حمیرا پاموک، اندرو گری و لیلی بایر / خبرگزاری رویترز / ۲۷ آوریل ۲۰۲۶
شش منبع آگاه به رویترز گفتند که پیمان ناتو در حال بررسی توقف رویه اخیر خود در برگزاری نشستهای سالانه سران است؛ اقدامی که میتواند از تقابلهای احتمالی و تنشزا با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در آخرین سال حضورش در قدرت جلوگیری کند.
دولت ترامپ بارها انتقادات تندی را علیه ۳۱ عضو دیگر این ائتلاف نظامی تحت رهبری آمریکا مطرح کرده است؛ او در تازهترین مورد، برخی اعضا را به دلیل عدم همکاری کافی در عملیاتهای نظامی ایالات متحده علیه ایران مورد نکوهش قرار داد.
توالی برگزاری نشستهای ناتو در تاریخ ۷۷ ساله این ائتلاف متفاوت بوده است، اما رهبران آن از سال ۲۰۲۱ هر تابستان با یکدیگر دیدار کردهاند و امسال نیز در تاریخ ۷ و ۸ ژوئیه در آنکارا، پایتخت ترکیه، گرد هم خواهند آمد.
با این حال، یک مقام ارشد اروپایی و پنج دیپلمات از کشورهای عضو ناتو به رویترز گفتند که برخی اعضا در تلاش هستند تا سرعت برگزاری این نشستها را کاهش دهند.
تلاش اعضای ناتو برای کاهش تنش و بهبود تصمیمگیریها
یکی از دیپلماتها اعلام کرد که نشست سال ۲۰۲۷ به میزبانی آلبانی، احتمالا در پاییز آن سال برگزار خواهد شد و ناتو در حال بررسی این موضوع است که در سال ۲۰۲۸ – سال برگزاری انتخابات ریاستجمهوری آمریکا و آخرین سال کامل حضور ترامپ در کاخ سفید – اصلاً نشستی برگزار نکند.
دیپلمات دیگری اظهار داشت که برخی کشورها به دنبال برگزاری دوسالانه نشستهای سران هستند، اما هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده و حرف آخر را «مارک روته»، دبیرکل ناتو، خواهد زد. این منابع به دلیل حساسیت موضوع و بررسیهای داخلی ناتو، خواستند نامشان فاش نشود.
یک مقام ناتو در پاسخ به پرسش رویترز گفت: «ناتو به برگزاری جلسات منظم سران کشورها و دولتها ادامه خواهد داد و در فواصل بین نشستها، متحدان ناتو به رایزنی، برنامهریزی و تصمیمگیری درباره امنیت مشترکمان ادامه میدهند.»
در حالی که دو منبع آگاه از ترامپ به عنوان یکی از عوامل این تصمیم یاد کردند، چندین منبع دیگر گفتند که ملاحظات گستردهتری در میان است. برخی دیپلماتها و تحلیلگران مدتهاست استدلال میکنند که نشستهای سالانه، فشاری برای دستیابی به نتایج نمایشی و زودهنگام ایجاد میکند که مانع از برنامهریزیهای بلندمدت میشود.
یکی از دیپلماتها در این باره گفت: «نداشتن نشست، بهتر از برگزاری یک نشست بد است. ما به اندازه کافی کار برای انجام دادن داریم و میدانیم وظیفهمان چیست.» دیپلمات دیگری نیز معتقد است که قدرت واقعی اتحاد، در کیفیت بحثها و تصمیمات نهفته است، نه در تعداد دیدارها.
سایه سنگین ترامپ بر نشستهای ناتو
«فیلیس بری»، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در شورای آتلانتیک، در این باره نوشت: «کاهش دفعات برگزاری نشستهای پر زرقوبرق سران به ناتو اجازه میدهد به امور جاری خود بپردازد و از شدت تنشهایی که بر بسیاری از دیدارهای اخیر دو سوی آتلانتیک حاکم بوده، بکاهد.»
او در مقالهای که هفته گذشته در وبسایت این اندیشکده منتشر شد، خاطرنشان کرد که ناتو در طول دهههای جنگ سرد تنها هشت نشست سران برگزار کرد. وی سه نشست اول ناتو در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ را «رویدادهایی جنجالی» توصیف کرد که تحتالشعاع شکایتهای او از بودجه دفاعی پایین متحدان قرار داشت.
نشست سال گذشته در لاهه نیز عمدتاً تحت تأثیر درخواست ترامپ برای افزایش شدید بودجه دفاعی اعضا به ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) بود؛ هدفی که اعضا در نهایت با اختصاص ۳.۵ درصد به بودجه دفاعی اصلی و ۱.۵ درصد به سرمایهگذاریهای امنیتی گستردهتر، با آن موافقت کردند. در آن زمان، صرفِ اینکه نشست بدون درگیری جدی به پایان رسید، یک موفقیت تلقی شد.
به نظر میرسد نشست امسال نیز پرتنش باشد. پس از آنکه متحدان ناتو از حمایت مورد نیاز ترامپ در جنگ با ایران – که او بدون مشورت یا اطلاع قبلی به آنها آغاز کرده بود – خودداری کردند، ترامپ آشکارا کارآمدی پیمان دفاع متقابل ناتو را زیر سوال برد و اعلام کرد که خروج از این ائتلاف را بررسی میکند. او همچنین چند ماه قبل از آن، ادعای مالکیت بر گرینلند (منطقه خودمختار متعلق به دانمارک که خود عضو ناتو است) را مطرح کرده بود.
در نشست سال ۲۰۱۸، ترامپ تهدید کرده بود که در اعتراض به بودجه دفاعی پایین سایر متحدان، جلسه را ترک خواهد کرد.
«ینس استولتنبرگ»، دبیرکل وقت ناتو، در خاطراتی که سال گذشته منتشر کرد، نوشت: «اگر او تهدید خود را عملی میکرد و به نشانه اعتراض خارج میشد، ما میماندیم و بقایای یک ناتوی فروپاشیده که باید تکههایش را از زمین جمع میکردیم.»