یگانه تربتی / نیویورک تایمز / ۳۱ اکبر ۲۰۲۶
پس از برگزاری انتخابات سرنوشت‌ساز در اسرائیل و ایالات متحده، هنوز درباره موازنه قدرتی که در ماه‌های آینده بر این دو کشور حاکم خواهد بود، چیز زیادی روشن نیست. با این حال، به گفته تحلیلگران، رهبران ایران به‌دقت این رقابت‌ها را زیر نظر دارند و فارغ از هر نتیجه‌ای، خود را برای دور تازه‌ای از درگیری‌ها آماده می‌کنند.
در اسرائیل، انتخابات سراسری این هفته نشان داد که نه ائتلاف راست افراطی به رهبری بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، و نه بلوک اصلی مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت — مقام ارشد نظامی پیشین این کشور — موفق به کسب آرای کافی برای تشکیل دولت نشده‌اند. این وضعیت، زمینه را برای هفته‌ها بلاتکلیفی فراهم کرده است.
در ایالات متحده، به نظر می‌رسد دموکرات‌ها در موقعیت قدرتمندی قرار دارند تا دست‌کم در انتخابات میان‌دوره‌ای هفته آینده، کنترل مجلس نمایندگان را به دست بگیرند. اما ابعاد دقیق پیروزی آن‌ها و اینکه آیا می‌توانند اکثریت سنا را نیز از آنِ خود کنند یا خیر، تعیین‌کننده خواهد بود؛ چرا که این موضوع مشخص می‌کند آیا آن‌ها واقعاً قادر خواهند بود مانعی در برابر سیاست‌های پرزیدنت ترامپ — از جمله در مورد جنگ با ایران — ایجاد کنند یا خیر.
تهران انتظار دارد که فارغ از اینکه چه کسی در اسرائیل یا کنگره آمریکا قدرت را در دست بگیرد، حملات بیشتری صورت گیرد؛ ضمن اینکه ایران تمایل چندانی برای دادن امتیازاتی که دولت ترامپ برای دستیابی به یک توافق صلح مطالبه می‌کند، از خود نشان نداده است.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در «گروه بین‌المللی بحران»، درباره دولت ایران می‌گوید: «آن‌ها از چند هفته پیش انتظار دور جدیدی از جنگ را داشته‌اند و بر همین اساس خود را آماده کرده‌اند.»
محمد صالح صدقیان، مدیر «مرکز عربی مطالعات ایران» در تهران، می‌گوید که ایران از کنار رفتن بنیامین نتانیاهو از قدرت در اسرائیل استقبال خواهد کرد. نتانیاهو در سال جاری به ترغیب ترامپ برای حمله به ایران کمک کرد و حتی تلاش داشت پیش از انتخابات، حملات هوایی جدیدی را علیه ایران ترتیب دهد. با این حال، به گفته صدقیان، رهبران ایران معتقدند که تغییر نخست‌وزیر احتمالاً تنها تأثیری کوتاه‌مدت خواهد داشت و منجر به تغییری بنیادین در سیاست‌های اسرائیل نخواهد شد.
او می‌گوید: «از دهه ۱۹۸۰ تاکنون، سیاست‌های ایران و اسرائیل در قبال یکدیگر، فارغ از اینکه چه دولتی در اسرائیل بر سر کار بوده، ثابت و یکنواخت باقی مانده است.» «هرگونه تغییری احتمالاً موقتی خواهد بود، نه راهبردی.»
آقای عزیزی گفت که سناریوهای متعددی برای چگونگی رقم خوردن نتایج انتخابات اسرائیل وجود دارد، اما «نباید انتظار تغییری بنیادین در خصومت میان اسرائیل و ایران را داشت.»
حتی اگر آقای آیزنکوت یا یکی دیگر از رهبران اپوزیسیون به قدرت برسد و اسرائیل را دوباره به سمت استفاده از تاکتیک‌های پنهان علیه ایران — به جای جنگ تمام‌عیار — سوق دهد، واکنش ایران همچنان می‌تواند منجر به تشدید تنش‌ها شود.
آقای عزیزی گفت: «تفکر راهبردی جمهوری اسلامی دستخوش تغییری چشمگیر شده است؛ تغییری که پیش از هر چیز شامل تمایل بیشتر به پذیرش ریسک و فاصله گرفتن از سیاست دیرینه “صبر راهبردی” است. در نتیجه، ایران ممکن است همچنان در برابر عملیات‌های غیرمستقیم اسرائیل، با اقدام نظامی مستقیم پاسخ دهد.»
در مورد ایالات متحده، رهبران ایران به‌خوبی آگاه‌اند که چگونه هزینه‌های جنگ — از جمله افزایش قیمت بنزین برای آمریکایی‌ها — بر محبوبیت آقای ترامپ و چشم‌انداز حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای تأثیر گذاشته است. به نظر می‌رسد ارزیابی آن‌ها این است که دستیابی به توافقی با ایران می‌تواند به نفع سیاسی آقای ترامپ تمام شود و این امر در هرگونه مذاکره برای پایان دادن به جنگ، اهرمی به تهران می‌دهد. از سوی دیگر، ایران تاکنون متحمل هزینه‌های سنگینی — از جمله تورم فزاینده — شده است، بی‌آنکه رهبرانش موضع خود را تغییر دهند.
