اندرو میلز و اریبا شاهد / رویترز / ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶
مقامات ارشد کشورهای عضو «پیمان مکه» — شامل عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان — قرار است روز دوشنبه در تهران با رهبران ایران دیدار کنند. این نخستین تماس در سطح عالی میان طرفین از زمانی است که عربستان سعودی به یکی از کانون‌های فشار در مناقشه گسترده‌تر ایران تبدیل شده است.
به گفته مقامات سعودی و ایرانی، عربستان سعودی با حضور شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع؛ پاکستان با حضور فرمانده ارتش، فیلد مارشال عاصم منیر؛ و ترکیه با حضور رئیس سازمان اطلاعات، ابراهیم کالین، در این نشست نمایندگی خواهند شد.
این گفتگوها در حالی انجام می‌شود که حملات حوثی‌های یمن (که همسو با ایران هستند) در هفته‌های اخیر شدت گرفته و لحن تقابل میان واشنگتن و تهران نیز تندتر شده است. همچنین، هر دو کشور (ایران و ایالات متحده) طرح‌هایی را برای از سرگیری درگیری‌های گسترده‌تر آماده کرده‌اند که احتمالاً پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ۳ نوامبر اجرایی خواهد شد.
مذاکرات روز دوشنبه نخستین تماس در سطح عالی میان ایران و تمامی اعضای این بلوک سه‌کشوری محسوب می‌شود؛ آن هم در شرایطی که عربستان سعودی بیش از پیش به درون این مناقشه کشیده شده است. بر اساس «توافق‌نامه دفاع مشترک مکه» که در ماه اوت به امضا رسید، حمله مسلحانه به یکی از اعضا، به منزله حمله به تمامی اعضا تلقی می‌شود.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که میانجی‌های قطری روز یکشنبه در تهران با مقامات ایرانی دیدار کردند؛ اقدامی که با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای صورت گرفته است. قطر ماه‌هاست که نقش میانجی کلیدی را میان تهران و واشنگتن ایفا می‌کند.
یک مقام ارشد ایرانی اظهار داشت که پیشنهاد این دیدار از سوی پاکستان و در جریان سفر هفته گذشته عاصم منیر به تهران مطرح شد؛ سفری که طی آن وی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و دیگر مقامات ارشد دیدار کرد. به گزارش رسانه‌های ایرانی، در جریان این سفر، مقامات ایرانی به او اعلام کردند که تا زمانی که خواسته‌های تهران برآورده نشود، هیچ‌گونه مذاکره‌ای با واشنگتن صورت نخواهد گرفت.
پیش‌تر، تلاش‌های میانجی‌گرانه با مشارکت پاکستان و قطر به دستیابی به یک توافق صلح موقت در ماه ژوئن انجامیده بود، اما این توافق به‌سرعت از هم پاشید، چرا که تنها چند هفته بعد، درگیری‌ها میان ایران و ایالات متحده از سر گرفته شد.
علی باقری‌کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به تلویزیون دولتی گفت که شاهزاده خالد، وزیر دفاع عربستان سعودی، منیر (فرمانده ارتش پاکستان) و ابراهیم کالین، رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، برای رایزنی با شورای عالی امنیت ملی ایران در خصوص امنیت منطقه به تهران سفر خواهند کرد.
رائد کریملی، معاون وزیر امور خارجه عربستان در امور دیپلماسی عمومی، اظهار داشت که این دیدار بخشی از تلاش‌های جاری کشورهای «پیمان مکه» برای کاهش تنش در بحران کنونی، ترویج راهکارهای دیپلماتیک و حمایت از میانجی‌گری‌های قطر و پاکستان است.
کریملی در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «این سفر همچنین بر نقش محوری کشورهای عضو پیمان مکه در تقویت امنیت و ثبات منطقه‌ای و تعهد آن‌ها به همکاری با تمام کشورهای منطقه برای دستیابی به این هدف تأکید دارد.»
بخش رسانه‌ای ارتش پاکستان و وزارت امور خارجه ترکیه هنوز به درخواست‌ها برای اظهار نظر در این باره پاسخی نداده‌اند.
افزایش تنش‌ها
روز یکشنبه، در حالی که درگیری‌ها با حوثی‌ها همچنان با شدت ادامه داشت، عربستان سعودی موج دیگری از موشک‌ها و پهپادها را رهگیری کرد.
وزرای کشورهای عضو پیمان مکه اوایل ماه جاری نشستی اضطراری در ریاض برگزار کردند و بر سر تضمین «استقرار سریع» نیروها و توانمندی‌های نظامی در عربستان سعودی به توافق رسیدند.
حملات حوثی‌ها به عاملی فزاینده در جهت بی‌ثبات‌سازی در چارچوب تهاجم آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل شده و عربستان سعودی، به عنوان متحد ایالات متحده، را به نقطه فشاری در ابعاد گسترده‌تر این مناقشه بدل کرده است.
تنش‌ها میان واشنگتن و تهران در روزهای اخیر شدت گرفته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه گفت که ممکن است ایالات متحده عملیات نظامی دیگری علیه ایران انجام دهد؛ در مقابل، رهبران ایران اعلام کرده‌اند که هرگونه اقدام نظامی مجدد از سوی آمریکا، با پاسخی قوی‌تر از گذشته مواجه خواهد شد.
مقامات امنیتی ایران به خبرگزاری رویترز گفته‌اند که تهران برنامه‌های دقیقی برای هدف قرار دادن کابل‌های زیردریایی در خلیج فارس تدوین کرده است تا در صورت حمله مجدد ایالات متحده و اسرائیل، آن‌ها را به کار گیرد. همچنین، یک یادداشت اطلاعاتی ایالات متحده در هفته جاری هشدار داد که طرح‌های ایران علیه پرسنل آمریکایی به «مراحل پیشرفته‌ای» رسیده است.
این جنگ که اکنون نزدیک به هشت ماه از آغاز آن می‌گذرد، بر میزان محبوبیت دونالد ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای تأثیر منفی گذاشته است. بر اساس متنی که به رویت خبرگزاری رویترز رسیده است، در ماده نخست «توافق‌نامه مکه» آمده است که طرفین باید از «تمام ابزارهای لازم» برای از بین بردن تهدیدها علیه تمامیت ارضی، حاکمیت یا مرزهای یکدیگر که مورد شناسایی بین‌المللی قرار دارند، استفاده کنند.
تلاش‌های پارلمان ترکیه برای تصویب این توافق‌نامه از هفته گذشته آغاز شده و همچنان ادامه دارد؛ این در حالی است که پاکستان هفته گذشته این پیمان را به تصویب رساند.