همزمان با آخرین روزهای مهلت دستیابی به توافق ایران و آمریکا، دولت دونالد ترامپ نشانههایی از تمرکز بیشتر بر افزایش فشار اقتصادی به تهران نشان میدهد. تغییری که خبرگزاری «بلومبرگ» آن را چرخشی قابل توجه در سیاست دولت آمریکا پس از تهدیدهای اخیر به گسترش عملیات نظامی علیه ایران ارزیابی کرده است.
یک مقام کاخ سفید به بلومبرگ گفت تحریمها و محاصره دریایی، تهران را از نظر مالی «ورشکسته کامل» کرده است. بهگفته این مقام، ترامپ ابزارهای دیگری نیز برای اعمال فشار بر ایران در اختیار دارد و میتواند طی ماههای آینده از آنها استفاده کند. این مقام جزئیات بیشتری درباره این ابزارها ارائه نکرد.
بلومبرگ مینویسد تمرکز دوباره دولت آمریکا بر آسیب اقتصادی ایران، یادآور سیاست «فشار حداکثری» دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ است. این رویکرد در حالی پررنگتر شده که دولت آمریکا تنها چند روز پیش و پس از حدود شش ماه جنگ، به احتمال گسترش عملیات نظامی علیه تهران اشاره میکرد.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد به شبکه «فاکس نیوز» گفته بود «عملیات خشم اقتصادی به رهبری اسکات بسنت، وزیر خزانهداری» به اقتصاد ایران آسیب گستردهای وارد میکند.
والتز اضافه کرد ایران توان تحمل بمباران را دارد، اما بهگفته او، مقامات ایرانی بیش از پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، از بسنت میترسند.
ترامپ نیز روز یکشنبه در گفتوگو با وبسایت «آکسیوس» موضع مشابهی مطرح کرد و گفت با ایران «با آرامش» برخورد میکند و دولت او در حال تعقیب شرایط اقتصادی ایران از جمله تورم شدید و کمبود منابع مالی است.
بسنت نیز چند هفته پیش به فاکس نیوز گفته بود دولت ایران عامل رنج مردم این کشور است و آمریکا به افزایش فشار ادامه خواهد داد.
فروپاشی اقتصادی
این مواضع با ارزیابی شماری از تحلیلگران همسو است که معتقدند نظام ایران به مرز فروپاشی اقتصادی نزدیک میشود. با این حال، بلومبرگ به محدودیتهای این رویکرد نیز اشاره کرده است.
آمریکا چند دهه است ایران را تحریم میکند، اما این فشارها تاکنون به تغییرات اساسی در سیاستهای تهران منجر نشده است. بلومبرگ کره شمالی و کوبا را نیز نمونههایی از کشورهایی دانست که با وجود تحریمهای طولانیمدت آمریکا، تغییر سیاسی اساسی مورد نظر واشینگتن در آنها رخ نداده است. هر دو کشور طی دوره اخیر نیز هدف فشارهای دولت ترامپ قرار گرفتهاند.
جرمی پنر، شریک شرکت حقوقی «هیوز هابرد اند رید» و متخصص تحریمهای بخش نفت و پتروشیمی ایران میگوید آمریکا از سال ۲۰۱۸ و همزمان با آغاز گسترش فهرست تحریمها طی دوره ترامپ، حدود ۲۲۰۰ تحریم علیه تهران اعمال کرده است.
بهگفته پنر، حدود ۳۵۰ مورد از این تحریمها در چارچوب کارزار «خشم اقتصادی» به رهبری بسنت اعمال شده است.
این اقدامات تاکنون نتوانسته تهران را به عقبنشینی چشمگیر از آنچه ایران در پرونده هستهای یا تنگه هرمز «خطوط قرمز» میداند، وادار کنند. با این وجود، آمریکا همچنان ابزارهایی در اختیار دارد که میتواند فروش نفت ایران یا بازگرداندن درآمد آن به تهران را دشوارتر کند.
چین و هند؛ گزینههای بعدی فشار
یکی از گزینههای مطرح برای افزایش فشار بر ایران، هدف قرار دادن چین و هند بهعنوان بزرگترین واردکنندگان نفت ایران است. چین بهتنهایی بیش از ۹۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری میکند و محدود کردن این تجارت میتواند درآمدهای نفتی تهران را بهطور مستقیم کاهش دهد.
آمریکا از آغاز درگیری با ایران، برخی پالایشگاههای کوچک و شرکتهای چینی را تحریم کرد، اما تاکنون از اعمال تحریم علیه بانکهای بزرگ چین که تجارت نفت ایران را تامین مالی میکنند، خودداری کرده است.
تحریم موسسات مالی بزرگ چین میتواند درآمد نفتی ایران را کاهش دهد، اما همزمان ممکن است در آستانه دیدار برنامهریزیشده ترامپ و شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین طی سپتامبر آینده، جبهه جدیدی در روابط واشینگتن و پکن باز کند.
جس هاورسن، مقام پیشین دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا و اقتصاددان ارشد بانک «کالم» گفت همزمان با حرکت به سوی راهبرد سختگیرانهتر، ملاحظات آمریکا دیگر به روابط دوجانبه محدود نخواهد بود و ابعاد چندجانبه پیدا خواهد کرد.
مهلت ۶۰ روزه مذاکرات که در توافق اولیه آمریکا و ایران طی ژوئن تعیین شده بود، اواسط اوت جاری به پایان میرسد. پاکستان نیز تلاشها برای نزدیک کردن دیدگاههای ایران و آمریکا را ادامه میدهد تا دو طرف به توافقی نهایی برای پایان درگیری دست پیدا کنند.
العربیه فارسی