بنوا فوکون، گئورگی کانچف و ربکا فنگ / وال استریت ژورنال / ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶
صادرات نفت از خلیج فارس از سطوح پیش از جنگ فراتر رفته است؛ چرا که یک سیستم کشتیرانیِ ابداعی تحت حمایت ایالات متحده، به نفتکشها کمک می‌کند تا با وجود یکی از شدیدترین موج‌های حملات ایران در تنگه هرمز، به جابه‌جایی نفت ادامه دهند.
بر اساس داده‌های شرکت رصد کشتی‌ها «کپلر» (Kpler)، جریان نفت خاورمیانه — شامل محموله‌های عبوری از تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین در سراسر منطقه — در هفته منتهی به ۱۸ اکتبر به میانگین بیش از ۲۴ میلیون بشکه در روز رسید که از سطح ۲۳.۳ میلیون بشکه‌ایِ پیش از جنگ فراتر رفته است.
آمارهای اولیه نشان می‌دهد که جریان نفت از تنگه هرمز (شامل انتقال‌های دریایی در دریای عمان) در همین دوره، به طور میانگین حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز بوده که معادل ۸۲ درصدِ سطح پیش از جنگ است.
قیمت نفت همچنان بالاست؛ به طوری که روز سه‌شنبه، قیمت نفت خام شاخص «برنت» به حدود ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسید. معامله‌گران نگران‌اند که بهبود وضعیت در تنگه هرمز پایدار نباشد، به‌ویژه اگر درگیری‌ها دوباره شدت بگیرند. کاهش ذخایر جهانی نفت، حاشیه خطا را بسیار محدود کرده است. همچنین، انجام این عملیات پرهزینه است؛ هزینه‌هایی که در نهایت به قیمت سوخت برای مصرف‌کنندگان نهایی افزوده می‌شود.
با این حال، تداوم جریان نفت نشان‌دهنده تغییری در نبرد بر سرِ مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان است. ایران همچنان می‌تواند عبور محموله‌ها را خطرناک و پرهزینه کند، اما توانایی‌اش برای جلوگیری از ترددها کاهش یافته و در نتیجه، اهرم فشار تهران در برابر ایالات متحده تضعیف شده است.
حمد حسین، اقتصاددان ارشد حوزه کالاها در موسسه «کپیتال اکونومیکس» (Capital Economics) می‌گوید: «تصویر کلی این است که سازوکار کشتیرانی در تنگه هرمزِ پرخطر، اکنون کاملاً تثبیت شده و تمایل به پذیرش ریسک در میان دست‌اندرکاران صادرات نفت افزایش یافته است.»
خطوط لوله در عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز نفت را از مسیرهای متفاوتی منتقل می‌کنند. به برآورد شرکت «کپلر» (Kpler)، در ماه سپتامبر حدود ۴۰ درصد از نفت خام غیرایرانی که از خلیج فارس صادر شد، از مسیری غیر از تنگه هرمز عبور کرد؛ این رقم پیش از آغاز جنگ ۱۷ درصد بود.
حدود ۳۰ حمله به کشتی‌ها در ماه جاری
این وضعیت در تضاد با فشار شدیدی است که بر ایران وارد شده؛ کشوری که صادرات نفتش به دلیل محاصره دریایی ایالات متحده، عملاً متوقف و مسدود شده است. خطر موجود این است که ایران ممکن است تلاش کند با انجام حملات شدیدتر، نفوذ خود را دوباره تثبیت کند و چه بسا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که دو هفته دیگر برگزار می‌شود، ایالات متحده را به رویارویی جدیدی بکشاند.
با وجود تشدید خشونت‌ها در اطراف تنگه هرمز، جریان نفت از خلیج فارس همچنان ادامه دارد. بر اساس آمار «وال استریت ژورنال» که با استناد به گزارش‌های «مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا» و شرکت‌های امنیت دریایی تهیه شده، در ماه جاری حدود ۳۰ حمله به کشتی‌ها گزارش شده است.
میشل ویز باکمن، تحلیلگر ارشد در شرکت اطلاعات دریایی «ویندورد» (Windward)، می‌گوید حوادث ماه اکتبر ۲۰ درصد از کل حملاتی را تشکیل می‌دهند که در طول این جنگ علیه کشتی‌ها صورت گرفته است.
کریستوفر لانگ، افسر سابق نیروی دریایی بریتانیا که اکنون در گروه «نپتون پی‌توپی» (Neptune P2P Group) فعالیت می‌کند، می‌گوید: «ایران در تلاش است تا دوباره تنگه هرمز را تحت محاصره خود درآورد.»
برای بسیاری از معامله‌گران نفت و مالکان کشتی‌ها، پذیرش خطر عبور از تنگه هرمز ارزشش را دارد. همایون فلک‌شاهی، مدیر بخش تحلیل نفت خام در شرکت «کپلر»، برآورد می‌کند که معامله‌گران در مقایسه با پیش از جنگ، اکنون می‌توانند با فروش مجدد نفت عراق، ۲۰ دلار بیشتر در هر بشکه سود کسب کنند؛ رقمی که برای محموله یک نفتکش غول‌پیکر به حدود ۴۰ میلیون دلار می‌رسد. تنها سه سفر از این دست می‌تواند هزینه ۱۰۰ میلیون دلاری خرید یک نفتکش دست‌دوم را جبران کند.
پاداش کلان به دریانوردان
همچنین به دریانوردان پیشنهادهایی برای دریافت پاداش در ازای انجام این عبورهای پرخطر ارائه می‌شود. خدمه کشتی‌ها با دریافت مبالغی معادل دو تا سه برابر حقوق ماهانه معمولشان، ترغیب می‌شوند تا در کشتی‌هایی کار کنند که به خلیج فارس وارد می‌شوند.
