کیتی بو لیلیس، زکری کوهن، ناتاشا برتراند، کریستن هولمز / سیانان
اختصاصی سیانان: به گفته منابع، اطلاعات ایالات متحده نشان میدهد که ایران در حال تدوین طرحهایی برای انفجار احتمالی یک «بمب کثیف» در واشنگتن است.
به گفته هفت مقام آمریکایی، اطلاعات جدید ایالات متحده حاکی از آن است که ایران در حال طراحی نقشههایی برای هدف قرار دادن مقامات ارشد دولت ترامپ از طریق انفجار یک «بمب کثیف» (یا سلاح شیمیایی) در واشنگتن دیسی است؛ هرچند مقامات همچنان در حال بحث هستند که آیا ایران توانایی یا قصد اجرای چنین طرحی را دارد یا خیر.
منابع آگاه از این اطلاعات جدید، اقدامات ایران را در حال حاضر تلاشی برای ایجاد گزینههای مختلف (برای خود) توصیف کردند، نه نشانهای از یک حمله قریبالوقوع. با این حال، به گفته دو تن از این منابع، طرحهای کشفشده توسط ایالات متحده بسیار دقیق بوده و شامل مکانها و اهداف مشخصی است؛ موضوعی که منجر به انجام اقدامات فوری برای تدوین طرحهای مقابلهای در آمریکا شده است.
لورن بیس، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای اعلام کرد که ایالات متحده «تمام تهدیدات احتمالی را رصد میکند، اما در حال حاضر هیچ تهدید معتبری علیه خاک آمریکا وجود ندارد.»
با این وجود، مقامات آمریکایی این اطلاعات را نشانهای نگرانکننده از تمایل ایران به تشدید تنشها میدانند؛ آن هم در شرایطی که تهران تحت فشار شدید ناشی از حملات نظامی مداوم ایالات متحده و تحریمهای اقتصادی سنگین قرار دارد — تحریمهایی که به گفته مقامات ارشد دولت آمریکا، در حال «ویران کردن» این کشور است.
به گفته این منابع، این مسئله نشان میدهد که تهران اکنون بهطور فعال در حال برنامهریزی برای حملات احتمالی در داخل خاک ایالات متحده است، هرچند هنوز شواهدی مبنی بر تصمیم قطعی آنها برای اجرای این طرحها وجود ندارد.
یکی از منابع گفت: «اینکه آیا آنها واقعاً نیروی انسانی لازم برای اجرای چنین طرحی را در اختیار دارند یا خیر، موضوعی است که همچنان مورد بحث است.»
در حالی که مذاکرات دیپلماتیک برای پایان دادن به این مناقشه با کندی پیش میرود، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته اعلام کرد که جنگ «بهزودی» به پایان خواهد رسید. اما تلاشهای فوری و پشتپرده برای مقابله با این تهدید جدید، ماهیت بیثبات و غیرقابلپیشبینیِ مناقشهای را برجسته میکند که حلناشدنی به نظر میرسد؛ مناقشهای که ممکن است بهای آن — فراتر از افزایش قیمت بنزین — گریبانگیر خودِ مردم آمریکا شود.
چندین جلسه برای بررسی نحوه مقابله
دو تن از این منابع اظهار داشتند که مقامات در طول هفته گذشته چندین جلسه برای بررسی نحوه مقابله با این تهدید برگزار کردهاند؛ اقداماتی که یکی از منابع آن را «سنجیده و محتاطانه» توصیف کرد. این تحولات در حالی رخ میدهد که تهدیدهای ایران، سرویس مخفی ایالات متحده را بر آن داشت تا هفته گذشته «اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری، را به محلهای اسکان نظامی منتقل کند.
طراحیهای ایران علیه مقامات فعلی و پیشین ایالات متحده — از جمله توطئهای برای ترور ترامپ در سال ۲۰۲۴ — از زمان نخستین دوره ریاستجمهوری او ادامه داشته و عمدتاً بر یافتن فرصتهایی برای کشتن مقامات آمریکایی در جریان سفرهای خارجی آنها متمرکز بوده است.
