خاویار خزر به انقراض نزدیک شد
مهر، براساس آنچه که برخی از کارشناسان اعلام می کنند، تعدادی از گونه های ماهيان خاوياری در دريای خزر از بين رفته اند و اگر اين روند ادامه داشته باشد، خيلی زود خزر خالی از ماهيان خاوياری می شود.
دريای خزر در نقاط نزديک به سواحل استان گلستان به دليل آرام بودن آب و همچنين ارتباطی که با گرگانرود و قره سو دارد، يکی از مهم ترين زيستگاه ماهی خاوياری است که به دليل ساختن سدها و کم شدن آب رودخانه ها، ماهيان خاوياری که رودکوچ هستند، نمی توانند در فصل تخم ريزی به رودخانه مهاجرت کنند.
از سويی ديگر دام صيادان غيرمجاز هميشه در دريا پهن است و اين گونه ماهيان که فسيل های زنده دريای خزر با بيش از ۲۵۰ ميليون سال قدمت هستند، اسير اين دام ها شده و با قيمت های چند ده ميليون تومان به فروش می رسند.
بهره برداری از ماهيان خاوياری با حداکثر برداشت حدود ۲۷ هزار تن در سال ۱۹۸۷ ميلادی به همراه ۳ هزار تن خاويار، امروزه به ذخيره بهره برداری با برآوردی حدود ۲۸۰ تن گوشت و ۲۰ تن خاويار رسيده است.
صيد غيرمجاز ذخاير خاويار خزر را کاهش داد
معاون هماهنگی امور اقتصادی و بين الملل استانداری گلستان در باره وضعيت خاويار خزر می گويد: در سال های اخير عوامل متعددی از جمله صيد غيرمجاز و آلودگی دريای خزر موجب کاهش ذخاير خاويار شده است.
وی می افزايد: اگر شرايط مانند گذشته شود و صنايع وابسته به خاويار نيز در شهرهای ساحلی ايجاد شود می توان اميدوار بود که هم افزايش اشتغال و هم ارزش افزوده بالا را در سواحل استان داشته باشيم و ديگر رشد فزاينده بيکاری در مناطقی مانند گميشان و بندرترکمن را شاهد نباشيم.
وی تصريح می کند: هم اکنون پرورش ماهيان خاوياری در استان به صورت تکثير مصنوعی انجام می شود و به دليل آرام بودن خليج گرگان شرايط تکثير در اين منطقه فراهم است.ی اضافه می کند: تکميل خوشه های آبزی پروری در استان هم از جمله اقداماتی است که در اين حوزه خاويار در حال انجام است.
وی می افزايد: هر چند صيد خاويار در دريای خزر بين ۵ کشور حاشيه خزر ممنوع است اما انعقاد يک تفاهم نامه بين ۵ کشور در سطح مقامات ارشد اين کشورها می تواند شرايط را برای احيا ماهيان خاويار خزر فراهم کند.وی ادامه می دهد: تفاهم نامه ای که همه کشورها پايبند به اصول آن باشند و سهم هر کشور در اين تفاهم نامه برای احيا مشخص باشد.
آلودگی رودخانه ها عامل کاهش ۳۰۰ برابری زاد و ولد ماهيان خاوياری
به گفته مسئولان، ميزان صيد ماهيان خاوياری نسبت به گذشته های نه چندان دور حدود ۳۰۰ برابر کاهش يافته و گفته های ديگر کارشناسان وخامت اين اوضاع را بيشتر تشريح می کند.
مدير امور ماهيان خاوياری استان، با تاييد اين موضوع، درباره وضعيت ماهيان خاوياری استان می گويد: گلستان به دليل زيستگاه های طبيعی و سواحل کم عمق همواره دارای مقام اول صيد ماهيان مولد خاوياری در مقايسه با ساير استان های شمالی در کشور است.
سيد مصطفی عقيلی نژاد می افزايد: اما متاسفانه آلودگی رودخانه ها باعث شده زاد و ولد ماهيان خاوياری تا ۳۰۰ برابر کاهش پيدا کند.وی اضافه می کند: علاوه بر آن صيد بيش از حد، قاچاق، ساخت سد بر روی رودخانه ها، تخريب محل تخم ريزی و آلودگی های محيط زيستی بيش از ۳ گونه از انواع ماهيان خاوياری سواحل استان را تا مرحله انقراض کشانده است.
خاويار خزر
سيد مصطفی عقيلی نژاد می افزايد: نبود مديريت واحد در مراحل کاشت و برداشت ذخاير ماهيان خاوياری دريای خزر، از بين رفتن تخم ريزگاه های طبيعی در حوزه رودخانه ها و کاهش شديد تکثير مصنوعی و افزايش صيد غير قانونی حوزه خزر از مهم ترين عوامل ايجاد کننده بحران فعلی حاکم بر ذخاير ماهيان خاوياری است.وی بيان می کند: تنظيم توافقنامه روسای جمهوری ۵ کشور حاشيه دريای خزر درباره ممنوعيت صيد تجاری، در صورت ايجاد شرايط همکاری مشترک می تواند روزنه اميدی برای احيا و نجات ماهيان خاوياری دريای خزر و حفظ آن برای نسل های آينده باشد.
بيش از ۳۰ درصد مساحت خليج گرگان و ۵۰ درصد مساحت تالاب گميشان کاهش يافته و در صورت تداوم روند فعلی، امکان خشک شدن تالاب گميشان تا کمتر از ۵ سال آينده قطعی استوی می افزايد: در ۵ ساله اخير روند کاهش سطح آب دريای خزر آسيب های جدی به اکوتوريسم های آبی حوزه جنوب شرقی دريای خزر (محدوده استان گلستان) شده است به نحوی که بيش از ۳۰ درصد مساحت خليج گرگان و ۵۰ درصد مساحت تالاب گميشان کاهش يافته و در صورت تداوم روند فعلی، امکان خشک شدن تالاب گميشان تا کمتر از ۵ سال آينده قطعی است.
