تجارت نیوز: بر اساس آمارهای رسمی درآمد بخش گردشگری ترکیه در سال ۲۰۲۵ با رشد ۶.۸ درصدی نسبت به سال قبل به ۶۵ میلیارد و ۲۳۰ میلیون دلار افزایش یافت براساس دادههای منتشر شده توسط سازمان آمار ترکیه، ۶۴ میلیارد و ۴۴۸ میلیون دلار از درآمدهای بخش توریسم کشور مربوط به گردشگران و ۷۸۲ میلیون دلار نیز مربوط به مسافران ترانزیتی بوده است. در مقابل درآمد گردشگری ایران به زیر ۹۰ درصد کاهش یافته و بنا به گفته کارشناسان صنعت گردشگری کشور در وضعیت فورس ماژور قرار دارد.
رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران در مصاحبهای اعلام کرد: ۲۰ کشور از جمله چین، روسیه و عراق که از نظر سیاسی به ایران نزدیک هستند، هشدار عدم سفر به ایران صادر کرده اند و از سوی دیگر شرایط بحرانی، فضای اجتماعی پس از حوادث دیماه و وضعیت تورمی ماههای اخیر در کشور گردشگری داخلی را هم به شدت با افت مواجه کرده است. تا جایی که ضریب اشغال هتلها در برخی شهرهای گردشگرپذیر به زیر ۱۰ درصد رسیده و ضریب اشغال هتلها در مهمترین مقصد گردشگری کشور، جزیره کیش به زیر ۳۰ درصد رسیده است.
او افزود: سال ۱۴۰۴ سخت ترین سال گردشگری ایران بود و این صنعت چندین مرتبه با افت شدید مواجه شد. جنگ ۱۲ روزه در فصل اوج سفرها موجب شد که فرصت سفرهای تابستانی از دست برود. پس از آن هم فصل مدارس آغاز شد و گردشگری بار دیگر وارد رکود شد.
چالشهای صنعت گردشگری ایران
اما مساله اینجاست که به باور بسیاری از کارشناسان حوزه گردشگری چالشهای این صنعت تنها به کمبود زیرساختها محدود نمیشود. محدودیتهای حملونقل بینالمللی، دشواریهای نقلوانتقال مالی برای گردشگران خارجی، ضعف در بازاریابی و برندسازی جهانی، کمبود هتلهای استاندارد در بسیاری از مقاصد گردشگری، نبود خدمات منسجم و حرفهای و همچنین تغییرات مداوم در سیاستگذاریهای این حوزه، از جمله عواملی هستند که موجب شدهاند ایران نتواند جایگاه شایسته خود را در بازار رقابتی گردشگری جهان به دست آورد.
از سوی دیگر، بسیاری از جاذبههای طبیعی و تاریخی کشور همچنان ناشناخته ماندهاند و ظرفیتهای بومگردی، گردشگری سلامت، گردشگری ماجراجویانه، گردشگری مذهبی و گردشگری فرهنگی به اندازه کافی معرفی و بهرهبرداری نشدهاند. کارشناسان اقتصادی معتقدند توسعه صنعت گردشگری میتواند علاوه بر افزایش درآمدهای ارزی، به ایجاد صدها هزار فرصت شغلی مستقیم و
ظرفیتهایی که سالها نادیده گرفته شدهاند
منصور مقتدایی، کارشناس اقتصاد گردشگری، در اینباره به تجارتنیوز میگوید: وقتی درباره گردشگری صحبت میکنیم، نباید فقط به چند شهر تاریخی مانند اصفهان یا شیراز فکر کنیم. ایران یکی از معدود کشورهای دنیاست که تقریباً همه انواع گردشگری را به صورت همزمان در اختیار دارد؛ گردشگری تاریخی، فرهنگی، مذهبی، سلامت، طبیعتگردی، کوهنوردی، کویرنوردی، دریایی، روستایی، عشایری، خوراک، کشاورزی و حتی گردشگری نجومی. کمتر کشوری چنین تنوعی دارد.
او ادامه میدهد: اگر این ظرفیتها به شکل علمی مدیریت شوند، گردشگری میتواند به یکی از سه منبع اصلی درآمد ارزی کشور تبدیل شود. اما متأسفانه نگاه غالب به گردشگری هنوز یک نگاه هزینهای است، نه سرمایهگذاری.
گردشگری زنجیره بزرگی از مشاغل را فعال میکند
کارشناس اقتصاد گردشگری با بیان این مطلب که هر گردشگر خارجی تنها برای هتل هزینه نمیکند، اظهار می دارد: یک گردشگر از لحظه ورود تا زمان خروج، دهها خدمت دریافت میکند؛ از حملونقل، رستوران، صنایع دستی، فروشگاه، راهنمای گردشگری، اقامتگاه، تاکسی، کافه، مراکز تفریحی، موزهها و حتی کشاورزان محلی. بنابراین گردشگری زنجیره بزرگی از مشاغل را فعال میکند و برخلاف صنایع نفتی، اشتغال آن در سراسر کشور توزیع میشود.
