کمک ماهواره‌های روسی به حوثی‌ها در حمله به عربستان
سارا الدیب و سامی مجدی / آسوشیتدپرس / ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶
ماه گذشته، شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران با انجام یک حمله دقیق، ایستگاه‌های پمپاژ مهم‌ترین خط لوله نفت عربستان سعودی را هدف قرار دادند. چند روز بعد، در حمله‌ای دیگر به یک پایگاه هوایی نظامی عربستان، یک جنگنده ایتالیایی که در آشیانه قرار داشت، آسیب دید.
آنچه در آسمان بالای سر رخ می‌داد، نقشی حیاتی در موفقیت این حملات داشت: برای چندین روز پیش از وقوع حملات، مجموعه‌ای از ماهواره‌های جاسوسی روسیه بر فراز خط لوله و پایگاه هوایی مذکور متمرکز شده بودند تا به جمع‌آوری اطلاعات بپردازند.
یک شرکت خصوصی فعال در حوزه اطلاعات مکانی (ژئواسپیشیال) اعلام کرد که ۴۰ مورد حمله موشکی و پهپادی علیه عربستان سعودی را — که بین اول ژوئیه تا ۱۹ اکتبر توسط شورشیان حوثی یمن (تحت حمایت ایران) و شبه‌نظامیان مستقر در عراق انجام شده بود — مورد بررسی قرار داده است. این شرکت دریافت که در تمام این موارد، الگوی یکسانی تکرار شده است: ماهواره‌های دولتی و نظامی روسیه برای چندین روز، هم پیش از حملات و هم پس از آن، بر فراز این مناطق در حال گردش بوده‌اند.
نواف عبید، بنیان‌گذار شرکت «AURORAH Geosignal Intelligence» (مستقر در ژنو)، گفت: «آنچه ما یافتیم، تطابقی ۱۰۰ درصدی» میان فعالیت‌های ماهواره‌ای و حملات صورت‌گرفته است.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که روسیه احتمالاً به ایران و متحدانش در منطقه کمک می‌کند تا زیرساخت‌های نفتی و نظامی عربستان سعودی را هدف قرار دهند؛ حملاتی که به افزایش قیمت جهانی انرژی نیز دامن زده‌اند.
سه مقام — شامل یک مقام از عربستان سعودی، یک مقام ارشد در میان حوثی‌ها، و همچنین یک تحلیلگر اطلاعاتی بخش خصوصی — به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتند که حوثی‌ها و دیگر متحدان ایران، از اطلاعات ارائه‌شده توسط روسیه و همچنین توانمندی‌های چین بهره‌مند شده‌اند. بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، مشاوران ایرانی حاضر در میدان، این اطلاعات را تحلیل کرده و به متحدان خود منتقل می‌کردند.
رائد کریملی، معاون وزیر امور خارجه عربستان در امور دیپلماسی عمومی، هفته گذشته به خبرنگاران گفت که ایران و حوثی‌ها اطلاعاتی را از «عناصری در روسیه و چین — که گاهی حتی شامل عناصر تجاری می‌شوند — دریافت می‌کنند.»
او افزود: «ما به‌طور مرتب درباره این مسائل با چین و روسیه گفتگو می‌کنیم و به این کار ادامه خواهیم داد.»
مقامات روسیه در پاسخ به پرسشی درباره این اتهامات — از جمله یافته‌های شرکت «AURORAH» — بلافاصله اظهارنظری نکردند. روسیه و ایران دارای یک توافق همکاری نظامی دیرینه هستند که شامل انتقال فناوری پهپادی نیز می‌شود. اگرچه روسیه مستقیماً در جنگ‌های منطقه دخالتی نداشته، اما مقامات آمریکایی و اروپایی گفته‌اند که این کشور اطلاعاتی را با ایران به اشتراک گذاشته است.
گروه‌های تحت حمایت ایران توانستند حملاتی دقیق (نقطه‌زن) انجام دهند
در صبح روز ۱۰ سپتامبر، چندین حمله پهپادی که از عراق انجام شد، سه ایستگاه پمپاژ حیاتی در مسیر خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی را هدف قرار داد و بلافاصله جریان نفت را متوقف کرد. این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری (۷۴۶ مایلی) که از سراسر خاک عربستان می‌گذرد، در بحبوحه حملات ایران به کشتی‌رانی در تنگه هرمز، به مسیری جایگزین و حیاتی برای رساندن نفت خام این کشور به بازار تبدیل شده است.
