جان گمبریل / خبرگزاری آسوشیتدپرس / ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶
فعالان حقوق بشری روز سهشنبه اعلام کردند که در جریان سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران، دستکم ۶ هزار و ۱۲۶ نفر کشته شدهاند و بیم آن میرود شمار قربانیان بیش از این باشد. این اعلام همزمان با ورود ناوگروه هواپیمابر نیروی دریایی آمریکا به خاورمیانه در چارچوب آمادگی برای هرگونه واکنش نظامی احتمالی در قبال بحران ایران منتشر شد.
ورود ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» و ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده همراه آن، به ایالات متحده امکان میدهد در صورت لزوم به ایران حمله کند؛ بهویژه در حالیکه کشورهای عرب حوزه خلیج فارس با وجود میزبانی نیروهای آمریکایی، تمایل دارند از هرگونه حمله احتمالی دور بمانند.
دو گروه شبهنظامی مورد حمایت ایران در خاورمیانه نیز از آمادگی خود برای انجام حملات جدید خبر دادهاند؛ حرکتی که به نظر میرسد در حمایت از تهران صورت میگیرد، پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ایران را به اقدام نظامی تهدید کرد — چه به دلیل کشتار معترضان مسالمتجو، چه در صورت اجرای اعدامهای گسترده پس از اعتراضات.
ایران بارها تهدید کرده است که در صورت حمله، منطقه را بهسوی جنگی فراگیر سوق خواهد داد؛ هرچند سامانههای دفاع هوایی و توان نظامی این کشور پس از جنگ ماه ژوئن که توسط اسرائیل آغاز شد، هنوز آسیبدیده و در حال بازسازی است.
در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران، گروههای حوثی یمن و کتائب حزبالله عراق از مداخله خودداری کردند، در حالیکه آمریکا در آن درگیری تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد. این امتناع از مشارکت، نشانه سردرگمی و تضعیف محور موسوم به «محور مقاومت» ایران است که پس از حملات اسرائیل به متحدانش در جریان جنگ غزه آسیب دیده است.
آمار جدید از سوی فعالان حقوق بشر
آمار تازه روز سهشنبه از سوی خبرگزاری فعالان حقوق بشر (HRANA) مستقر در آمریکا منتشر شد؛ نهادی که در رویدادهای پیشین ایران نیز گزارشهای قابل اعتمادی ارائه داده است. این گروه اعلام کرد هر مورد مرگ را از طریق شبکهای از فعالان میدانی در ایران راستیآزمایی کرده است.
براساس این گزارش، از مجموع کشتهشدگان، ۵۷۷۷ نفر از معترضان، ۲۱۴ نفر از نیروهای وابسته به دولت، ۸۶ کودک و ۴۹ غیرمعترض بودهاند. همچنین بیش از ۴۱,۸۰۰ نفر بازداشت شدهاند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس تأکید کرده است که بهدلیل قطع گسترده اینترنت و اختلال در ارتباطات در داخل جمهوری اسلامی، امکان تأیید مستقل این آمار را ندارد.
مقامهای ایرانی آمار رسمی را بسیار پایینتر اعلام کردهاند و گفتهاند ۳۱۱۷ نفر کشته شدهاند که از این میان ۲۴۲۷ نفر غیرنظامی و نیروهای امنیتی بوده و مابقی را «تروریست» خواندهاند. حکومت ایران پیشتر نیز در جریان ناآرامیهای مشابه، از اعلام آمار دقیق یا واقعی جانباختگان خودداری کرده است.
این رقم، بالاترین تلفات در میان تمامی اعتراضات چند دهه اخیر ایران محسوب میشود و صحنههایی را یادآور آشوبهای دوران انقلاب ۱۳۵۷ میکند.
اعتراضات از ۲۸ دسامبر و در پی سقوط ارزش ریال آغاز شد و بهسرعت سراسر کشور را فراگرفت. حکومت ایران با سرکوب خشونتآمیز پاسخ داد و ابعاد این سرکوب اکنون با گذشت بیش از دو هفته قطع کامل اینترنت — طولانیترین در تاریخ ایران — آشکارتر میشود.
نماینده دائم ایران در سازمان ملل، امیرسعید ایروانی، شامگاه دوشنبه در نشست شورای امنیت، تهدیدهای مکرر ترامپ به استفاده از نیروی نظامی را «صریح و غیرقابلتعبیر» دانست. او همچنین بار دیگر مدعی شد که رئیسجمهور آمریکا خشونت گروههای «تروریستی مسلح» مورد حمایت آمریکا و اسرائیل را تحریک کرده است، هرچند هیچ مدرکی ارائه نکرد.
رسانههای دولتی ایران نیز کوشیدهاند نیروهای خارجی را عامل اعتراضات معرفی کنند. در همین حال، حکومت هنوز قادر به حل بحران اقتصادیای نیست که تحت تأثیر تحریمهای بینالمللی بهویژه در حوزه هستهای، کشور را در تنگنا قرار داده است.
اعلام آمادگی برخی گروههای مورد حمایت ایران
ایران طی سالهای گذشته نفوذ خود را از طریق شبکه شبهنظامیان موسوم به «محور مقاومت» در مناطقی چون غزه، لبنان، یمن، سوریه و عراق گسترش داده بود. این شبکه نوعی سپر دفاعی برای دور نگهداشتن جنگ از مرزهای ایران تلقی میشد، اما پس از حملات اسرائیل علیه حماس، حزبالله و دیگر گروهها در جنگ غزه، این محور بهشدت تضعیف شده است.
در همین حال، شورشیان در سال ۲۰۲۴ حکومت بشار اسد در سوریه را پس از سالها جنگ خونین که با حمایت ایران ادامه داشت، سرنگون کردند.
حوثیهای یمن، که از حمایت تهران برخوردارند، بار دیگر هشدار دادهاند که در صورت لزوم میتوانند حملات خود به کشتیرانی در دریای سرخ را از سر بگیرند و روز دوشنبه تصاویری از حملات گذشته خود را پخش کردند.
احمد «ابوحسین» الحمیداوی، فرمانده کتائب حزبالله عراق نیز هشدار داده است: «دشمنان بدانند که جنگ علیه جمهوری اسلامی تفریح نخواهد بود؛ بلکه مرگبارترین طعم مرگ را خواهید چشید و هیچ چیز از شما در منطقه باقی نخواهد ماند.»
در لبنان، گروه شبهنظامی حزبالله، یکی از نزدیکترین متحدان ایران، در برابر پرسشی درباره واکنش احتمالی خود در صورت حمله به ایران، پاسخی روشن ارائه نکرده است.
شیخ نعیم قاسم، معاون دبیرکل حزبالله، در یک پیام ویدئویی گفت: «در دو ماه گذشته، بسیاری از طرفها از من پرسیدهاند اگر اسرائیل و آمریکا علیه ایران جنگ را آغاز کنند، آیا حزبالله وارد عمل خواهد شد یا نه؟»
او گفت این گروه «برای تجاوز احتمالی آماده است و مصمم به دفاع در برابر آن» باقی میماند، اما درباره چگونگی اقدام افزود: «جزئیات به شرایط نبرد بستگی خواهد داشت و ما بر اساس منافع موجود تصمیم خواهیم گرفت.»