یورونیوز فارسی
محسن سازگارا، از بنیانگذاران سابق سپاه پاسداران، در پاسخ به پرسشهای یورونیوز میگوید مجتبی خامنهای سالها برای جانشینی آماده شده بود اما به گفته او فاقد جایگاه پدرش است. او همچنین معتقد است در شرایط فعلی حلقهای از فرماندهان نظامی سپاه پاسداران دست بالا را در ساختار قدرت دارند.
در پی تحولات بیسابقه در راس هرم قدرت در ایران، شامگاه یکشنبه نام مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی اعلام شد. این اعلام هشت روز پس از کشته شدن علی خامنهای صورت گرفت؛ رخدادی که میتواند در صورت بقای جمهوریاسلامی نقطه عطفی در ساختار سیاسی ایران باشد.
با این حال، مجتبی خامنهای تاکنون در برابر دوربینها ظاهر نشده است. رسانههای ایران گزارش دادهاند که او در جریان حمله روز نخست اسرائیل و ایالات متحده به بیت رهبری مجروح شده است؛ حملهای که در آن پدر، مادر و همسر او کشته شدند.
این انتخاب در شرایطی صورت میگیرد که مقامهای اسرائیلی بهطور علنی از قصد خود برای هدف قرار دادن رهبر بعدی ایران سخن گفتهاند. همزمان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز صراحتا تاکید کرده است که هر رهبری در ایران که نتواند منافع ایالات متحده را تامین کند، گزینهای قابل قبول برای واشنگتن نخواهد بود. او پیشتر حتی گفته بود شخصا مایل است در تعیین رهبر آینده ایران نقش داشته باشد؛ هرچند مشخص نیست منظور او رهبری در صورت سقوط نظام فعلی بوده یا الگویی مشابه سناریوی ونزوئلا را مد نظر داشته است.
در چنین فضایی، پرسشهای زیادی درباره پیامدهای این انتخاب و نیز ساختار فرماندهی نیروهای نظامی و امنیتی ایران مطرح شده است. نوع واکنش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به حملات آمریکا و نیز حملات گسترده به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، بهویژه تداوم این حملات حتی پس از عذرخواهی مسعود پزشکیان از کشورهای همسایه، نشان میدهد که حتی در غیاب رهبر جمهوری اسلامی نیز این رئیسجمهور نیست که حرف نهایی را در ساختار قدرت میزند.
در همین چارچوب، یورونیوز دو پرسش کتبی را با محسن سازگارا، تحلیلگر سیاسی و از بنیانگذاران اولیه سپاه پاسداران که سالهاست در خارج از ایران زندگی میکند، در میان گذاشته است. او در پاسخ به این پرسشها ارزیابی خود را از پیامدهای انتخاب مجتبی خامنهای و نیز ساختار تصمیمگیری در نیروهای نظامی ایران بیان کرده است.
یورونیوز: پیامدهای انتخاب مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی چیست؟ ارزیابی شما از پیام مستتر در این انتخاب چیست؟
محسن سازگارا: «باید گفت که پانزده سال بود که علی خامنهای تدارک کرده بود که مجتبی جایش به تخت بنشیند و او را کنار نگه داشته بودند و از خامنهای جدا بود. به هر حال هم در سپاه نیرو داشت و آدم کاشته بود، هم در بین ائمه جمعه و هم در اطلاعات سپاه؛ و حسین طائب برایش کار کرده بودند. هم بسیاری از این رانتخواران و فاسدهای مافیایی دورش جمع شده بودند که منابع پولی داشته باشد. بنابراین به طور واقعی قدرت واقعی بیت رهبری دست مجتبی بود؛ یعنی در واقع کاملا نفر دوم بیت رهبری محسوب میشد.
