از ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ (۵ سپتامبر ۲۰۲۶) تا امروز ۱۸ شهریور (۹ سپتامبر)، آمریکا در چند حمله پیاپی، ۸ نفتکش مرتبط با ایران را هدف قرار داده است. در موج نخست، سه نفتکش و در موج دوم پنج کشتی منهدم یا از کار افتادند. در مجموع دو حمله دستکم ۳ فروند از نفتکشهای تحت مالکیت شرکت ملی نفتکش ایران(NITC) از رده خارج و یا نابود شدهاند. بخش دیگری از کشتیها متعلق به شرکتهای واسطه و شبکه موسوم به ناوگان سایه بودهاند. بنابراین ارزش تمام هشت کشتی را نمیتوان مستقیما خسارت دارایی ایران محسوب کرد.
ارزش سه نفتکش بزرگ ایرانی را با توجه به سن و ظرفیت آنها می توان حدود ۱۸۰ تا ۲۷۰ میلیون دلار برآورد کرد. برای مقایسه، قیمت یک نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام، VLCC (نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام)، در بازار امسال، حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ میلیون دلار بوده و قیمت یک VLCC نوساز حدود ۱۳۱ میلیون دلار گزارش شده است.
ولی مساله تنها این میزان بالای خسارت نیست؛ زیان واقعی ایران بسیار بسیار سنگین تر است.
با احتساب ارزش کشتیهای ایرانی، محمولههای احتمالی، هزینه جایگزینی ظرفیت حمل و خسارت مستقیم ناشی از توقف یا اختلال صادرات، میتوان خسارت مستقیم و قابل انتساب ایران تا امروز ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ را حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار برآورد کرد. این رقم شامل زیان ناشی از کاهش صادرات و درآمد از دست رفته نیست.
اگر فرض کنیم در ادامه جنگ تمام ناوگان نفتکش متعلق به ایران از بین برود، با توجه به سابقه و ترکیب ناوگان شرکت ملی نفتکش ایران، ارزش جایگزینی ناوگان را میتوان تقریبا ۵ تا ۸ میلیارد دلار برآورد کرد؛ زیرا بخشی از ناوگان قدیمی است و ارزش دست دوم آن بسیار کمتر از قیمت نفتکش نوساز است. شرکت ملی نفتکش ایران در سالهای اخیر ناوگانی در حدود ۶۳ فروند داشته و بخش بزرگی از آن را نفتکشهای بزرگ تشکیل میداده است.
نتیچه
به اغلب احتمال خسارت کنونی ایران در حد چند صد میلیون دلار است، ولی در سناریوی نابودی کامل ناوگان، تنها هزینه از دست رفتن کشتیها میتواند به ۵ تا ۸ میلیارد دلار برسد.
با این حال خسارت استراتژیک ایران بسیار سنگین تر خواهد بود: از دست رفتن ظرفیت حمل نفت، دشوار شدن دور زدن تحریمها، افزایش هزینه بیمه و حمل و مهمتر از همه، کاهش توان ایران برای تبدیل نفت تولیدی به درآمد ارزی. در چنین شرایطی، ارزش اقتصادی جنگ نفتکشها برای ایران میتواند چندین برابر ارزش خود کشتیهای منهدم شده باشد.
#یدالله_کریمی_پور
#Karimipour_K