مکس سددون و مایلز جانسون / فایننشال تایمز / ۵ نوامبر ۲۰۲۶
روسیه موافقت کرده است ۹۰ سامانه پرتاب موشک برای موشک‌های هدایت‌شونده پیشرفته‌ای در اختیار ایران قرار دهد که نیروهای روسی در اوکراین به‌طور گسترده از آن‌ها استفاده می‌کنند. این توافق نشانه‌ای از حمایت نظامی مسکو از تهران است؛ آن هم در شرایطی که روسیه با تلاش‌های جنگی خود، که به‌سختی پیش می‌روند، دست‌وپنجه نرم می‌کند.
برنامه تولیدی مربوط به سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ که فایننشال تایمز به آن دست یافته و متعلق به یکی از شرکت‌های بزرگ تولیدکننده تسلیحات دفاعی روسیه است، سفارش صادراتی سامانه‌های پرتاب موشک نصب‌شونده روی بالگرد را با جزئیاتی شرح می‌دهد. در این سند، خریدار با نام رمزی معرفی شده که در اسناد دفاعی روسیه برای اشاره به ایران به کار می‌رود.
این سفارش که پیش از این گزارش نشده بود، نشان می‌دهد دو متحد از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، چگونه روابط نظامی خود را تقویت کرده‌اند.
مقام‌های اطلاعاتی غربی می‌گویند روسیه و ایران در جریان جنگ خاورمیانه در سال جاری، بیش از پیش به همکاری‌های خود عمق بخشیده‌اند؛ این در حالی است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اخیراً مدعی شده بود مسکو برای کمک به جمهوری اسلامی «کار بسیار اندکی، اگر اصلاً کاری کرده باشد»، انجام داده است.
فایننشال تایمز پیش‌تر گزارش داده بود که روسیه به ایران در توسعه موشک‌های کروز مافوق صوت کمک کرده، موشک‌های ضدهوایی دوش‌پرتاب «وربا» را به این کشور فروخته و درباره اطلاعاتی که ممکن است به تسلیحات هسته‌ای مرتبط باشد، با تهران تعامل داشته است.
نیکول گراژفسکی، پژوهشگر غیرمقیم بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، گفت: «این موضوع نشان‌دهنده تمایل روسیه به ادامه تأمین تسلیحات برای ایران است؛ آن هم با وجود نیازهای خود این کشور در زمان جنگ و در شرایطی که نسبت به گذشته، نگرانی بسیار کمتری از اعتراض‌های غرب دارد.»
این سند تولیدی را سازمان اطلاعاتی خصوصی اوکراینی «دالاس آنالیتیکس» در اختیار فایننشال تایمز قرار داده است. سند مذکور در قالب نامهای در ماه مه ۲۰۲۴ از سوی شرکت «ویمپل»، یکی از طراحان برجسته روسی موشک و سامانه‌های پرتاب، ارسال شده بود.
ویمپل در این نامه از دفتر طراحی دفاعی دیگری در روسیه، یعنی «کی‌بی‌ام»، خواسته بود تحویل قطعات مربوط به دو نوع سامانه پرتاب موشک، با نامهای APU-L و APU-305، را تسریع کند. این سامانه‌ها عمدتاً روی بالگردها نصب می‌شوند. ویمپل هشدار داده بود که تأخیرها ممکن است ۹ قرارداد را با خطر مواجه کند.
برنامه تولیدی ضمیمه این نامه، نام هفت مشتری روسی و دو خریدار خارجی را فهرست می‌کند. چین یکی از این خریداران معرفی شده و سفارش آن شامل ۱۹۲ سامانه پرتاب APU-305 است. خریدار دیگر که تنها با عنوان «K-10» مشخص شده، ۹۰ سامانه پرتاب APU-L سفارش داده است.
به گفته فردی آگاه به موضوع و بر اساس اسناد داخلی روسیه که فایننشال تایمز به آن‌ها دست یافته، شرکت دولتی صادرات تسلیحات روسیه، «روس‌اوبورون‌اکسپورت»، از کد K-10 برای اشاره به ایران استفاده می‌کند.
یکی از قراردادهای مربوط به هواپیماهای آموزشی جت یاک-۱۳۰ و هواپیماهای تهاجمی سبک که فایننشال تایمز به آن دست یافته، خریدار را به‌صراحت «K-10، ایران» معرفی می‌کند. سند دیگری، برنامه تولیدی سال ۲۰۲۳ یکی از شرکت‌های تابعه روستک، مجموعه دفاعی دولتی روسیه، را نشان می‌دهد که در آن شش فروند یاک-۱۳۰ برای K-10 در نظر گرفته شده است؛ دو فروند قرار بود در نیمه نخست سال و چهار فروند دیگر در نیمه دوم تولید شوند.