اما حالا که او را بالاخره بیرون آوردند و گذاشتند آنجا، با توجه به اینکه اعضای مجلس خبرگان همهشان پرونده دارند و زیر نفوذ حسین طائب و اطلاعات سپاه هم هستند، طبیعی است که هرچه گفته شود باید بروند و رای بدهند.
اینکه نتیجه این انتخاب چه میشود را نمیدانم، اما میدانم که آقای مجتبی خامنهای نمیتواند جای پدرش بنشیند؛ به دو دلیل. یکی اینکه آن موقعیت را ندارد، حتی اگر هزاران بار هم برای آن تدارک دیده شده باشد. دوم اینکه اساسا ساختار بیت رهبری به هم خورده است. قبلا همهچیز به آنجا ختم میشد، اما حالا اصغر حجازی کشته شده، سردار شیرازی کشته شده و بنابراین آن ابزارهای لازم را هم در اختیار ندارد.
الان بزرگترین مساله پیش روی او بحث جنگ و آشتی یا صلح است. اگر بخواهد صلح بکند یک مشکل دارد و اگر نخواهد صلح بکند کشور دارد به جاهایی میرود که معلوم نیست انتهایش چه خواهد شد. ضمن اینکه اسرائیلیها هم سخت به دنبال این هستند که نه تنها او را بکشند بلکه هر کسی را که در آن مملکت بخواهد نقش مدیریتی داشته باشد هدف قرار دهند.»
یورونیوز: پس از کشته شدن علی خامنهای، نیروهای نظامی و سپاه از چه کسی دستور میگرفتند؟
محسن سازگارا: «بخشی از کارهایی که الان انجام میدهند از قبل برنامهریزی شده بود. بعد از جنگ دوازدهروزه احتمال میدادند که مورد حمله واقع شوند و یک سری تدارکات کرده بودند. بعضی از این برنامههایی که الان دارند اجرا میکنند از قبل رویش کار شده بود و خود خامنهای وقتی زنده بود مثلا مطرح کرده بود که ما جنگ را به منطقه میکشانیم و به هر حال اینها برای چنین سناریوهایی آماده شده بودند.
اما در حال حاضر سپاه دست بالا را دارد و همه را هم تهدید کرده که در شرایط جنگی اگر مخالفتی بکنید حتی ممکن است به زندان یا اعدام محکوم شوید.
بنابراین عملا مسعود پزشکیان که روزهای عادی هم اختیار چندانی نداشت، حالا در شرایط جنگی عملا کنار گذاشته شده است. به نوعی به او گفتهاند که در این کارها دخالت نکند.در این مدت گفته میشود که زوج احمد وحیدی و محمدباقر قالیباف دارند کارها را پیش میبرند. حالا که مجتبی را رهبر کردهاند و مجتبی هم از بچگی با قالیباف رفیق بوده و همین وحیدی هم پشتش هستند، اگر حسین طائب هم زنده باشد او هم حامی اوست.
بنابراین میشود گفت باند و حلقهای از فرماندهان سپاه که این بخشها را در اختیار دارند در حال حاضر دست بالا را دارند و اینها تعیینکننده خواهند بود.»
در نهایت، ساعات و روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا سیاست جمهوری اسلامی در این شرایط دستخوش تغییر خواهد شد یا نه؛ و حتی اگر چنین تغییری هم رخ دهد، آیا اساسا مورد پذیرش دونالد ترامپ و در راس آن بنیامین نتانیاهو خواهد بود یا اینکه مجتبی خامنهای نیز همانند پدرش ناچار خواهد شد این چند صباح ظاهرا کوتاه رهبری را در «مخفیگاه» سپری کند؛ مسیری که در آن صورت ممکن است سرنوشتی مشابه سرنوشت پدر در انتظارش باشد.
مگر آنکه تغییر محسوسی در سیاستهای ترامپ رخ دهد؛ تغییری که هرچند بعید به نظر میرسد، اما در فضای پرنوسان سیاست بینالملل نیز کاملا دور از تصور نخواهد بود.