مقتدایی با اشاره به این موضوع که بسیاری از روستاهای ایران با توسعه گردشگری آمار مهاجرتشان می تواند به صفر برسد، تاکید میکند: اگر یک روستای تاریخی یا طبیعی سالانه چند هزار گردشگر جذب کند، دهها شغل محلی ایجاد میشود و دیگر جوانان مجبور به مهاجرت نخواهند بود.
هنوز نقشه جامع گردشگری ایران اجرا نشده است
منصور مقتدایی در پاسخ به این سوال می گوید:. ما مشکل جاذبه نداریم؛ مشکل مدیریت داریم. هنوز نقشه جامع گردشگری کشور به صورت عملیاتی اجرا نشده است. بسیاری از آثار تاریخی معرفی نمیشوند، زیرساخت حملونقل ضعیف است، تبلیغات بینالمللی تقریباً وجود ندارد و سرمایهگذار نیز با اطمینان وارد این حوزه نمیشود.
او اضافه میکند: در بسیاری از کشورهای موفق، گردشگری یک پروژه ملی است اما در ایران گاهی حتی میان دستگاههای مختلف هماهنگی لازم وجود ندارد.
این کارشناس اقتصاد گردشگری با اشاره به تجربه ترکیه میگوید: ترکیه از نظر تنوع تاریخی و فرهنگی کشور ارزشمندی است اما بسیاری از پژوهشگران معتقدند تنوع جاذبههای ایران حتی بیشتر است. تفاوت در نحوه مدیریت است. ترکیه سالهاست برند ملی گردشگری ساخته، خطوط هوایی خود را توسعه داده، تبلیغات گسترده جهانی انجام داده، صدور ویزا را تسهیل کرده و سرمایهگذاری خارجی را جذب کرده است.
او ادامه میدهد: در ترکیه حتی یک روستای کوچک نیز میتواند مقصد گردشگری باشد زیرا برای معرفی آن برنامهریزی شده است. اما در ایران هنوز بسیاری از مناطق بکر حتی برای مردم داخل کشور نیز ناشناخته ماندهاند.
مقتدایی با بیان این مطلب تصویر ایران در رسانههای بینالمللی نیز بر تصمیم گردشگران اثر گذاشته است، اظهار می دارد: وقتی کشوری حضور مؤثر در نمایشگاههای گردشگری، شبکههای اجتماعی، تولید محتوای حرفهای و بازاریابی بینالمللی ندارد، طبیعی است که گردشگر مقصد دیگری را انتخاب کند؛ حتی اگر جاذبههای آن کشور کمتر باشد.
مقتدایی در بخش دیگری از سخنان خود به گردشگری سلامت اشاره کرده و میگوید: گردشگری سلامت یکی از مهمترین ظرفیتهای مغفول مانده ایران است. پزشکان متخصص، هزینه درمان مناسب و توان علمی بالا میتواند ایران را به یکی از قطبهای درمان منطقه تبدیل کند اما هنوز بازاریابی منسجم و استانداردهای بینالمللی کافی در این حوزه وجود ندارد.
صنایعدستی؛ ثروتی که کمتر دیده میشود
او همچنین با اشاره به محصولات صنایعدستی ایران اظهار میدارد: ایران یکی از متنوعترین صنایعدستی جهان را دارد اما بسیاری از گردشگران خارجی حتی از وجود این تنوع اطلاع ندارند. اگر گردشگری رونق بگیرد، صنایعدستی نیز دوباره جان خواهند گرفت.
این کارشناس اقتصاد گردشگری میگوید: هیچ صنعتی به اندازه گردشگری نمیتواند همزمان اشتغال، ارزآوری، توسعه مناطق محروم، رونق صنایع دستی، حفظ میراث فرهنگی و افزایش تعاملات فرهنگی را به همراه داشته باشد. بسیاری از کشورها بدون منابع طبیعی، تنها با گردشگری اقتصاد خود را متحول کردهاند.
منصور مقتدایی میافزاید: ایران هنوز فرصت را از دست نداده است. این کشور همچنان یکی از جذابترین سرزمینهای جهان برای سفر است، اما این جذابیت زمانی به درآمد تبدیل میشود که نگاه سیاستگذاران از مدیریت روزمره به برنامهریزی بلندمدت تغییر کند.
او در پایان تاکید میکند: گردشگری نیازمند ثبات، سرمایهگذاری، بازاریابی حرفهای، تسهیل سفر و اعتمادسازی در سطح بینالمللی است. اگر این الزامات فراهم شود، ایران میتواند در مدت نهچندان طولانی جایگاه شایستهای در بازار جهانی گردشگری به دست آورد؛ جایگاهی که متناسب با تاریخ، فرهنگ و طبیعت کمنظیر این سرزمین باشد، نه کمتر از آن.