بررسی نقش زیرساختهای بحثبرانگیز در قطع اینترنت ایران و ارتباطات احتمالی آن با آلمان
نامه سرگشاده به وزیر کشور فدرال آلمان، آقای الکساندر دوبرینت، و وزیر دادگستری فدرال آلمان، خانم دکتر اشتفانی هوبیگ
خطاب به جناب آقای الکساندر دوبرینت، وزیر کشور فدرال جمهوری فدرال آلمان
و سرکار خانم دکتر اشتفانی هوبیگ، وزیر دادگستری و حمایت از مصرفکنندگان جمهوری فدرال آلمان
با احترام،
ما این نامه را با نگرانی عمیق خطاب به شما مینویسیم؛ زیرا محدودیتها و اختلالات مستمر اینترنت در ایران صرفاً یک مسئله فنی یا سیاست خارجی نیست، بلکه موضوعی با ابعاد جدی حقوق بشری، امنیتی و حقوقی است.
در هشتاد و سومین روز قطع گسترده ارتباط مردم ایران با جهان خارج، لازم است بهصراحت تأکید شود که قطع یا محدودسازی اینترنت در ایران تنها یک اقدام مقطعی امنیتی نیست، بلکه نتیجه سالها سرمایهگذاری و توسعه زیرساختهای دیجیتالی است که با هدف کاهش وابستگی حکومت ایران به اینترنت جهانی و افزایش توانایی آن در کنترل، محدودسازی و قطع جریان آزاد اطلاعات ایجاد شدهاند.
در مرکز این روند، ساختاری قرار دارد که با عنوان «شبکه ملی اطلاعات ایران» شناخته میشود؛ زیرساختی که امکان میدهد در زمان بحرانها، اعتراضات اجتماعی یا دورههای سرکوب، دسترسی مردم به اینترنت بینالمللی محدود یا قطع شود، در حالیکه خدمات داخلی منتخب، سامانههای دولتی، بانکها، نهادهای حکومتی و پلتفرمهای وابسته همچنان فعال باقی بمانند.
یکی از شرکتهایی که در ارتباط با این ساختار بارها مطرح شده، شرکت ابر آروان (Arvan Cloud) است؛ شرکتی که خود را ارائهدهنده خدمات ابری، CDN، سرورهای مجازی و زیرساختهای دیجیتال معرفی میکند. با این حال، در اسناد رسمی اتحادیه اروپا و وزارت خزانهداری ایالات متحده، این شرکت با توسعه شبکه ملی اطلاعات، کنترل جریان اطلاعات و ایجاد زیرساختی مستقل از اینترنت جهانی در ایران مرتبط دانسته شده است.
اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۲ نام ابر آروان را در فهرست تحریمهای خود قرار داد و اعلام کرد که این شرکت از تلاشهای دولت ایران برای کنترل دسترسی به اینترانت ملی حمایت کرده و در پروژههای ایجاد ساختار اینترنتی مجزا در ایران نقش داشته است.
همچنین وزارت خزانهداری آمریکا در سال ۲۰۲۳ ابر آروان، دو مدیر ارشد این شرکت و یک شرکت وابسته در امارات متحده عربی را تحریم کرد. در توضیحات رسمی ایالات متحده آمده بود که این شرکت در توسعه زیرساخت شبکه ملی اطلاعات، که بهعنوان نسخهای کنترلشده و سانسورشده از اینترنت توصیف شده، نقش قابل توجهی داشته است.
اما این موضوع تنها به ایران محدود نمیشود.
نشانههایی وجود دارد که احتمال میدهد آلمان نیز بهعنوان محل استقرار زیرساختها، مراکز داده، گرههای شبکه، ساختارهای شرکتی یا خدمات فنی در این زمینه نقشی ایفا کرده باشد. ابر آروان در مقاطعی خدمات مرتبط با آلمان از جمله سرورهای مجازی مستقر در آلمان را تبلیغ کرده و شهر فرانکفورت نیز بهعنوان یکی از نقاط شبکه یا مراکز CDN این شرکت مطرح شده است.
از این رو، پرسش مهمی برای دولت فدرال آلمان مطرح میشود:
آیا زیرساختهای آلمانی، مراکز داده، شرکتهای ثبتشده در آلمان، گرههای شبکه، مسیرهای پرداخت، ارائهدهندگان خدمات فنی یا ساختارهای واسطهای بهطور مستقیم یا غیرمستقیم برای خدمات مرتبط با توسعه یا بهرهبرداری از زیرساختهای کنترل و سانسور دیجیتال در ایران مورد استفاده قرار گرفتهاند؟
در این زمینه، گزارشهایی در رسانههای آلمانی درباره ارتباط احتمالی میان ابر آروان و شرکت ثبتشده Softqloud GmbH نیز قابل توجه است. بر اساس این گزارشها، این شرکت در مقاطعی در ارتباط عملیاتی با خدمات بینالمللی ابر آروان قرار داشته است.
شرکت مذکور این ادعاها را رد کرده و اعلام کرده است که همکاری پیشین با ابر آروان محدود، صرفاً تجاری، فاقد ارتباط مالکیتی و محدود به خدمات CDN و سرورهای ابری بوده و این همکاری نیز در سپتامبر ۲۰۲۲ پایان یافته است.