مصطفی نجفی، تحلیلگری که گفته می‌شود به محسن رضایی نزدیک است، روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت که دولت ترامپ در روزهای منتهی به انتخابات میان‌دوره‌ای — در حالی که جمهوری‌خواهان برای حفظ کنترل کنگره با نبردی دشوار روبرو هستند — به دنبال دستیابی به توافقی با ایران است.
نجفی نوشت: «آن‌ها می‌خواهند از این توافق برای انتخابات بهره‌برداری کنند و اصرار دارند که امتیازات هسته‌ای نیز بخشی از توافق پیش از انتخابات باشد؛ موضوعی که تهران آن را نمی‌پذیرد.» وی افزود: «اگر طی دو روز آینده توافقی حاصل نشود، احتمالاً فضا در هفته اول پس از انتخابات به سمت تقابل پیش خواهد رفت.»
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی و یک مقام ایرانی که از این ارتباط آگاه هستند، هفته گذشته جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، نامه‌ای به یکی از مقامات عالی‌رتبه ایران ارسال کرد و در آن دور جدیدی از مذاکرات صلح جامع را پیشنهاد داد. آقای ونس با نادیده گرفتن دولت منتخب ایران و رئیس‌جمهور، مسعود پزشکیان، نامه را خطاب به محسن رضایی — مشاور ارشد امنیت ملی و فرمانده پیشین و باسابقه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی — نوشت. این اقدام در قبال محسن رضایی نشان‌دهنده دیدگاه دولت ترامپ است مبنی بر اینکه آن‌ها باید مستقیماً با مقامی ایرانی وارد مذاکره شوند که بر تندروها — کسانی که با دستیابی به توافق مخالف بوده‌اند — نفوذ دارد.
رسانه دولتی ایران گزارش داد که روز جمعه یک هیئت قطری برای انجام گفتگوها وارد تهران شد. قطر نقش میانجی را در مذاکرات میان ایران و ایالات متحده ایفا می‌کند.
این تحرکات دیپلماتیک فشرده در مقطعی حساس صورت می‌گیرد. به گفته مقامات آمریکایی و دیگر افرادی که در جریان این گفتگوها قرار دارند، دونالد ترامپ در حال بررسی امکان از سرگیری حملات علیه ایران (احتمالاً پس از انتخابات میان‌دوره‌ای) است و ایالات متحده و اسرائیل طرح‌های مشخصی برای حملات جدید تدوین کرده‌اند. با این حال، موانع بزرگی وجود دارد که باید برای دستیابی ایران و ایالات متحده به یک توافق نهایی، برطرف شوند.
مهرزاد بروجردی، کارشناس مسائل ایران در دانشگاه علوم و فناوری میزوری، گفت: «دو طرف همچنان در مورد چندین مسئله حیاتی ـــ از جمله تنگه هرمز، لغو تحریم‌ها، نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دامنه تعهدات هسته‌ای ایران ـــ اختلاف‌نظرهای عمیقی دارند. به نظر من، تهران راهبردی دوگانه را دنبال خواهد کرد: از یک سو به مذاکرات دیپلماتیکِ گاه‌به‌گاه ادامه می‌دهد و از سوی دیگر، تا حد توان خود برای احتمال از سرگیری درگیری‌ها آماده می‌شود.»
مصطفی نجفی روز چهارشنبه در پستی در شبکه‌های اجتماعی نوشت که ایران پیش از پذیرش هرگونه توافق موقت، «بر تحقق هفت شرط خود» پافشاری می‌کند. مقامات ایرانی در ماه گذشته بارها به این شروط اشاره کرده‌اند، بی‌آنکه جزئیات دقیق آن‌ها را شرح دهند؛ آن‌ها این موارد را به عنوان پیش‌شرط‌هایی برای آغاز مذاکرات جدید یا بازگشایی تنگه هرمز — آبراه حیاتی کشتیرانی در سواحل جنوبی ایران — مطرح کرده‌اند.
آقای نجفی در یک پیام صوتی به نیویورک تایمز گفت که این شروط شامل موارد زیر است: رفع محاصره دریایی ایران توسط ایالات متحده و لغو تحریم‌های فروش نفت؛ پایان دادن به جنگ در تمامی جبهه‌ها، از جمله در لبنان (جایی که اسرائیل با حزب‌الله، گروه مسلح تحت حمایت ایران، درگیر است)؛ آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران؛ و پذیرش مدیریت ایران بر تنگه هرمز.
نجفی گفت: «ایران این موارد را به عنوان پیش‌شرط‌هایی برای بازگشایی تنگه هرمز به طرف آمریکایی ارائه کرده است. طرف آمریکایی باید ابتدا این پیش‌شرط‌ها را برآورده کند تا مذاکرات وارد مرحله اصلی شود.»
مصطفی نجفی همچنین نسبت به دستیابی به توافقی پایدار میان دو طرف ابراز بدبینی عمیق کرد و گفت که مقامات ایرانی هیچ‌گونه اعتمادی به نیات یا وعده‌های طرف آمریکایی ندارند.
او افزود: «در اینجا، به پیام‌های رد و بدل شده با ایالات متحده با دیده تردیدِ بسیار عمیقی نگریسته می‌شود.»
مسئله روابط ایران و آمریکا چنان پیچیده شده است که حتی اگر ایران به مذاکرات هسته‌ای تن دهد و امتیازاتی قائل شود، بسیار بعید است که این کلاف سردرگمِ مناقشه میان دو کشور، به راه‌حلی معنادار یا توافقی پایدار منجر گردد.