جوزف کراوس و امیرحسین راجی
خبرگزاری آسوشیتدپرس / ۸ اوت ۲۰۲۶
تنگه هرمز، بر اساس برخی روایتها، نام خود را از یک ایزد زرتشتی گرفته است که مقدر شده پس از ۹۰۰۰ سال رویارویی با یک دشمن، پیروزمندانه ظاهر شود.
رهبران ایران احساس میکنند پیروزی خودشان در دسترس است و به این صبر حماسی نیازی نخواهد داشت.
آنها روی این شرطبندی میکنند که فشار نظامی در نهایت ایالات متحده را وادار خواهد کرد تا کنترل آنها بر این آبراه حیاتی برای انرژی جهان را بپذیرد - و اینکه زمان به نفع آنهاست.
آنها از کاهش ذخایر تسلیحات کلیدی آمریکا مانند رهگیرهای پیشرفته موشکی خبر دارند. میدانند که این جنگ در میان آمریکاییها به شدت نامحبوب است. میدانند که تا زمانی که تنگه تا حد زیادی بسته بماند، قیمت بنزین و سایر کالاها در آستانه انتخابات کنگره آمریکا در ماه نوامبر بالا خواهد ماند. میدانند که تلاش برای بازگشایی آن با زور پرهزینه خواهد بود و ممکن است به نیروی زمینی آمریکا نیاز داشته باشد. میدانند که متحدان حوثی آنها در یمن میتوانند جنگ را گسترش دهند و یک مسیر تجاری مهم دیگر را مختل کنند.
بر اساس این منطق، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، چارهای جز تسلیم شدن ندارد.
اما راهبرد ایران ریسکهایی را نیز به همراه دارد.
ترامپ به حملاتی اشاره میکند که رهبری ارشد، نیروی دریایی و نیروی هوایی ایران را به شدت تضعیف کرده است. او بین تهدید به تشدید تنش و گفتن اینکه مذاکرات به خوبی پیش میرود، در نوسان است. اقتصاد خود ایران نیز تا حدی به دلیل محاصره آمریکا به شدت آسیب دیده است. ایرانیها تنها چند ماه پیش دست به اعتراضات گسترده زدند و ممکن است دوباره این کار را انجام دهند.
و رهبران ایران تنها کافی است به این نگاه کنند که چگونه «ماموریت کوتاهمدت» ترامپ در خاورمیانه به باتلاق کشیده شده است تا به یاد آورند که جنگها به ندرت آنطور که انتظار میرود پیش میروند.
یک توافق در حال شکلگیری میتواند یک پیروزی بزرگ برای ایران به همراه داشته باشد
ایران میگوید به دستیابی به توافقی با عمان برای مدیریت تنگهای که بین دو کشور قرار دارد، نزدیک است. اما این توافق مشروط به لغو محاصره از سوی آمریکا خواهد بود، بنابراین حتی اگر مذاکره مستقیمی وجود نداشته باشد ـــ همانطور که ایران میگوید ـــ ترامپ باید آن را تأیید کند.
مشخص نیست که آیا این توافق به ایران اجازه خواهد داد هزینههایی را دریافت کند یا خیر. اما این توافق کنترل آن را بر آنچه پیش از جنگ یک آبراه بینالمللی آزاد بود و یکپنجم نفت و گاز تجارتشده جهان از آن عبور میکرد، رسمیت خواهد بخشید.
عبدالرضا داوری، تحلیلگری که زمانی مشاور محمود احمدینژاد، رئیسجمهور سابق بود، در تماسی تلفنی از تهران گفت که کنترل مؤثر ایران بر تنگه، به آن اهرمی در برابر آمریکا و کشورهای منطقه داده است که میتواند به تضمین امنیتش کمک کند.
او گفت: «بیش از درآمد حاصل از تنگه، ایران میخواهد مدیریت و حاکمیت خود بر تنگه را تثبیت کند.»
کنترل رسمی حتی بر بخشی از تنگه، یک پیروزی آشکار برای ایران و یک شکست برای آمریکا خواهد بود، کشوری که هنوز به برخی از اهداف متعدد و متغیر خود در جنگ دست نیافته است.
این امر همچنین ضربهای به هنجارهای جهانی در زمینه آزادی کشتیرانی وارد میکند و سابقهای ایجاد میکند که بخش بزرگی از جهان آن را نگرانکننده خواهد یافت - اینکه کشورها میتوانند به میل خود گلوگاههای تجاری را مسدود کنند.
چین، که از ایران نفت میخرد و بر آن نفوذ دارد، همین اواخر در ماه مه گفته بود که «عبور عادی و ایمن» از تنگه باید احیا شود.
ایران احساس میکند زمان به نفع اوست
به عاریت گرفتن عبارتی از نظریه ژئوپلیتیک خود ترامپ، ایران معتقد است که برگهای برنده را در دست دارد.
