اقتصاد در تله خاموشی نت
۱۲۰۰ ساعت اختلال اینترنت چگونه میلیاردها دلار از اقتصاد ایران را بلعید؟
امتداد-میراقربانی فر:
گزارش تازه نت بلاکس از عبور اختلال اینترنت در ایران از مرز ۱۲۰۰ ساعت، فقط یک آمار فنی نیست؛ این عدد، روایت یک بحران اقتصادی فرسایشی است که حالا بهطور مستقیم در معیشت و بقای کسبوکارها قابل مشاهده است. در شرایطی که اقتصاد ایران پیشتر زیر فشار تورم، تحریم و نااطمینانی قرار داشت، قطع اینترنت بهعنوان یک شوک مضاعف، جریان عادی تولید، فروش و مبادله را مختل کرده است.
بر اساس برآوردهای بینالمللی، از جمله تحلیلهای منتشرشده در رسانههایی مانند رویترز هزینه اقتصادی قطع اینترنت در ایران در مقاطع اخیر بین ۳۵ تا ۳۷ میلیون دلار در روز تخمین زده شده است. این رقم که بر پایه مدلهای اقتصادی و دادههای نهادهایی مانند بانک جهانی و اتحادیه بینالمللی مخابرات محاسبه میشود، تنها شامل خسارتهای مستقیم است.
وقتی این عدد را در بازه ۵۱ روزه (معادل حدود ۱۲۰۰ ساعت) ضرب کنیم، برآوردی نزدیک به ۱.۸ تا ۱.۹ میلیارد دلار خسارت مستقیم به دست میآید. این یعنی اختلال اینترنتی اخیر، بهتنهایی چندین برابر برخی شوکهای اقتصادی مقطعی به اقتصاد ایران آسیب وارد کرده است.
اما واقعیت، به همین رقم محدود نمیشود. فعالان بخش خصوصی در ایران، از جمله اعضای اتاق بازرگانی، تأکید دارند که اگر خسارتهای غیرمستقیم—از جمله افت فروش، از دست رفتن بازار، اختلال در زنجیره تأمین و کاهش بهرهوری—را نیز لحاظ کنیم، هزینه واقعی میتواند به ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار در روز برسد. این برآورد، مجموع زیان را در همین بازه به بیش از ۳ تا ۴ میلیارد دلار نزدیک میکند؛ عددی که نشاندهنده عمق ضربه به بدنه اقتصاد است.
در سطح کسبوکارها، نشانههای این بحران کاملاً ملموس است. گزارشها از افت تا ۸۰ درصدی فروش کسبوکارهای آنلاین حکایت دارد؛ کسبوکارهایی که طی سالهای اخیر بهدلیل فشارهای اقتصادی، به سمت فروش اینترنتی و شبکههای اجتماعی مهاجرت کرده بودند. قطع یا اختلال در دسترسی، عملاً این مسیر را مسدود کرده و بسیاری از آنها را به نقطه صفر بازگردانده است.
همزمان، دادههای شرکتهایی مانند Cloudflare نشان میدهد که در برخی مقاطع تشدید محدودیتها، ترافیک اینترنت ایران تا ۹۸ درصد کاهش یافته است؛ به این معنا که نهتنها خرید و فروش، بلکه ارتباطات کاری، خدمات مشتری و حتی عملیات داخلی شرکتها نیز مختل شده است. این سطح از اختلال، عملاً اقتصاد دیجیتال را به حالت تعلیق درمیآورد.
پیامد دیگر این وضعیت، افزایش هزینههای پنهان است. بسیاری از کسبوکارها ناچار شدهاند برای حفظ حداقل ارتباط با بازار، به ابزارهای دور زدن محدودیت متوسل شوند؛ هزینههایی که مستقیماً از سود آنها کسر میشود. در نتیجه، حتی کسبوکارهایی که هنوز فعال هستند، با کاهش شدید حاشیه سود مواجهاند.
در نهایت، شاید مهمترین اثر این قطعی طولانیمدت، ایجاد نااطمینانی ساختاری باشد. در اقتصادی که پیشبینیپذیری یکی از مهمترین شروط سرمایهگذاری است، تداوم چنین اختلالی، تصمیمگیری را فلج میکند. بسیاری از بنگاهها وارد فاز «بقا» شدهاند: کاهش هزینه، تعدیل نیرو و توقف توسعه.
قطع اینترنت در ایران دیگر یک اختلال موقت نیست؛ این یک بحران اقتصادی است که بهصورت تدریجی اما عمیق، ظرفیت تولید و پویایی بازار را تحلیل میبرد. اگر این روند ادامه یابد، هزینه آن فقط در میلیاردها دلار خسارت خلاصه نخواهد شد، بلکه در تضعیف بلندمدت زیستبوم کسبوکار ایران نمایان خواهد شد.