
«ما هنوز از مبنای حقوقی دقیق تصمیم دادگاه آگاه نیستیم، اما اینکه موکلان ما توانسته‌اند این پرونده را مطرح کنند و واقعاً به [ادعاهای خود] بپردازند، گامی بسیار مهم و تعیین‌کننده محسوب می‌شود.»
رویکرد تقابلی دونالد ترامپ در قبال ایران، توجه‌ها را به سمت میزان تاب‌آوریِ حکومت تندرو و اسلامی این کشور و همچنین قدرتِ مخالفان آن در میان جامعه بزرگ ایرانیانِ مقیم آمریکا جلب کرده است.
رضا پهلوی، فرزند شاه سابق که در واشنگتن دی‌سی ساکن است، خود را به عنوان رهبر احتمالیِ آینده در صورت سقوط حکومت کنونی مطرح کرده است؛ هرچند همچنان تردیدهایی درباره میزان حمایت مردمی از او وجود دارد.
در ماه ژوئن، پهلویِ ۶۵ ساله ناچار شد از هوادارانِ راست‌گرای افراطی که در تجمعات، بنرهایی با نشان ساواک در دست داشتند یا پیراهن‌هایی با این نشان به تن کرده بودند، اعلام برائت و فاصله بگیرد.
اختلافات میان گروه‌های مختلف اپوزیسیون ایرانی در آمریکا، با کشته شدن «مسعود مسجودی» — فعال ایرانی و منتقدِ جنگِ تحت رهبری آمریکا و همچنین کارزارِ روی کار آوردن پهلوی به عنوان رهبر بعدی کشور — در کانادا در اوایل سال جاری، بیش از پیش نمایان شد.
به گزارش آسوشیتدپرس، ناپدید شدن ناگهانی مسجودی در ماه فوریه، با انتشار پستی تهدیدآمیز به زبان فارسی در شبکه اجتماعی «ایکس» (توییتر سابق) همراه بود؛ پستی که توسط حسابی با نام «ساواک» — که اکنون حذف شده است — خطاب به سایر فعالان منتشر شده بود.