دقیقاً به همین دلیل، انجام بررسیهای دقیق و مبتنی بر حاکمیت قانون ضروری است؛ زیرا حتی همکاریهایی که از نظر حقوقی یا تجاری محدود بودهاند، در حوزههای حساسی چون زیرساخت دیجیتال، دسترسی به اینترنت، خدمات میزبانی، انتقال داده و CDN میتوانند دارای پیامدهای مهم حقوق بشری، تحریمی و امنیتی باشند.
علاوه بر این، لازم است سایر شرکتهای ثبتشده در آلمان و همپوشانیهای احتمالی مدیریتی یا تجاری نیز، در صورت اشاره در رسانهها یا اسناد عمومی، مورد بررسی قرار گیرند؛ از جمله:
Softqloud GmbH
VAS Europhoenix GmbH
Rheinmond Information Technology GmbH
و اشخاص مرتبط با این ساختارها.
بدیهی است که صرف حضور افراد مشترک در اسناد ثبت شرکتها، بههیچوجه اثباتکننده رفتار غیرقانونی نیست؛ اما میتواند در موارد مرتبط با دور زدن تحریمها، سرکوب دیجیتال، زیرساختهای میزبانی، CDN، جریانهای مالی و حمایت از سازوکارهای کنترلی، مبنایی مشروع برای بررسیهای بیشتر باشد.
همچنین حذف نام ابر آروان از فهرست تحریمهای اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ همچنان پرسشهایی را ایجاد میکند. این تصمیم بهصورت عمومی بهطور کامل توضیح داده نشد و مشخص نیست که آیا ناشی از بازبینی نقش واقعی شرکت، ضعفهای حقوقی در روند تحریم، ناکافی بودن مستندات اولیه یا موفقیت اقدامات حقوقی و سیاسی بوده است.
تا زمانی که این موضوعات شفاف نشوند، حذف از فهرست تحریم نباید بهطور خودکار بهعنوان رفع نگرانیهای حقوق بشری یا سیاسی تلقی شود.
درخواستها
از دولت فدرال آلمان درخواست میکنیم بررسی جامعی انجام دهد تا مشخص شود آیا شرکتها، مراکز داده، زیرساختهای شبکه، ارائهدهندگان خدمات پرداخت، شرکتهای فنی یا ساختارهای حقوقی مستقر در آلمان بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در توسعه، پشتیبانی یا اتصال بینالمللی زیرساختهایی نقش داشتهاند که در ایران برای سانسور، قطع اینترنت یا کنترل جریان اطلاعات استفاده میشوند.
بهطور مشخص، تقاضا میشود موارد زیر بررسی شوند:
۱. وجود یا عدم وجود روابط تجاری، فنی یا عملیاتی میان شرکتهای ثبتشده در آلمان با ابر آروان یا شرکتهای وابسته؛
۲. استفاده احتمالی از مراکز داده، گرههای شبکه، شرکتهای میزبانی یا زیرساختهای CDN آلمان برای خدمات مرتبط با ابر آروان یا پروژههای مشابه در ایران؛
۳. بررسی ساختار سهامداری، مالکان ذینفع، مدیریتها و جریانهای مالی از منظر احتمال دور زدن تحریمها یا ارتباط با نهادهای تحریمشده یا سابقاً تحریمشده؛
۴. ارزیابی اجرای مقررات مربوط به کنترل صادرات، تحریمها، مبارزه با پولشویی و الزامات شرکتها؛
۵. بررسی رعایت تعهدات حقوق بشری شرکتهای آلمانی در این حوزه؛
۶. ارزیابی توانایی نهادهای آلمانی برای شناسایی و جلوگیری از استفاده از زیرساختهای آلمان در سرکوب دیجیتال خارج از کشور؛
۷. بررسی ضرورت بازنگری شفاف در سطح اتحادیه اروپا درباره نقش ابر آروان و شرکتهای مشابه فناوری.
این موضوع بههیچوجه به معنای پیشداوری علیه اشخاص یا شرکتها نیست؛ بلکه درخواست برای بررسی حقوقی و شفاف یک مسئله حساس است.
اگر زیرساختهای دیجیتال بتوانند در قطع ارتباط مردم با جهان خارج، سرکوب اعتراضات، جلوگیری از اطلاعرسانی مستقل و محدود کردن دسترسی به آموزش، کار، امنیت و خدمات درمانی نقش داشته باشند، دیگر نمیتوان آن را صرفاً موضوعی اقتصادی یا فنی دانست.
برای مردم ایران، اینترنت ابزاری برای ارتباط، امنیت، معیشت، آموزش، دسترسی به اطلاعات و در بسیاری موارد حفاظت از جان انسانهاست.
از این رو، هر ساختاری که امکان جداسازی کنترلشده مردم ایران از اینترنت جهانی را فراهم کند، باید از منظر سیاسی، حقوقی و حقوق بشری مورد بررسی قرار گیرد.
آلمان نباید ـ نه آگاهانه و نه ناخواسته ـ به محلی برای شرکتها، زیرساختها یا سازوکارهای مالی تبدیل شود که در توسعه یا پایداری نظامهای سرکوب دیجیتال نقش دارند.
از شما درخواست میکنیم این موضوع از طریق نهادهای مسئول مورد بررسی قرار گیرد و دولت آلمان در سطح ملی و اتحادیه اروپا برای شفافیت، اجرای مؤثر تحریمها و حفاظت از حقوق دیجیتال مردم ایران اقدام کند.
با احترام
بهروز اسدی
فعال حقوق بشر
سخنگوی انجمن «زن، زندگی، آزادی آلمان»
دارنده نشان افتخار جمهوری فدرال آلمان(Bundesverdienstkreuz)