به گفته وی اکوسيستم های خليج گرگان و تالاب گميشان از مناطق مهم پروار بندی انواع آبزيان سواحل ايرانی دريای خزر محسوب می شوند.وی می افزايد : هم اکنون صيد ماهيان مولد خاوياری در ۵ مرکز فريد پاک، ترکمن، خواجه نفس، چالاشت و ميان قلعه توسط ۸ شرکت پيمانکاری صيد ماهيان خاوياری صورت می گيرد. وی ادامه می دهد: در سال گذشته گلستان مجموعا ۱۳۷ قطعه انواع ماهيان خاوياری مولد را صيد و آن را در اختيار کارشناسان و مراکز بازسازی ذخاير شيلات قرار داده است که بيش از ۷۰ درصد آن را برای تکثير مصنوعی به مراکز شهيد مرجانی استان انتقال داده شده است.
وی با بيان اين که بيش از ۹۵ درصد ذخاير خزر وابسته به تکثير مصنوعی است، می افزايد: زمان انقراض ديگر گونه ها هم با توجه به شرايط کنونی نزديک است و شايد دور نباشد زمانی که از خاويار خزر، تنها نامی باقی بماند.
نسل ماهی خاويار چالباش و شيپ دريای خزر منقرض شده است
به نظر می رسد در شرايط کنونی تنها راهکار ممکن توسعه تکثير مصنوعی گونه های خاوياری باشد که اين کار در استان گلستان در حال انجام است. هرچند کارهايی که صورت گرفته هنوز نتوانسته ماهيان خاوياری را از خطر انقراض مصون نگه دارد.
سال ۶۸ نخستين مرکز بازسازی ذخاير خزر در استان شروع به فعاليت کرد. اين مرکز ابتدا تنها برای پرورش کپورماهيان بود اما از آن جا که صيد مولدان ماهيان خاوياری و خاويار استحصال شده گلستان رتبه اول کشوری را داشت به طور آزمايشی تکثير ماهيان خاوياری در اين مرکز شروع شد.
رييس امور هماهنگی و شهرستان های اداره کل شيلات استان با اعلام اين مطلب، در خصوص وضعيت مراکز بازسازی ذخاير خاوياری استان می گويد: مرکز بازسازی ذخاير خزر با ۷۲ استخر پرورشی خاويار و ۱۴۴ هکتار مساحت ساخته شد و ظرفيت توليد بالغ بر ۲۰ ميليون لارو خاويار دارد اما به دلايل صيد غير مجاز و کاهش صيد ماهی مولد و آلودگی های دريای خزر نتوانسته ايم از اين ظرفيت به صورت کامل استفاده کنيم.
خاويار خزر
رييس امور هماهنگی و شهرستان های اداره کل شيلات استان با بيان اين که سال گذشته توليد لارو يک نوع ماهی خاويار به نام «قره قو» تنها ۹۸۴ هزار قطعه بود، می افزايد: نسل ماهی خاويار چالباش و شيپ دريای خزر منقرض شده است و در حال حاضر از نظر اقتصادی فيل ماهی و از نظر توليد ماهی قره قوم رتبه اول را دارد.
وی اضافه می کند: در حال حاضر سالانه کمتر از ۵۰ عدد ماهی خاوياری قره قوم از دريا صيد می شود در حالی که آمار صيد اين ماهی در سال های ۸۰ تا ۸۵ به طور متوسط ۵۰۰ قطعه بوده است.
وی بيان می کند: فيل ماهی که هم اکنون سالانه کمتر از ۱۰ عدد در سال صيد می شود در سال های ۷۶ تا ۸۶ به طور متوسط حدود ۲۵ عدد از نوع ماده صيد می شد.
وی بيان می کند: به دليل آلودگی های دريای خزر، صيد غير مجاز و تورهای صيادان که به صورت حلقه های در هم پيچيده، رودخانه ها را احاطه کرده است، رودخانه های ما در حال حاضر شرايط مهاجرت ماهيان را به صورت طبيعی از دست داده اند و با زدن سدها بر روی رودخانه ها و خشکسالی ها و ورود فاضلاب های شهری به رودخانه ها شرايط تکثير طبيعی در آن ها انجام نمی شود.
وی همچنين در خصوص مرکز تکثير ذخاير آبزيان وشمگير می گويد: توليدات اين مرکز از سال ۸۶ آغاز شده است ولی از سال ۹۱ به دليل نبود مولد، توليد ماهيان خاوياری نداشته است و اقدام به تکثير ماهيان استخوانی دريايی کرده اند.
لاروهای خاوياری راه فراری از تلنبار تورهای صيادان ندارند
اين مقام مسئول شيلات استان تشکيل ستاد راهبردی شيلات استان برای حفظ ماهيان خاوياری و استخوانی دريای خزر را از جمله اقدامات اين اداره کل ذکر کرده و می گويد: دادگستری، شيلات، حفاظت محيط زيست و آب منطقه ای و نيروی انتظامی از جمله نهادهايی هستند که می توانند با مديريت واحد در حفظ اين ذخاير سهيم نقش عمده ای ايفا کنند.
هر چند اقداماتی هم تاکنون انجام شده است ولی اين اقدامات موثر نبوده و همچنان صيد غير مجاز ادامه دارد. همچنان در رودخانه ها تورهای صيادان مجاز و غير مجاز تلنبار است و هيچ ماهی نمی تواند از دام اين تورها رها شده و تکثيری طبيعی انجام دهد.
خبرنگار: زهرا خورشيدکلايی
عکاس: ابوطالب ندری