عبید، پژوهشگر دپارتمان مطالعات جنگ در «کینگز کالج» که بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۶ به عنوان مشاور برخی مقامات سعودی نیز فعالیت می‌کرد، گفت: «این ایستگاه‌های پمپاژ برای انتقال نفت در طول این خط لوله حیاتی هستند؛ خط لوله‌ای که از شرق عربستان آغاز شده، بیش از ۱۱۰۰ متر (۳۶۰۸ فوت) ارتفاع می‌گیرد تا از فلات نجد عبور کند و سپس دوباره به سمت پایین، به سواحل غربی این کشور در دریای سرخ می‌رسد.»
او افزود: «این همان نقطه‌ای است که شبه‌نظامیان مستقر در عراق تصمیم گرفتند به آن حمله کنند.»
به گفته او، شرکت متبوعش از ماه ژوئیه مشاهده کرد که ۱۱ ماهواره روسی از سری «کاسموس ۲۶۰۰» بر روی این سه بخش از خط لوله متمرکز شده‌اند. تعداد دفعات عبور این ماهواره‌ها از فراز منطقه، در هفته‌های منتهی به حملات و همچنین در ساعات وقوع آن‌ها افزایش یافت که نشان‌دهنده انجام عملیات شناسایی، هم پیش از حمله و هم پس از آن است.
یک هفته بعد، پایگاه هوایی «ملک فهد» در طائف عربستان سعودی، هدف چندین پرتابه شلیک‌شده توسط حوثی‌های تحت حمایت ایران قرار گرفت. به گفته وزارت دفاع ایتالیا، علاوه بر آشیانه‌های موجود در این پایگاه، یک جنگنده «یوروفایتر تایفون» متعلق به نیروی هوایی ایتالیا نیز آسیب دید. ارتش ایتالیا سال‌هاست که در چارچوب عملیات‌های ائتلاف به رهبری ایالات متحده در عراق و سوریه، تجهیزات و نیروهایی را در عربستان سعودی مستقر کرده است.
در هر دو مورد، شرکت «عبید» (Obaid) متوجه شد که در یک بازه زمانی ۷۲ ساعته (شامل پیش و پس از حملات)، تعداد ماهواره‌های روسی در حال گردش بر فراز اهداف، در مقایسه با ماه ژوئیه، ۵۰ درصد افزایش یافته است.
نکته قابل‌توجه این است که در حمله به «طائف»، یک هواپیمای جنگی ایتالیایی - و نه هواپیماهای سعودی مستقر در همان پایگاه - به‌دقت هدف قرار گرفت. به گفته عبید، این امر نشان‌دهنده وجود «پشتیبانی اطلاعاتی بسیار تخصصی» است که حوثی‌ها و ایرانی‌ها به‌تنهایی از آن برخوردار نیستند.
حوثی‌ها به قدرت‌های خارجی هشدار داده‌اند که به عربستان سعودی کمک نکنند.
الگویی مشخص از حضور ماهواره‌ها مشاهده می‌شود
عبید اظهار داشت که شرکت «AURORAH» با استفاده از اطلاعات منابع باز (Open-source) و سایر منابع اطلاعاتی، ۷۲ ماهواره شناسایی روسی را از میان بیش از ۱۱ هزار فضاپیمای در حال گردش به دور زمین شناسایی کرده است. این شرکت سپس مسیر حرکت و مانورهای این ماهواره‌ها را ردیابی کرده و آن‌ها را با فعالیت‌های نظامی روی زمین تطبیق داده است.
عبید گفت که این شرکت، انتقال مستقیم و واقعی اطلاعات به ایران یا متحدانش را رهگیری نکرده است؛ اما الگویی قطعی از موقعیت ماهواره‌های روسی و فعالیت‌های شناسایی آن‌ها در اطراف اهداف استراتژیک، پیش از وقوع حملات، کشف کرده است. به گفته او، این الگو نشان می‌دهد که اطلاعات در حال جمع‌آوری و انتقال است تا حوثی‌ها و شبه‌نظامیان عراقی بتوانند اهداف خود را تعیین کنند.
عبید افزود که همین الگوهای ماهواره‌ای در جریان حملات ایران به پایگاه‌های ایالات متحده در خاورمیانه — در مقطع تنش‌های میان آمریکا و ایران که از ماه فوریه آغاز شد — نیز مشاهده شده بود.
او گفت: «این همان تحول بنیادین در موازنه نظامی منطقه‌ای است: سیستم اطلاعاتیِ پشتیبانِ یک سلاح، اکنون به اندازه خودِ آن سلاح اهمیت پیدا کرده است.»
