رخدادهای سیاسی-امنیتی کلان دو ماه اخیر، گواهی عینی بر درستی نظریه ای است که از هشت سال گذشته بر آن پای فشرده ام: ایران، موجودیتی جمهوری ناپذیر است.
این گزاره نه یک داوری ارزشی، بلکه برآمده از تحلیل مولفه های پایدار تاریخ، جغرافیا و بافت موزاییکی جامعه ایران است. به عبارت گویاتر، بر پایه فلسفه سیاسی ایران که ریشه در سنت گرایی و واقع گرایی جغرافیایی(ژئوپلیتیک) دارد، تداوم بقا و یکپارچگی سرزمینی این فلات، به طور سرشتی در گرو حاکمیتی غیرجمهوری، ولی ایران محور است.
ایران در تاریخ چند هزارساله خود، حتی برای یک روز تجربه موفقی از اداره کشور در قالب جمهوری کلاسیک نداشته است.
قدرت در ایران همواره بر مدار نهاد پادشاهی، خلافت یا ولایت چرخیده است. این وضعیت، مشابه کشورهایی نظیر ژاپن یا بریتانیاست؛ جوامعی که با وجود مدرنیسم، نماد وحدت را خارج از بازی های جناحی جمهوری خواهانه حفظ کرده اند تا از فروپاشی هویت ملی جلوگیری کنند؛ الگویی از سلطنت دموکراتیک و سکولار.
فرآیند انتقال یا تثبیت قدرت در بحران های اخیر نشان داد که مکانیسم های ثبات بخش در ایران، بیش از آنکه تابع صندوق رای باشند، از الگوهای کهن نظم و اقتدار تبعیت می کنند که در متون باستانی و اساطیری ریشه دارد.
ختم کلام
جمهوری خواهی در ایران، به دلیل نبود زیرساخت های مدنی متناسب و تضاد با فرهنگ سیاسی چیره، همواره به بی ثباتی یا بازگشت به اقتدارگرایی منجر شده است. صیانت از ایران در گرو بازگشت به مدلی است که میان مدرنیته و سنت های حکمرانی بومی آشتی برقرار کند. با فرض تداوم موجودیت، ایران نمی تواند در قالب هر گونه جمهوری اداره شود.
تلگرام نویسنده
@karimipour_k