مقامات هشدار دادهاند که ایالات متحده در برابر حملاتی با استفاده از سلاحهای غیرمتعارف، بهشدت آسیبپذیر است. ساخت «بمبهای کثیف» — که در آنها مواد رادیواکتیو در یک بمب متعارف تعبیه میشود — نسبتاً آسان است. ایران برای انجام چنین کاری لزوماً نیازی به قاچاق عوامل آموزشدیده به داخل خاک آمریکا ندارد؛ بلکه کافی است فردی را که هماکنون در ایالات متحده ساکن است، متقاعد به اجرای این حمله کند.
به گفته یکی از منابع، نهادهای اطلاعاتی آمریکا به اطلاعاتی دست یافتهاند که نشان میدهد ایران مواد لازم برای ساخت بمب را در داخل ایالات متحده پنهان کرده است. در حالی که میان مقامات در مورد میزان اعتبار این اطلاعات اختلاف نظر وجود دارد، اما دیدگاه غالب این است که انجام چنین کاری بسیار آسان است و حتی احتمال دارد که ایران از پیش، مواد هستهای یا عوامل شیمیایی را — که میتوانند در یک سلاح متعارف به کار روند — در داخل خاک آمریکا مستقر کرده باشد.
یکی از منابع نزدیک به نهادهای اطلاعاتی گفت: «با توجه به اینکه مرزهای ما در بخش عمدهای از ده سال گذشته کاملاً نفوذپذیر بودهاند، وارد کردن عوامل [عملیاتی] به داخل کشور — کسانی که بتوانند اجزای بمب را تهیه و در محلهای مورد نظر جاسازی کنند — بسیار آسان بوده است.» منبع دیگری نیز اظهار داشت که بسیاری از مقامات امنیت ملی بر این باورند که مواد هستهایِ از پیش مستقرشده، ممکن است سالها — و شاید حتی دههها — باشد که در داخل ایالات متحده وجود دارند.
به گفته این فرد دوم، توانایی ایران برای انجام چنین حملهای افزایش نیافته است؛ آنچه تغییر کرده، «انگیزه» ایران است.
وزارت دفاع ایالات متحده در این خصوص به «دفتر مدیر اطلاعات ملی» ارجاع داد، اما این دفتر از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.
سخنگوی نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد در نیویورک طی بیانیهای اعلام کرد که ایران «استفاده از سلاحهای شیمیایی را تحت هر شرایطی کاملاً نامشروع میداند و ادعاهای نادرست و ساختگی مطرحشده در این زمینه را بهطور قاطع رد و تکذیب میکند.»
این سخنگو بهطور مشخص به اطلاعات مربوط به طرح احتمالی استفاده از «بمب کثیف» اشارهای نکرد.
«سلاح ترور»، نه یک سلاح دقیق
یک بمب کثیف با بمب هستهای که بر واکنش شکافت هستهای متکی است و به طور تصاعدی مخربتر خواهد بود، بسیار متفاوت است. بمبهای کثیف همچنان میتوانند تشعشعات خطرناک هوابرد را تا چند بلوک یا حتی مایلها پراکنده کنند، اما کارشناسان میگویند که هرگونه تلفاتی احتمالاً ناشی از انفجار بمب است، نه تشعشعات. در حالی که مونتاژ آنها از هر بمب معمولی سختتر نیست، بخش سخت، دستیابی به مواد رادیواکتیو است.
یکی از منابع آشنا با اطلاعات جدید گفت: «هر سلاحی مانند این، یک سلاح ترور است، نه یک سلاح دقیق، درست مانند یک بمبگذار انتحاری که خود را منفجر میکند. آنها میتوانند مردم را واقعاً بیمار کنند و مناطق خاصی را غیرقابل سکونت کنند.»
برای ایالات متحده، یکی از چالشها ممکن است کشف زودهنگام این توطئه باشد: یک قانون نظارتی کلیدی که به مقامات اجازه میدهد ارتباطات خارجیها را جمعآوری کنند، در ماه ژوئن در بحبوحه بنبست بین کاخ سفید و کنگره بر سر بیل پولت، مدیر موقت وقت اطلاعات ملی ترامپ، منقضی شد. دستورات نظارتی که قبل از ژوئن تصویب شده بودند، تا مارس ۲۰۲۷ اعتبار دارند ـــ اما اگر کنگره اقدامی نکند، مقامات امنیت ملی هشدار دادهاند که در معرض از دست دادن یکی از مؤثرترین ابزارهای خود برای دستگیری توطئههای تروریستی هستند.