آدام مارش، معاون راهکارهای فناوری در شرکت «لئولبز» (Leolabs) — یک شرکت اطلاعاتیِ فعال در حوزه مدار زمین که در کالیفرنیا مستقر است — می‌گوید تجمع ماهواره‌ها دقیقاً همان چیزی است که برای اهداف جمع‌آوری اطلاعات انتظار می‌رود. به گفته او، روس‌ها ممکن است انجام چنین کاری را انکار کنند، اما باید توجه داشت که تنها یک «سیاست کلی» وجود دارد و هیچ نهاد نظارتی‌ای در کار نیست؛ بنابراین: «چطور می‌توان جلوی کسی را گرفت؟»
اطلاعات ماهواره‌ای به حوثی‌ها در نبردهایشان در داخل یمن نیز کمک کرده است
یک مقام مطلع از تحقیقات عربستان سعودی درباره حملات اخیر گفت که شواهد اطلاعاتی نشان می‌دهد ماهواره‌های روسی به حوثی‌ها و شبه‌نظامیان عراقی در حمله به اهداف حساس، از جمله ایستگاه‌های پمپاژ در خط لوله «شرق-غرب»، کمک کرده‌اند. این مقام مسئول که به دلیل نداشتن مجوز برای گفتگو با روزنامه‌نگاران، خواست نامش فاش نشود، این مطالب را بیان کرد.
به گفته این مقام، ماهواره‌ها همچنین در حملات ماه مارس ایران به «پایگاه هوایی شاهزاده سلطان» عربستان سعودی — که منجر به آسیب دیدن شدید یک هواپیمای نظارتی ایالات متحده شد — و همچنین در حمله به واحدی از سازمان سیا (CIA) در داخل مجموعه سفارت آمریکا در ریاض، نقش داشته‌اند.
این مقام افزود که بررسی‌ها نشان می‌دهد موشک‌ها و پهپادهای مورد استفاده حوثی‌ها در این حملات، حاوی قطعاتی ساخت روسیه و چین بوده‌اند.
به گفته «عبید» و یکی از رهبران حوثی، اطلاعات ماهواره‌ای روسیه به حوثی‌ها در پیشروی‌های چشمگیرشان علیه نیروهای مخالفِ مورد حمایت عربستان در جنگ داخلی یمن نیز کمک کرده است.
عبید اظهار داشت که سامانه «آرورا» (AURORAH) پیکربندی‌های ماهواره‌ای را بر فراز اهدافی شناسایی کرده که با چندین حمله حوثی‌ها مرتبط بوده‌اند؛ از جمله حمله ۱۵ اکتبر به کاخ ریاست‌جمهوری در شهر بندری عدن (در جنوب یمن) و یک مرکز فرماندهی در نزدیکی آن که توسط ائتلاف به رهبری عربستان استفاده می‌شد، و همچنین حمله به یک مرکز جذب نیروی دولتی در استان شبوه که منجر به کشته شدن ۷۵ نیروی تازه جذب‌شده گردید.
یکی از رهبران ارشد حوثی به خبرگزاری آسوشیتدپرس (AP) گفت که مشاوران ایرانیِ حاضر در یمن، با استفاده از اطلاعات ماهواره‌ای روسیه، داده‌هایی را در اختیار شورشیان قرار می‌دهند تا به آن‌ها در تعیین اهداف کمک کنند. این رهبر حوثی که به شرط فاش نشدن نامش سخن می‌گفت، به نقش محرمانه این مشاوران اشاره کرد.
«مزاحم السلوم»، تحلیلگر مسائل امنیتی که نزدیک به یک دهه فعالیت گروه‌های تحت حمایت ایران را دنبال کرده و اکنون یک شرکت اطلاعاتی خصوصی را اداره می‌کند، گفت که این مشاوران از اطلاعات ماهواره‌های جاسوسی روسیه برای تهیه فهرست اهداف و ارائه اطلاعات عملیاتی به طرف ایرانی استفاده می‌کنند.
این رهبر حوثی همچنین گفت که ایرانی‌ها تجهیزات پیشرفته‌تری، از جمله سامانه‌های هدایت پهپاد و فناوری‌هایی برای کمک به موشک‌ها جهت عبور از سد پدافند هوایی، در اختیار شورشیان قرار داده‌اند.
او افزود که این تجهیزات یا توسط خودِ ایرانی‌ها ساخته شده، یا به صورت تجاری خریداری شده و یا توسط روسیه و چین تأمین شده‌اند؛ هرچند او نمی‌دانست که آیا این کشورها از استفاده از این تجهیزات در جنگ یمن آگاه بوده‌اند یا خیر.