پیتر هابسون، لوئیس جکسون و ازگی ارکویون
خبرگزاری رویترز / ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶
مذاکرات اقلیمی سازمان ملل متحد روز یکشنبه با شکست مواجه شد، زیرا اتحادیه اروپا و دیگران توافق نهایی ارائه شده توسط روسای COP31، ترکیه و استرالیا، را رد کردند و گفتند که این توافق برای پیشبرد مبارزه با گرمایش جهانی بسیار ضعیف است.
این مذاکرات شکست خورده نشان دهنده تلاش دولتهای سراسر جهان برای انجام اقدامات بلندپروازانه برای مقابله با پیامدهای رو به وخامت تغییرات اقلیمی ـــ از جمله موج گرما، آتشسوزیهای جنگلی، سیل و طوفانهای قدرتمند ـــ است، زیرا جنگها و فشارهای اقتصادی برای جلب توجه آنها رقابت میکنند.
بیش از دو هفته مذاکره به دو روز وقت اضافه کشیده شد و آن را به طولانیترین COP ثبت شده تبدیل کرد، اما هنوز توافقی حاصل نشده است.
مورات کوروم، رئیس کنفرانس ترکیه، در جلسه عمومی اختتامیه گفت: “هیچ کاری برای انجام دادن وجود ندارد. ما هر کاری از دستمان بر میآمد انجام دادیم.”
او بعداً صحنه را ترک کرد، اگرچه نمایندگان کشورها هنوز در حال سخنرانی بودند.
کریس بوون، رئیس مذاکرات COP31 استرالیا، گفت که نتیجه «بسیار ناامیدکننده» بوده و اختلاف نظرها بر سر سوختهای فسیلی و تأمین مالی آب و هوا، موانعی برای دستیابی به یک توافق بودهاند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، نیز ناامید شد.
او گفت: «من در ناامیدی عمیق همه کسانی که انتظار داشتند دولتها به لحظهای که بحران آب و هوا ایجاب میکند، برسند، شریک هستم.»
آخرین باری که مذاکرات آب و هوایی سازمان ملل متحد نتوانست به توافقی مورد قبول همه برسد، در کپنهاگ در سال ۲۰۰۹ بود.
تحلیلگران میگویند، اگرچه بسیاری از اجلاسهای اخیر COP پر از تنش بودهاند، اما سیگنالهای مهمی برای سرمایهگذاری تجاری ارائه دادهاند و انگیزهای برای پیشرفت در انرژیهای تجدیدپذیر و فناوری خودروهای برقی ایجاد کردهاند.
میتوان گفت که آنها همچنین به مهار گرمایش زمین کمک کردهاند.
زمانی که کشورها در سال ۲۰۱۵ به توافق پاریس دست یافتند — توافقی که شامل هدفگذاری برای محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتیگراد (۲.۷ درجه فارنهایت) بود — پیشبینیها نشان میداد که سیاستهای موجود، جهان را در مسیری قرار دادهاند که منجر به گرمایشی در حدود ۴ درجه سانتیگراد (۷.۲ درجه فارنهایت) در قرن حاضر خواهد شد. یک دهه بعد، این پیشبینی به ۲.۸ درجه سانتیگراد رسیده است.

نشست امسال COP (کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل) نخستین نشستی است که پس از تأیید نهاد زیستمحیطی سازمان ملل در ماه اکتبر برگزار میشود؛ نهادی که اعلام کرد افزایش دمای جهانی از مرز ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر خواهد رفت؛ سطحی که به گفته دانشمندان، عبور از آن موجب تشدید پیامدهای شدید آبوهوایی میشود.
عدم اشاره به سوختهای فسیلی
دارا اوبراین، وزیر محیط زیست ایرلند، اظهار داشت که اتحادیه اروپا نمیتواند از توافق پیشنهادی حمایت کند، زیرا در آن هیچ اشارهای به سوختهای فسیلی نشده است؛ سوختهایی که به گفته دانشمندان، عامل اصلی گرمایش جهانی هستند.
