استیو هالند و جانا شوکیر / خبرگزاری رویترز / ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶
رهبران کشورهای گروه هفت روز چهارشنبه خواستار برقراری آتشبس در لبنان شدند و اعلام کردند در واکنش به جنگ با ایران، مسیرهای تأمین انرژی را برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز متنوع خواهند کرد؛ آنها همچنین از یک توافق موقت برای پایان دادن به این درگیری استقبال کردند.
رهبران این کشورها در نشستی در شهر اویان-له-بن فرانسه در کنار دریاچه ژنو گرد هم آمدند، در حالی که جزئیات توافق آتشبس میان آمریکا و ایران پیش از رونمایی رسمی آن — که انتظار میرود روز جمعه در آن سوی مرز سوئیس اعلام شود — بهتدریج از واشنگتن و تهران منتشر میشد.
انتظار میرود توافق آمریکا و ایران زمینه آغاز مذاکرات برای دستیابی به یک توافق نهایی جهت پایان دادن به جنگی را فراهم کند که بیش از ۷ هزار کشته برجای گذاشته است؛ عمدتاً در ایران و لبنان.
رهبران در بیانیهای اعلام کردند: «ما بر ضرورت مذاکرات ... برای رسیدگی به تهدیدهای ناشی از ایران در منطقه و فراتر از آن و تضمین اینکه هرگز به سلاح هستهای دست نیابد، تأکید میکنیم.»
این نشست به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، فرصت داد تا توافق خود با ایران را به متحدان اصلی شامل بریتانیا، کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا و ژاپن ارائه کند.
این کشورها عمدتاً نگرانیهای واشنگتن درباره برنامه هستهای ایران و سایر مسائل را مشترک میدانند، اما هرگز تصمیم او برای ورود به جنگ را تأیید نکردهاند و نگرانند که تهران با مقاومت در برابر حمله قدرت برتر و اعمال کنترل بر تنگه، اهرم فشار به دست آورده باشد.
رهبران اعلام کردند آمادهاند در اجرای این توافق مشارکت کنند و ائتلافی به رهبری بریتانیا و فرانسه قرار است پس از بازگشایی مورد انتظار تنگه هرمز در روز جمعه، به تأمین امنیت کشتیرانی کمک کند.
یادداشت تفاهمی که این هفته میان واشنگتن و تهران امضا شده — هرچند هنوز منتشر نشده — آتشبسی را که در آوریل اعلام شده بود، به مدت ۶۰ روز دیگر تمدید میکند تا دو کشور درگیر بتوانند درباره آتشبسی دائمی مذاکره کنند.
به نظر میرسد رئیسجمهور آمریکا به بخش اندکی از اهدافی که در آغاز جنگ اعلام کرده بود، دست یافته است. حکومت دینی ایران همچنان پابرجاست، ذخایر اورانیوم با غنای بالا تسلیم نشده، توانمندیهای موشکهای بالستیک آن نابود نشده و حمایت از گروههای شبهنظامی ضد اسرائیلی مانند حزبالله لبنان نیز متوقف نشده است.
ترامپ گفت این توافق تصریح میکند که ایران سلاح هستهای نخواهد داشت — تکرار موضع رسمی ایران از دهه ۱۹۷۰ — و مقامات آمریکایی میگویند مذاکرات بیشتر به حذف یا نابودی ذخایر اورانیوم غنیشده خواهد انجامید.
با این حال، پایان جنگ با چنین شرایطی میتواند ترامپ را در معرض انتقاد قرار دهد، از جمله از سوی جریانهای تندرو در حزب جمهوریخواه خود او، در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر.
آتشبس در لبنان؟
یکی از مهمترین پرسشهای باقیمانده درباره این آتشبس، سرنوشت لبنان است؛ کشوری که اسرائیل در ماه مارس برای ریشهکن کردن حزبالله، پس از آنکه این گروه در همبستگی با تهران و در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، به سوی مرز آتش گشود، به آن حمله کرد.
نیروهای اسرائیلی همچنان بخشهایی از جنوب لبنان را در اشغال دارند؛ جایی که بیش از یک میلیون نفر از خانههای خود آواره شدهاند، در حالی که حزبالله شکست نخورده باقی مانده است.
ایران میگوید آتشبس باید به درگیریها در لبنان نیز پایان دهد و یک توافق دائمی باید به خروج اسرائیل منجر شود. اسرائیل که از مذاکرات صلح میان آمریکا و ایران کنار گذاشته شده، اعلام کرده عقبنشینی نخواهد کرد و حق استفاده از نیروی نظامی را برای خود محفوظ میداند.
این وضعیت شکافی میان اسرائیل و ایالات متحده ایجاد کرده و ترامپ بهطور علنی متحد زمان جنگ خود، بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل، را مورد انتقاد قرار داده است. ترامپ روز سهشنبه در این نشست گفت از نحوه عملکرد اسرائیل «راضی نیست».
ترامپ گفت: «بدون ما، بدون ایالات متحده، اسرائیلی وجود نداشت. بدون من هم اسرائیلی نبود، چون هیچ رئیسجمهوری حاضر نبود کاری را که من انجام دادم، انجام دهد.»
رهبران گروه هفت در بیانیه خود خواستار «آتشبسی فوری و مؤثر» در لبنان و خلع سلاح حزبالله شدند.
یکی از سخنگویان حزبالله به رویترز گفت این گروه معتقد است اگر اشغال اسرائیل پایان نیابد، ایران با آتشبس دائمی موافقت نخواهد کرد.
پس از دههها تحریمهای مالی آمریکا و جامعه بینالمللی که اقتصاد ایران را تا آستانه فروپاشی پیش برد، یک توافق صلح میتواند مزایای اقتصادی به همراه داشته باشد. این یادداشت تفاهم شامل صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری است که در صورت پایبندی ایران به سایر شروط، توسط کشورهای همسایه حوزه خلیج فارس تأمین مالی خواهد شد.
در ۶۰ روز آینده، مذاکرهکنندگان به مسائل دشواری مانند آینده برنامه هستهای ایران بازخواهند گشت. اما حمایت ایران از گروههای شبهنظامی منطقهای و زرادخانه موشکی آن ظاهراً در دستور کار قرار ندارد؛ موضوعی که میتواند بهمنزله امتیازات قابل توجه آمریکا تلقی شود.
قیمت نفت روز چهارشنبه بار دیگر در پی چشمانداز بازگشایی تنگه هرمز کاهش یافت؛ بهطوری که بهای نفت برنت به کمتر از ۸۰ دلار رسید، پایینترین سطح از زمان آغاز درگیری آمریکا و ایران.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت ایالات متحده در چارچوب این توافق برای پایان جنگ، تحریمهای نفتی ایران را لغو خواهد کرد؛ اقدامی که چشمانداز عرضه میلیونها بشکه اضافی نفت را مطرح میکند، هرچند مقامات صنعت میگویند بازگشت کامل تولید نفت و گاز خاورمیانه به سطح عادی، ماهها زمان خواهد برد.
رهبران گروه هفت اعلام کردند متعهد شدهاند «تنوعبخشی به مسیرهای تأمین انرژی را برای کاهش آسیبپذیری جهانی در برابر تنگه هرمز و افزایش ذخایر انرژی خود تسریع کنند.»