بیتا غفاری و نجمه بزرگمهر / فایننشال تایمز
یکی از مهمترین شرکتهای هواپیمایی ایران پروازهای خود در چندین مسیر بینالمللی را متوقف کرده است؛ نشانهای از مشکلات فزایندهای که صنعت هوانوردی کشور پس از تشدید تحریمهای آمریکا علیه نهادهای طرف معامله با تهران با آن روبروست.
هواپیمایی ماهان، که از بزرگترین و محبوبترین شرکتهای هواپیمایی کشور به شمار میرود، به آژانسهای مسافرتی اعلام کرد که پروازهای رفت و برگشت به استانبول و آنکارا را از روز دوشنبه متوقف میکند. پروازهای میان تهران و مسقط (عمان) نیز روز پنجشنبه به حالت تعلیق درآمدند.
در اطلاعیههایی که فایننشال تایمز مشاهده کرده است، این شرکت هواپیمایی دلیل مشخصی برای لغو پروازها ذکر نکرده و تنها به این نکته بسنده کرده است که این تصمیم در پی تصمیمات مقامات هوانوردی ترکیه و عمان اتخاذ شده است.
این تحولات تنها کمی بیش از یک هفته پس از آن رخ میدهد که وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد ۳۶ هدف را به اتهام «حمایت از بخش هوانوردی ایران» تحریم میکند؛ بخشی که آمریکا آن را به کمک به انتقال تسلیحات و نیرو برای حکومت ایران متهم کرده است.
اگرچه ماهان پیش از این نیز تحت تحریم قرار داشت، اما دور جدید تحریمها چندین شرکت ارائهدهنده خدمات زمینی و نمایندگی فروش مستقر در ترکیه و سایر نقاط را هدف قرار داد که به گفته آمریکا با این شرکت هواپیمایی همکاری میکردند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، که در قالب همین بسته تحریمی، تحریمهایی را علیه ۲۷ شرکت هواپیمایی دیگر نیز اعلام کرد، نسبت به اعمال مجازاتهای بیشتر علیه هر فرد یا شرکتی که به همکاری با خطوط هوایی ایران ادامه دهد، هشدار داد.
او گفت: «این هشداری باشد برای هر کسی که با شرکتهای هواپیمایی باقیمانده ایران تجارت میکند... شما در معرض خطر قطع دسترسی به سیستم مالی جهانی قرار دارید.»
این تحریمها بخشی از راهبرد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای استفاده از فشار اقتصادی جهت وادار کردن ایران به تسلیم در مناقشه با واشنگتن بر سر تنگه هرمز است.
شرکتهای هواپیمایی خارجی از زمان آغاز درگیریها توسط آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه به ایران بازنگشتهاند و تعلیق اخیر پروازها، گزینههای سفر به خارج از کشور را برای ایرانیان بیش از پیش محدود میکند.
بر اساس دادههای گروه «سیریوم» (Cirium)، حدود یکسوم پروازهای ورودی به ایران در روز چهارشنبه لغو شدند یا اصلاً انجام نشدند. حدود ۵۰ مورد از ۱۴۳ پرواز برنامهریزیشده انجام نشد که شامل بیش از نیمی از پروازهای برنامهریزیشده شرکتهای هواپیمایی «کیشایر» و «ایران ایرتور» بود.
ترکیه و عمان قطبهای مهم تجاری برای ایرانیان هستند و آژانسهای مسافرتی در تهران به مشتریان خود هشدار دادهاند که ممکن است پروازهای بیشتری لغو شود. یکی از آژانسهای مسافرتی در این شهر گفت: «سایر خطوط هوایی ایران هنوز به استانبول و مسقط پرواز دارند. اما احتمالاً در مرحله بعد نوبت آنها خواهد رسید.»
ماهان فعلاً پروازهای بینالمللی خود را در مسیرهای دیگر از جمله به روسیه، چین و تایلند ادامه خواهد داد، در حالی که چندین شرکت هواپیمایی ایرانی دیگر پروازهای منظمی را به و از امارات متحده عربی، یک قطب اصلی، برنامهریزی کردهاند. اما آژانسهای مسافرتی گفتند که در حال حاضر فقط اتباع دوگانه و ایرانیان دارای مجوز اقامت امارات میتوانند به آنجا سفر کنند.
سایر کشورها ممکن است در کاهش سفرهای هوایی با ایران از این رویه پیروی کنند، به طوری که آژانس هواپیمایی کشوری گرجستان هفته گذشته اعلام کرد که کاملاً مطابق با تحریمهای ایالات متحده عمل خواهد کرد، از جمله با «خطوط هوایی که در حال حاضر خدمات هوایی بین گرجستان و ایران را انجام میدهند».
مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری ایران، گفت که مذاکرات با مقامات گرجستان ادامه دارد.
این امر به وضعیت وخیم صنعت هواپیمایی ایران که دهههاست از تحریمها، کمبود سرمایهگذاری و نگرانیهای ایمنی ناشی از آن رنج میبرد، میافزاید.
طاهر عبدالحی، مدیرعامل ایران ایر، شرکت هواپیمایی ملی ایران که تحت تحریمهای ایالات متحده نیز قرار دارد، این هفته مصاحبهای انجام داد که در آن گفت فشار بر بخش هوانوردی کشور «مانند سرطان متاستاز دهنده» در حال گسترش است.
عبدالحی به یک رسانه خبری محلی گفت که ایران ایر در حال حاضر تنها ۹ هواپیما فعال دارد و بقیه «یا از سرویس عملیاتی خارج شدهاند یا نیاز به تعمیرات اساسی دارند».
بمبارانهای ایالات متحده و اسرائیل همچنین خسارات شدیدی به فرودگاهها و هواپیماهای ایران و همچنین زیرساختهای حیاتی مانند رادارها وارد کرده است. عبدالحی گفت که ۳۰ هواپیما در شرکتهای هواپیمایی مختلف آسیب دیدهاند که ۱۰ فروند از آنها اکنون دوباره فعال و عملیاتی هستند.
دو حادثه اخیر نیز نگرانیهای عمومی را در مورد ایمنی پرواز افزایش داده است. روز دوشنبه، یک بوئینگ ۷۳۷ هواپیمایی سپهران پس از بروز مشکل فنی اندکی پس از برخاستن، مجبور به فرود اضطراری در مشهد شد. سه هفته پیش نیز یک بوئینگ ۷۳۷ دیگر سپهران از باند فرودگاه خارج شد. هیچ یک از این حوادث منجر به هیچ گونه جراحتی نشد.