او گفت: «این غیرقابلقبول است که سندی اقلیمی داشته باشیم که در آن هیچ اشارهای به سوختهای فسیلی و یا گذار از آنها نشده باشد.»
به گفته ناظران حاضر در این نشست، عربستان سعودی و دیگر کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت اعلام کردهاند که سوختهای فسیلی در آینده قابل پیشبینی همچنان در اقتصاد نقش خواهند داشت؛ از همین رو، آنها تلاش کردند تا هرگونه اشارهای به سوختهای فسیلی از متن توافق حذف شود.
در پیشنویس این توافق که به نتیجه نرسید، به پیشبینیِ عبور دمای سیاره از حد مجاز اشاره شده و خواستار توسعه سریعتر فناوریهای حذف کربن شده بود تا در نهایت بتوان این روند را معکوس کرد؛ موضوعی که کشورهای تولیدکننده نفت بسیار مشتاق گنجاندن آن در متن بودند.
دانشمندان میگویند حذف کربن از جو — همراه با کاهش شدید انتشار گازهای گلخانهای — برای جلوگیری از وخیمترین پیامدهای تغییرات اقلیمی حیاتی است. با این حال، منتقدانِ توافق پیشنهادی ابراز نگرانی کردند که طرح موضوع حذف کربن، ممکن است به مجوزی برای ادامه استخراج و تولید نفت تبدیل شود.
یکی از نمایندگان هیئت عربستان سعودی در نشست پایانی (جلسه عمومی اختتامیه) اظهار داشت که از مخالفتها با آنچه او «راهکاری ملموس برای مقابله با گرمایش جهانی» مینامید، شگفتزده شده است.
کشورهای در حال توسعه نیز از این توافق انتقاد کردند، چرا که منابع مالی اقلیمی کافی برای کمک به آنها جهت سازگاری با سیارهای که رو به گرمتر شدن است، در آن پیشبینی نشده بود. در این توافق خواستار افزایش سه برابری اینگونه کمکهای مالی شده بود، اما مشخص نشده بود که این افزایش نسبت به چه مبنایی (چه رقمی به عنوان نقطه آغاز) محاسبه میشود. این سند همچنین شامل هدفی بود که از سوی ترکیه مطرح شد: افزایش سهم برق در کل مصرف نهایی انرژی جهان از حدود ۲۳ درصدِ کنونی به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵.
موافقان این تعهد اظهار داشتند که این اقدام میتواند با تسریع روند گذار و کنار گذاشتن خودروها، کورهها و سایر تجهیزاتی که با سوختهای فسیلی کار میکنند، به کاهش انتشار گازهای گلخانهای کمک کند. اما منتقدان بر این باورند که این طرح ممکن است بدون ارائه مسیری روشن برای فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی، هزینههای بیشتری را به کشورهای فقیر تحمیل کند.
فرآیند «کاپ» (COP) سازوکار اصلی است که از طریق آن کشورها تلاشهای خود را برای مهار گرمایش جهانی هماهنگ میکنند. نشست سالانه آن فرصتی را برای کشورها فراهم میآورد تا نشان دهند که برای یافتن راهکارها و کمک به تأمین مالیِ مقابله با مشکلات ناشی از افزایش دما، مایل به همکاری با یکدیگر هستند.
عدم دستیابی به توافق بر سر یک بیانیه سیاسی در آنتالیا، تعهداتی را که در کنفرانسهای پیشین سازمان ملل مورد توافق قرار گرفته بودند، از بین نمیبرد.
ژان-لوک کروک، وزیر اقلیم بلژیک، ضمن دشوار خواندن این نتیجه، تأکید کرد که این وضعیت «به معنای پایان چندجانبهگرایی نیست».
او گفت: «باید شجاعتِ “نه” گفتن وجود داشته باشد.»