مهدی محمدی، مشاور قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت: «آنها جنگ را شروع کردند، اما پایانش هرگز با آنها نبود. ما همیشه خودمان تصمیم میگیریم که چه زمانی تمام شود. ایران به دنبال شکست دشمن است ـــ نه یک توافق.»
او گفت حمله غافلگیرکننده ایران به اردن در ماه ژوئیه، کاهش قیمت نفت را «جبران» کرد. این موضوع به فروپاشی توافق موقتی که در ماه ژوئن به دست آمده بود و امتیازات قابل توجهی از جمله معافیت آمریکا برای فروش بینالمللی نفت و وعده لغو تحریمهای گستردهتر را به ایران ارائه میداد، کمک کرد.
ایران بارها گفته است که تنگه هرمز دیگر به یک آبراه آزاد تبدیل نخواهد شد و به حمله به کشتیهایی که بدون مجوز آن قصد عبور دارند، ادامه خواهد داد. ستاد مشترک نظامی ایران آن را «خط قرمز شکستناپذیر» خوانده است.
مصطفی نجفی، تحلیلگر امنیتی مستقر در تهران، گفت: «برای ایران، تنگه هرمز به یک اهرم راهبردی برای بازدارندگی، حفظ توازن قدرت منطقهای و تغییر شکل قواعد امنیتی در خلیج فارس تبدیل شده است.»
این امر مانعی بزرگ بر سر راه پایان دادن به جنگ است، چه رسد به حل و فصل اختلاف طولانیمدت و حتی پیچیدهتر بر سر برنامه هستهای ایران.
رحمان قهرمانپور، تحلیلگر مستقر در ایران، گفت: «موضوع اتمی به دلیل درگیری در تنگه هرمز به حاشیه رانده شده و در واقعیت، این به نفع ایران است.» او افزود کنترل تنگه در صورت از سرگیری مذاکرات هستهای به ایران اهرم فشار خواهد داد.
این همچنان یک قمار پرخطر است
پیامدهای اقتصادی جنگ در سراسر جهان گسترش یافته اما در ایران به طور ویژه حاد است.
حملات آمریکا و اسرائیل پایگاه صنعتی آن را در هم کوبیده است. محاصره آمریکا بخش زیادی از صادرات نفت آن را خفه کرده است. ایرانیها با تورم سه رقمی مواد غذایی دست و پنجه نرم میکنند. ترامپ بارها تهدید به حملات گسترده به زیرساختهای غیرنظامی مانند آب و برق کرده است.
در ماه دسامبر، یک بحران ارزی باعث برخی از بزرگترین اعتراضات ضدحکومتی در تاریخ ۴۷ ساله جمهوری اسلامی شد. مقامات با سرکوبی خونین پاسخ دادند که در آن هزاران نفر کشته و دهها هزار نفر بازداشت شدند.
بسیاری در ایران، از جمله نزدیکان مسعود پزشکیان، رئیسجمهور میانهروی آن، نگرانند که ممکن است کار از حد بگذرد.
محمدجواد ظریف، که به عنوان وزیر خارجه به مذاکره برای توافق هستهای ۲۰۱۵ کمک کرد، در مقالهای اخیر نوشت که دستاوردهای ایران در جنگ «پنجرهای استثنایی برای دیپلماسی» گشوده است. اما او هشدار داد که اگر به زودی توافقی حاصل نشود، «احیای اقتصادی دشوار خواهد بود و نمیتوان احتمال ناآرامی داخلی یا تهاجم مجدد، به ویژه پس از انتخابات آمریکا، را منتفی دانست.»
جنگ تا کنون با غافلگیریهایی همراه بوده است.
پس از آنکه اولین موج حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، رهبر جمهوری اسلامی و دیگر مقامات ارشد را کشت، ترامپ پیشنهاد کرد که جنگ ظرف چند هفته به پایان خواهد رسید.
در عوض، این درگیری رهبران ایران را جسورتر کرده و حامیان آنها را بسیج کرده است. به گفته قهرمانپور، تهران از تنگه استفاده میکند «تا نشان دهد شکست نخورده است. این میتواند مشروعیت آن را در داخل افزایش دهد.»
اما این راهبرد میتواند نتیجه معکوس نیز داشته باشد. تابآوری ایران حد و مرزی دارد و نگرانیهایی وجود دارد که یک سقوط اقتصادی میتواند باعث ناآرامی شود. او گفت: «ایران نمیتواند برای همیشه با این استراتژی ادامه دهد و در مقطعی، در واقعیت، باید با آمریکا به توافق برسد.»
اما داوری گفت که فعلا ایران میتواند فشار را تحمل کند. او گفت: «بعید است، با وجود دشواریهای وضعیت اقتصادی، که ایران از مواضع خود عقبنشینی کند.»