این برنامه با گزارش‌های عمومی درباره تحویل هواپیماها مطابقت دارد. خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم در سال ۲۰۲۳ گزارش داده بود که ایران دو فروند یاک-۱۳۰ دریافت کرده است. بر اساس گزارش مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، تا پایان سال ۲۰۲۴ هر شش فروند تحویل داده شده بودند.
این سند مشخص نمی‌کند که آیا سامانه‌های پرتاب موشکی که برای ایران در نظر گرفته شده بودند، در نهایت تحویل داده شده‌اند یا خیر.
هر دو نوع سامانه پرتاب برای حمل موشک هدایت‌شونده چندمنظوره سبک روسیه طراحی شده‌اند؛ موشکی که با نام LMUR یا «ایزدلیه ۳۰۵» شناخته می‌شود. این سلاح دقیق قادر است اهداف متحرک را مورد اصابت قرار دهد. این موشک نخستین بار در نمایشگاه نظامی روسیه در سال ۲۰۲۱ رونمایی شد، در سال ۲۰۲۲ وارد خدمت نظامی شد و از آن زمان تاکنون نیروهای روسی در اوکراین به‌طور گسترده از آن استفاده کرده‌اند.
نماینده دالاس آنالیتیکس گفت: «این موشک بسیار سریع‌تر از یک پهپاد است و در مدت‌زمان بسیار کوتاه‌تری به هدف می‌رسد. با سرعتی در حدود ۲۳۰ متر در ثانیه، مسافت ۱۴ کیلومتر را تقریباً در یک دقیقه طی می‌کند.»
اپراتور می‌تواند موشک را در طول پرواز هدایت کند و به این ترتیب، آن را با دقت به اهداف کوچک و متحرک اصابت دهد.
این نماینده افزود: «مفهوم عملیات، شلیک و جابه‌جایی سریع است: به موقعیت شلیک بروید، موشک را پرتاب کنید، هدف را بزنید و به‌سرعت عقب‌نشینی کنید.»
این سلاح کوتاه‌برد به‌ویژه برای عملیات یورش و کمین مناسب است و فرصت اندکی برای واکنش در اختیار دشمن قرار می‌دهد.
بر اساس «راهنمای تجهیزات نظامی جهان» ارتش آمریکا، سامانه‌های پرتاب APU-L برای بالگردهای تهاجمی می-۲۸ روسیه طراحی شده‌اند و هر کدام می‌توانند دو موشک حمل کنند؛ در حالی که سامانه APU-305 تنها یک موشک حمل می‌کند.
ایران هم‌اکنون بالگردهای می-۲۸ روسی در اختیار دارد. مهدی فرحی، معاون وزیر دفاع ایران، در نوامبر ۲۰۲۳ به تسنیم گفته بود ترتیبات لازم برای پیوستن این بالگردها به نیروهای مسلح ایران نهایی شده است.
در ژانویه ۲۰۲۶، محمد طاهری، خبرنگار تسنیم، عکسی از یک بالگرد می-۲۸ منتشر کرد و در توضیح آن نوشت: «ان‌شاءالله خدمت نظامی خوبی داشته باشی.»
بعدتر در همان ماه، عکس‌هایی از یک بالگرد می-۲۸ در آشیانه‌ای در تهران در فضای آنلاین منتشر شد. پژوهشگران حوزه اطلاعات متن‌باز با استفاده از موقعیت‌یابی جغرافیایی، محل این هواگرد را در یکی از تأسیسات هوانوردی ایران شناسایی کردند.
هانا نوته، مدیر برنامه اوراسیا در مرکز مطالعات منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای جیمز مارتین، گفت روسیه با احتیاط حرکت می‌کند تا اطمینان حاصل کند که حمایت آن از ایران روابط دیگرش، از جمله با سایر کشورهای خاورمیانه و آمریکا، را مختل نمی‌کند.
نوته گفت: «روسیه همچنان در زمینه مشارکت خود در این جنگ خطوط قرمز مشخصی دارد. به همین دلیل است که حمایتی که از ایران ارائه کرده، از نظر عملیاتی مفید است، اما عامل تعیین‌کننده‌ای در تغییر مسیر این جنگ به شمار نمی‌رود.»