در نامهای که هفته گذشته به رهبران جمهوریخواه و دموکرات هر دو مجلس ارسال شد، تاد بلانش، دادستان کل، جی کلیتون، مدیر اطلاعات ملی و جان راتکلیف، مدیر سیا، خواستار تصویب مجدد این قانون شدند و استدلال کردند که تأخیر در این امر «جان آمریکاییها در داخل کشور و سربازان ما مستقر در خارج از کشور را در محیط تهدیدآمیزی که به گروه ۸ نفره گزارش شده است، در معرض خطر قرار میدهد.»
قانونگذاران گروه موسوم به گروه ۸ نفره، از جمله چهار رهبر و رهبران دو حزبی کمیتههای اطلاعات مجلس نمایندگان و سنا، چند روز قبل از ارسال نامه، در مورد ایران توجیه شدند. مشخص نیست که آیا این توجیه به طور خاص به تهدید بمب کثیف یا سلاح شیمیایی علیه واشنگتن پرداخته است یا خیر.
به گفته دو نفر از مقامات، مقامات آمریکایی همچنین از نزدیک جریان دیگری از اطلاعات را زیر نظر دارند که نشان میدهد ایران ممکن است از سلاحهای شیمیایی علیه سربازان آمریکایی مستقر در خاورمیانه استفاده کند. نیویورک تایمز اولین بار این نگرانیها را گزارش داد. چندین مقام بهصراحت اعلام کردند که نیروهای آمریکایی از تجهیزات حفاظتی یا آموزشهای کافی برای مقابله با چنین حملهای برخوردار نیستند.
طرحهای واکنش در شرایط اضطراری
یکی از منابع آگاه از اطلاعات اخیر به شبکه سیانان گفت که این نگرانیها منجر به تدوین طرحهای احتمالی (طرحهای واکنش در شرایط اضطراری) شده است؛ طرحهایی که بر اطمینان از مجهز بودن و آموزش دیدنِ کارکنان دیپلماتیک و اطلاعاتی در منطقه تمرکز دارند تا در صورت هدف قرار گرفتن در یک حمله شیمیایی از سوی ایران، بتوانند از خود محافظت کنند.
این مجموعه تهدیدهای فزاینده در حالی مطرح میشود که ایالات متحده و ایران همچنان درگیر تنش و تقابل در تنگه هرمز هستند. مذاکرات دشوار برای پایان دادن به محاصره اعمالشده توسط آمریکا، بازگشایی تنگه هرمز و خاتمه دادن به خصومتها، تاکنون بینتیجه بوده است. اگرچه یکی از منابع در منطقه تأکید کرده که هر دو طرف خواهان دستیابی به توافق هستند، اما در حال حاضر به نظر نمیرسد هیچیک از آنها آمادگی دادن امتیازات قابلتوجهی را داشته باشند.
یک منبع منطقهای تأکید کرد که هفتههای پیش رو برای دستیابی به هرگونه توافقی، حیاتی خواهند بود؛ دورهای که در آن ممکن است برخی طرفها درصدد «کارشکنی» برآیند.
این منبع منطقهای افزود که از جمله کسانی که باید زیر نظر باشند، تندروهای ایرانی یا عناصر خودسر در درون نظام هستند؛ کسانی که از جنگ سود بردهاند و ممکن است برای تداوم درگیری، انگیزهی انجام یک حمله را داشته باشند.
یکی از مقامات آمریکایی تأکید کرد که ایران بهخوبی از خطر اقدام تلافیجویانهای که در صورت استفاده از اینگونه تسلیحات — چه در خاورمیانه و چه در خاک ایالات متحده — متوجه خود خواهد کرد، آگاه است.
با این حال، اگر رهبران ایران بقای نظام را در معرض خطر ببینند، ممکن است به این نتیجه برسند که پذیرش این ریسک ارزشش را دارد.