گولشن سولاکر / دویچه وله ترکی / ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶
با استعفای منصور یاواش، شهردار کلانشهر آنکارا، از «حزب جمهوریخواه خلق» (CHP) — حزبی که عضو آن بود — این حزب یک شهرداری کلانشهر دیگر را نیز از دست داد. با این حال، یاواش اعلام کرد که به «حزب جدید» نیز نخواهد پیوست و مسیر خود را به عنوان یک سیاستمدار مستقل ادامه خواهد داد.
هفتهها بود که همگان در انتظار تصمیم یاواش بودند؛ تصمیمی که تحت تأثیر عواملی همچون حکم «بیاعتباری کامل» مربوط به کنگره CHP، گمانهزنیها درباره پیوستن او به «حزب جدید» و دیدارش با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، قرار داشت.
در پی صدور حکم «بیاعتباری کامل» در پرونده حقوقی کنگره CHP، شماری از نمایندگان مجلس و اعضای این حزب در ماه ژوئیه استعفا داده بودند تا «حزب جدید» را تأسیس کنند. در این دوران، منصور یاواش — که با CHP دچار تنش شده بود — چهرهای بود که همگان با اشتیاق و حساسیت، منتظر مشخص شدن نقشه راه او بودند.
پس از یاواش، شهرداران مناطق «بیپازاری»، «کالهجیک»، «گودول»، «پولاتلی»، «آیاش» و «شرفلیکوچحصار» در آنکارا — که همکاری نزدیکی با او داشتند — و همچنین برخی از اعضای شورای شهر کلانشهر آنکارا، تصمیم خود مبنی بر استعفا را اعلام کردند.
کدام اظهارنظر CHP باعث استعفای یاواش شد؟
پاسخ «مسلم ساری»، سخنگو و معاون امور مدیریتهای محلی CHP، به پرسشی درباره یاواش در کنفرانس مطبوعاتی روز چهارشنبه ۲۳ سپتامبر، حکم آخرین قطرهای را داشت که کاسه صبر یاواش را لبریز کرد.
پیش از این نیز نارضایتیهایی در درون CHP ایجاد شده بود؛ چرا که یاواش در تاریخ ۹ سپتامبر، در حالی که «اوزگور اوزل» (رئیس «حزب جدید») را از دیدار خود با اردوغان مطلع کرده بود، در مراسم پذیرایی سالگرد تأسیس CHP که در همان روز برگزار میشد، شرکت نکرده بود.
ساری در کنفرانس مطبوعاتی امروز گفته بود: «هویت سازمانی حزب جمهوریخواه خلق (CHP) فراتر و مقدم بر همه ماست. هیچکس برتر از حزب جمهوریخواه خلق نیست و هیچکس نباید خود را برتر از آن بداند.»
یاواش در واکنش به این اظهارات، در بیانیه استعفای خود گفت:
«من هرگز خود را فراتر از احزاب سیاسی ندانستهام و چنین ادعایی را گستاخانه میدانم. پیشتر اعلام کرده بودم که اگر نارضایتیای در حزب نسبت به من یا مواضعم وجود داشته باشد، اقدام لازم را انجام خواهم داد. امروز نیز به دلیل برخی اظهارات مطرحشده، از عضویت در “حزب جمهوریخواه خلق” (CHP) کنارهگیری میکنم و بدینوسیله به اطلاع عموم میرسانم که مسیر سیاسی خود را به عنوان یک چهره مستقل ادامه خواهم داد.»
ساری نیز در بیانیهای پس از تصمیم منصور یاواش برای استعفا، ضمن آرزوی موفقیت برای او، چنین گفت:
«ما ترجیح میدادیم که او فعالیتهای سیاسیاش را در چارچوب هویت سیاسی و تشکیلاتی حزب جمهوریخواه خلق ادامه دهد. ما پیشتر بارها دیدگاههای خود را در این باره بیان کرده بودیم. او تا این لحظه اعلام کرده بود که در حزب باقی خواهد ماند؛ اما در مقطع کنونی، این ارزیابی و انتخاب شخصی خود اوست.»
انتظار میرود رهبری حزب جمهوریخواه خلق (CHP) در روزهای آتی نشستی با حضور شهردارانِ تحت حمایت این حزب برگزار کند. گفتنی است که یاواش با تصمیم خود برای استعفا، عملاً خود را از بحث و گمانهزنیها پیرامون حضور یا عدم حضور در این نشست کنار کشیده است.
ساری پیشتر گفته بود: «در دوره پیشرو، هرگاه فعالیت یا رویدادی مرتبط با وابستگی حزبی در کار باشد، انتظار داریم همه شهرداران ما مشارکت کرده و تابع ضوابط باشند. یک شهردار نمیتواند هنگام انجام یک اقدام، مدعی شود که علاوه بر رهبر حزب خود، رهبر حزب دیگری را نیز در جریان میگذارد؛ چنین چیزی پذیرفتنی نیست.»
یاواش چگونه ادامه خواهد داد؟
پس از تصمیم یاواش برای استعفا از CHP و حفظ استقلال سیاسی، اظهاراتی آشتیجویانه از سوی حزب جمهوریخواه خلق مطرح شد.
مراد امیر، نایبرئیس فراکسیون CHP، گفت: «منصور یاواش شهرداری است که تمام ۸۶ میلیون شهروند به او افتخار میکنند. ضمن اینکه اگر او احساس نیاز به بیان مطلبی داشته باشد، خود شخصاً آن را اعلام خواهد کرد.»
