بیتا غفاری / فایننشال تایمز / ۲۱ اوت ۲۰۲۶
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران خواستار آن شده است که تهران جنگ با آمریکا را از «موضع قدرت» به پایان برساند، در حالی که فشار اقتصادی، بحثهایی را درون حاکمیت درباره میزان ادامه این درگیری برانگیخته است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این هفته گفت واشنگتن کارزار جدیدی از «جنگ اقتصادی» علیه ایران به راه خواهد انداخت. هدف این کارزار جدید وادار کردن تهران به تسلیم در برابر خواستههای آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز، پس از هفتهها تلاشهای دیپلماتیک طاقتفرساست.
توافق موقت میان دو کشور ماه گذشته از هم پاشید و هر دو طرف یکدیگر را به نقض آن متهم کردند. تصمیمگیران ارشد جنگی و نظامی رژیم ایران ـــ از جمله سپاه پاسداران قدرتمند ـــ اصرار دارند که نمیتوان به واشنگتن اعتماد کرد و تهران قادر است در برابر فشار اقتصادی مقاومت کند و پیش از موافقت با یک توافق نهایی، هزینه بیشتری را تحمیل کند.
اما مقامات ارشد، از جمله پزشکیان و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران، نسبت به تشدید فشار اقتصادی هشدار دادهاند، در حالی که مردم ایران با هزینههای سرسامآور زندگی دست و پنجه نرم میکنند.
پزشکیان که مسئول اداره اقتصاد است اما درباره استراتژی جنگی تصمیم نمیگیرد، در اظهاراتی علنی در روز جمعه گفت: «بهتر است جنگ را امروز در حالی که در موضع قدرت و عزت هستیم، به پایان برسانیم.»
او از تفاهمنامه موقت که تهران در ماه ژوئن با واشنگتن امضا کرد ـــ تفاهمی که برای بازگشایی تدریجی تنگه و ایجاد زمینه برای مذاکرات بیشتر طراحی شده بود ـــ به عنوان توافقی «شرافتمندانه» دفاع کرد و مدعی شد که ایران هیچ «امتیازی» نداده، در حالی که آمریکا «تمام تعهدات» را پذیرفته است.
اظهارات او در حالی بیان شد که به نظر میرسد ترامپ روی استفاده از فشار اقتصادی بیشتر برای تضعیف رژیم حساب باز کرده است، هم از طریق محاصره بنادر ایران توسط آمریکا و هم از طریق آنچه او «پیامدهای اقتصادی عظیم» برای کشورهایی خواند که با تهران تجارت میکنند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا که گفت روز دوشنبه اقداماتی را علیه ایران اعلام خواهد کرد، افزود که واشنگتن به دنبال «فروپاشی» جمهوری اسلامی با «سختترین تحریمها در تاریخ» است.
وزارت خارجه ایران اعلام کرد تحریمهای آمریکا مصداق «تروریسم اقتصادی» و «جنایت علیه بشریت» است و افزود کسانی که این تحریمها را دستور داده و اجرا میکنند «قابل تعقیب و مجازات» هستند.
رهبران ایران در برابر بازگشایی تنگه هرمز - آبراه حیاتی خلیج فارس و منبع اصلی اهرم فشار این کشور بر آمریکا - بدون دریافت تضمینهایی مبنی بر پایبندی واشنگتن به تعهداتش ذیل هرگونه توافق، مقاومت کردهاند.
اما برخی در درون نظام نگران آن هستند که تهران در حال زیادهروی است.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، این هفته گفت صادرات نفت ایران متوقف شده و این امر بر درآمدهای نفتی کشور تأثیر گذاشته است. او گفت: «این یک واقعیت است که ما نفت صادر نمیکنیم. آمریکاییها ذخایر ارزی ما را مسدود کردهاند و اجازه دسترسی به آن را نمیدهند.»
یاسر میرزایی، معاون رئیس سازمان بهینهسازی انرژی ایران، نهادی دولتی که به چالشهای انرژی و مدیریت منابع کشور میپردازد، افزود که کشور با «محدودیتهایی» در واردات بنزین مواجه است و در ماههای اخیر برای تأمین «مصرف بیش از حد بالا»، «به میزان قابل توجهی از ذخایر برداشت کرده است».
آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر معظم ایران، این ماه محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه را به عنوان عالیترین مقام امنیتی کشور منصوب کرد، اقدامی که تحلیلگران ایرانی آن را نشانهای از به حاشیه رانده شدن چهرههایی چون قالیباف تفسیر کردند.
اما قالیباف روز جمعه در عراقِ همسایه گفت کشور نباید تابآوری نظامی و اقتصادی را با یکدیگر اشتباه بگیرد.
او گفت: «هر چقدر هم از نظر نظامی قوی باشیم، اگر مردم گرسنه باشند و گردش مالی، رشد اقتصادی و تولید داخلی نداشته باشیم، دوام نخواهیم آورد. ما باید برای غلبه بر این تحریمهای ظالمانه برنامهریزی کنیم.»