به گزارش «وال استریت ژورنال»، یک شرکت تأمین نیروی انسانی دریایی مستقر در چین، برای یک سفر رفت‌وبرگشت که معمولاً یک تا دو هفته طول می‌کشد، تا سقف ۲۵ هزار دلار پیشنهاد داده است.
فلک‌شاهی می‌گوید: «با وجود افزایش حملات، حجم نفت جابه‌جا شده همچنان بالاست، زیرا سود حاصله، پذیرش این ریسک را توجیه‌پذیر می‌کند.» دلالان کشتی گفتند، برخی از مالکان کشتی به دلیل نرخ بی‌سابقه کرایه نفتکشها در منطقه، در حال تغییر موقعیت کشتی‌های قدیمی‌تر خود هستند که قبلاً نفت ونزوئلا و روسیه را به خلیج فارس حمل می‌کردند.
بسیاری از شناورها در حال انجام سفرهای رفت‌وبرگشتی کوتاه از میان منطقه خطر هستند. پوشش هوایی آمریکا از طریق کریدوری در امتداد سواحل عمان، تا حدی امنیت آن‌ها را تأمین می‌کند. نفتکشها در داخل خلیج فارس نفت بارگیری کرده و آن را از طریق تنگه هرمز منتقل می‌کنند؛ در حالی که اغلب سیگنال‌های ردیابی خود را خاموش کرده‌اند. آن‌ها سپس در نزدیکی عمان توقف کرده و محموله‌های خود را به کشتی‌هایی که عازم بازارهای دوردست هستند منتقل می‌کنند، و پس از آن دوباره به خلیج فارس بازمی‌گردند؛ جایی که بیشترین خطر هدف قرار گرفتن آن‌ها را تهدید می‌کند.
در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با استفاده از پهپادها و موشک‌ها، سعی در متوقف کردن کشتی‌هایی دارد که قصد عبور از این مسیر را دارند. سپاه همچنین به تاکتیک‌های چریکی — که پیش‌تر توسط حوثی‌های یمن برای هدف قرار دادن تردد دریایی در نزدیکی دهانه دریای سرخ به کار گرفته شده بود — روی آورده و با استقرار دیده‌بان‌هایی در قایق‌های کوچک ماهیگیری، نیروهای رزمی خود را به دریا اعزام می‌کند.
این مسیر همچنان پرخطر است. پیش از ماه سپتامبر، ابرنفت‌کش «لویا‌لتی» (Loyalty) که با پرچم تانزانیا فعالیت می‌کند، سال‌ها به حمل نفت خام ونزوئلا به چین مشغول بود. از ماه سپتامبر تاکنون، این کشتی دو بار وارد خلیج فارس شده و هر دو بار به سمت عراق رفته تا نفت خام بارگیری کند.
یکی از خدمه کشتی اظهار داشت که آن‌ها پیش از هر سفر، نیروی دریایی ایالات متحده را در جریان می‌گذاشتند و پرسنل امنیتی نیز در کشتی حضور داشتند. به گفته شرکت «کپلر» (Kpler) و یکی از خدمه، در اوایل ماه اکتبر، کشتی «لویا‌لتی» ۲ میلیون بشکه نفت خام عراق را در دریای عمان به یک نفتکش ناشناس منتقل کرد و سپس برای دریافت محموله‌ای جدید به خلیج فارس بازگشت.
این عضو خدمه گفت که شرکت مدیریت کشتی برای سفر دوم، جلیقه‌های ضدگلوله و کلاه‌های ایمنی برای خدمه ارسال کرده بود.
به گفته شرکت امنیت دریایی «ونگارد» (Vanguard)، در تاریخ ۱۶ اکتبر، کشتی «لویا‌لتی» هدف اصابت یک گلوله آرپی‌جی (راکت‌انداز) قرار گرفت که از یک قایق کوچک شلیک شده بود. این پرتابه باعث ایجاد حفره‌ای در مخزن آب شیرین کشتی شد. به گفته یکی از خدمه، در زمان وقوع حمله، «لویا‌لتی» حامل ۲ میلیون بشکه نفت خام عراق بود.
این حملات موجب افزایش هزینه‌های انتقال نفت خلیج فارس به بازارها شده است. به گزارش شرکت «کپلر»، هزینه حمل‌ونقل دریایی برای یک ابرنفت‌کش که نفت خام خلیج فارس را به چین می‌برد، در هفته جاری به رقم بی‌سابقه ۳۷.۳۷ دلار برای هر بشکه رسید. همچنین به گفته «ویسه باکمن» از شرکت «ویند‌وارد» (Windward)، نرخ بیمه ریسک جنگ برای کشتی‌ها از کمتر از ۳ درصد، به ۱۰ درصد از ارزش کل شناور افزایش یافته است. ناتاشا کانوا، رئیس تیم استراتژی جهانی کالاها در جی‌پی‌مورگان، گفت: «در ماه آوریل، مشکل کمبود نفت خام بود؛ اما در ماه اکتبر، مسئله هزینه جابه‌جایی آن است.»
با این حال، نفت همچنان در حال انتقال است؛ آن هم با وجود تهدیدهای ایران مبنی بر اینکه اگر خودش نتواند نفتش را صادر کند، به همسایگانش نیز اجازه نخواهد داد نفت خود را صادر کنند.
حسین، از موسسه «کپیتال اکونومیکس» (Capital Economics)، اظهار داشت: «ایران برای دستیابی به همان سطح کنترلی که پیش‌تر بر جریان‌های نفتی منطقه داشت، باید رویکردی تهاجمی‌تر در پیش بگیرد.»