بر اساس اطلاعات کسبشده توسط «دویچه وله ترکی»، موضوع استعفای یاواش — و به تبع آن استعفای بسیاری از شهرداران مناطق — پیشتر مورد بحث و تصمیمگیری قرار گرفته بود؛ با این حال، اظهارات اخیر ساری به عنوان محرکی برای آغاز این روند عمل کرد. موضعی که «یاواش» در قبال احتمال نامزدی برای ریاستجمهوری اتخاذ خواهد کرد نیز موضوع گمانهزنیهای گستردهای است.
اطلاعاتی که بخش ترکی دویچه وله از منابع مختلفِ پیگیرِ مسیر سیاسی یاواش گردآوری کرده، حاکی از آن است که او قصد ندارد پس از کنارهگیری از حزب جمهوریخواه خلق (CHP)، به «حزب جدید» بپیوندد.
در همین حال، گمانهزنیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه یاواش — که تاکنون در خصوص مسئله نامزدی ریاستجمهوری موضعی محتاطانه داشته است — ممکن است با عدم عضویت در هیچ حزب سیاسی، خود را در جایگاهی «فراتر از سیاستهای حزبی» قرار دهد.
در این راستا، توجهها به اظهارات اخیر «اوزل» در مصاحبه با وبسایت T24 جلب شده است: «آنها هر کاری خواهند کرد تا مانع از نامزدی شهردار اکرم [شهردار زندانی استانبول] شوند. در آن صورت، نامزدی منصور یاواش به گزینهای حیاتی بدل میشود. با این حال، بگذارید نکتهای ظریف را اینجا بیان کنم: من از همان روز اول گفتهام که ما هیچکس را به عنوان جایگزین یا ذخیره برای فرد دیگری تعیین نمیکنیم.»
یکی از سناریوهای مطرح در محافل سیاسی آنکارا حاکی از آن است که اگرچه یاواش ممکن است با ائتلاف احزاب مختلف مخالف دولت برای معرفی او به عنوان نامزد مخالف نباشد، اما تمایلی ندارد که شخصاً برای آغاز کارزار انتخاباتی ریاستجمهوری پیشقدم شود.
همزمان، موضعی که دولت حاکم در قبال یاواش اتخاذ خواهد کرد نیز به دقت زیر نظر است.
فرآیند «بیاعتباری کامل» در درون حزب CHP چه تأثیری بر یاواش گذاشت؟
وضعیت منصور یاواش — که یکی از دو نامزد قدرتمند حزب CHP برای ریاستجمهوری محسوب میشد — از زمان بروز بحران رهبری ناشی از حکم «بیاعتباری کامل» در خصوص کنگره حزب CHP، همواره موضوع بحث و گفتگو بوده است.
پس از آنکه اوزگور اوزل اقدام به تأسیس «حزب جدید» (Yeni Parti) کرد، این پرسش که آیا یاواش در CHP باقی میماند یا به حزب جدید میپیوندد، به یکی از محورهای اصلی مباحث سیاسی تبدیل شد. با این حال، یاواش موضعی بیطرفانه اتخاذ کرد و کوشید تا از کشیده شدن به تنش میان این دو حزب دوری گزیند.
در اواخر ماه اوت، ساری، سخنگوی CHP، اعلام کرد که یاواش مایل است فعالیت سیاسی خود را در چارچوب حزب CHP ادامه دهد؛ او همچنین از شهرداران و اعضای شوراهای شهریِ وابسته به CHP خواست تا موضع سیاسی خود را شفافسازی کنند. در همین حال، شهرداری کلانشهر آنکارا ادعاهای مطرحشده مبنی بر برگزاری دیداری میان ساری و یاواش درباره آینده سیاسی یاواش را تکذیب کرد؛ بیانیه شهرداری تأکید داشت که اگر یاواش تصمیمی اتخاذ کند، شخصاً آن را اعلام خواهد کرد.
به همین دلیل، یاواش در بیانیه اخیر خود پیرامون استعفایش، به شکافها و تنشهای داخلی حزب پرداخت. او با یادآوری اینکه پیشتر هشدار داده بود فرآیند مربوط به حکم «بیاعتباری کامل» میتواند به شکافی عمیق در CHP منجر شود، بار دیگر تأکید کرد که درگیریهای داخلی جناح مخالف، چشمانداز انتقال دموکراتیک قدرت را تضعیف خواهد کرد.
چرا دیدار با اردوغان جنجالبرانگیز شد؟
دیدار یاواش با رئیسجمهور اردوغان در مجتمع «بشتپه» (Beştepe) [مجتمع ریاست جمهوری] در تاریخ ۹ سپتامبر، بحثها و تنشها پیرامون آینده سیاسی او را بهشدت تشدید کرد.
یاواش ضمن توضیح اینکه این دیدار با هدف گفتگو درباره سرمایهگذاریهای متروی آنکارا و سایر پروژهها برگزار شده است، اظهار داشت که پیش از انجام دیدار، کمال قلیچداراوغلو (رئیس حزب CHP) و اوزگور اوزل (رئیس «حزب جدید») را در جریان آن قرار داده بود. یاواش که با نسبت دادن اهمیت سیاسی به دیدارش با اردوغان مخالف بود، اعلام کرد چنانچه دفاتر مرکزی CHP و «حزب جدید» ارتباط او با هر دو طرف را مایه نگرانی بدانند، او در «انجام اقدامات لازم» درنگ نخواهد کرد.