پریسا حافظی / رویترز / ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶
به گفته مقامات ارشد، ایران عمداً مذاکرات با ایالات متحده را طولانی کرده است تا در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر در آمریکا، موقعیت سیاسی دونالد ترامپ را تضعیف کند. در همین حال، نگرانی از اقدامات نظامی مجدد و بی‌اعتمادی عمیق به واشنگتن، موجب شده است که تهران تمایلی به دستیابی به توافقی سریع برای پایان دادن به جنگ نداشته باشد.
سه مقام ارشد ایرانی و یک فرد مطلع در داخل ایران - که همگی خواستند نامشان فاش نشود - گفتند که تهران اطمینان دارد رئیس‌جمهور آمریکا آماده است تا برای شکستن بن‌بست در جنگی که اکنون هشت ماه از آغاز آن می‌گذرد، به حملات مجدد متوسل شود.
یکی از این مقامات گفت: «ایران نه برای توافق با آمریکا جهت پایان دادن به جنگ، بلکه برای مقابله با حملات احتمالی جدید اسرائیل و ایالات متحده آماده می‌شود. نظام حاکم مصمم است که هیچ پیروزی سیاسی‌ای نصیب ترامپ نکند.»
سعید لیلاز، تحلیلگر مستقر در تهران، معتقد است که ایران با طولانی کردن مذاکرات، «بدون انجام هیچ‌گونه اقدام غیرقانونی، بر انتخابات آمریکا تأثیر می‌گذارد.»
ایران می‌تواند از مشکلات سیاسی ترامپ بهره‌برداری کند
این جنگ که در ماه فوریه با حملات ایالات متحده و متحدش، اسرائیل، علیه ایران آغاز شد، باعث شده است که میزان محبوبیت ترامپ به پایین‌ترین سطح خود برسد. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که آمریکایی‌های نگران از قیمت بالای بنزین، ممکن است در انتخابات کنگره در تاریخ ۳ نوامبر، حزب جمهوری‌خواه (حزب ترامپ) را مجازات کنند.
ترامپ بارها گفته است که انتظار دارد پس از انتخابات، قیمت نفت کاهش یابد؛ اما او هنوز طرح دقیقی برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ارائه نکرده است. تنگه هرمز یک مسیر حیاتی برای حمل‌ونقل انرژی در سطح جهان است که از زمان آغاز جنگ، عملاً توسط ایران مسدود شده است.
حملات ایران - چه تهدیدها و چه اقدامات عملی - باعث شده است که تردد کشتی‌ها از طریق این تنگه به حداقل برسد. هم‌زمان، محاصره دریایی توسط ایالات متحده و تحریم‌های تجاری، درآمدهای حاصل از صادرات نفت ایران را قطع کرده و مشکلات اقتصادی فزاینده در داخل کشور را تشدید کرده است.
این مقامات اظهار داشتند که با توجه به امتناع تهران از دادن امتیازاتی که به زعم آن‌ها می‌تواند به نفع سیاسی ترامپ تمام شود، احتمال دستیابی به یک پیشرفت یا توافق پیش از انتخابات بسیار اندک است. واشنگتن تحت فشار اسرائیل خواهان آن است که برنامه هسته‌ای چندین دهه‌ای ایران — که به گفته ایران کاملاً صلح‌آمیز است، اما قدرت‌های غربی مدعی‌اند ابعاد نظامی دارد — از همان ابتدا روی میز مذاکره باشد.
در مقابل، تهران تأکید دارد که پیش از آغاز مذاکرات هسته‌ای، باید شرایط مطرح‌شده در قالب یک «طرح هفت‌روزه» محقق شود. همچنین، ایران هیچ نشانه‌ای از تمایل برای کنار گذاشتن اهرم فشار خود بر تنگه هرمز — که در پی این مناقشه کنترل آن را به دست گرفته — نشان نمی‌دهد.
وزارت امور خارجه ایران و کاخ سفید به درخواست خبرگزاری رویترز برای اظهار نظر در این باره پاسخی ندادند.
مقامات می‌گویند ایران نمی‌تواند به واشنگتن اعتماد کند
در پیشنهاد ایران که از طریق میانجی‌های قطری منتقل شده، آمده است که تهران حاضر است ظرف هفت روز تنگه را بازگشایی کند (البته تحت کنترل ایران)، مشروط بر اینکه واشنگتن محاصره دریایی را لغو کند، محدودیت‌های صادرات نفت ایران را کاهش دهد، دارایی‌های مسدودشده را آزاد سازد و به خصومت‌ها در تمامی جبهه‌ها پایان دهد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه اظهار داشت که این پیشنهاد همچنان روی میز است و پیام‌هایی از طریق میانجی‌ها در حال رد و بدل شدن است.
یک مقام ایرانی گفت که دیدگاه تهران مبنی بر غیرقابل‌اعتماد بودن واشنگتن در پایبندی به دیپلماسی، ناشی از حملاتی است که پیش‌تر علیه ایران صورت گرفته و موجب شکست مذاکرات قبلی شده است.
در ژوئن ۲۰۲۵، یک حمله اسرائیلی برنامه‌ها برای دور ششم مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا در عمان را برهم زد. همچنین فوریه گذشته، درست پس از پایان یک دور از مذاکرات — در حالی که قرار بود گفتگوهای فنی بیشتری انجام شود — ایالات متحده و اسرائیل جنگی را آغاز کردند.
حفظ وضعیتی میان جنگ و صلح تا زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، به ایران اجازه می‌دهد تا ضمن تأکید مجدد بر تعهد خود به دیپلماسی، فشار بر واشنگتن را همچنان حفظ کند.
ترامپ گفته است که ایالات متحده پیش از سوم نوامبر دوباره ایران را بمباران نخواهد کرد. با این حال، مقامات می‌گویند تهران همچنان انتظار دارد که بمباران‌ها دیر یا زود از سر گرفته شوند.
الکس وطن‌خواه، مدیر برنامه ایران در «مؤسسه خاورمیانه» در واشنگتن، گفت که نظام حاکم بر ایران آشکارا قصد دارد به ترامپ از نظر سیاسی ضربه بزند.
او افزود: «اما مسئله بنیادین این است که تهران معتقد است ترامپ به دنبال تغییر رژیم است... و همان سیاست بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، را دنبال می‌کند که هدفش سرنگونی نظام حاکم بر ایران است.» به گفته سه مقام اسرائیلی، پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، روز دوشنبه در جریان سفری اعلام‌نشده به اسرائیل با بنیامین نتانیاهو درباره ایران گفتگو کرد؛ این دیدار یک هفته پیش از انتخابات پارلمانی صورت گرفت که در آن، جایگاه نتانیاهو در معرض خطر قرار دارد.
بازگشت ایران به وضعیت پیش از جنگ غیرممکن است
راهبرد ایران مبنی بر زنده نگه داشتن مذاکرات بدون شتاب برای دستیابی به توافق، هزینه‌هایی به همراه دارد.
بلاتکلیفی طولانی‌مدت، بر اقتصادِ از پیش آسیب‌دیده ایران سنگینی می‌کند و صبر عمومی را به سر آورده است. در آغاز سال، زمانی که نیروهای امنیتی اعتراضات ضدحکومتیِ رو به گسترش را سرکوب کردند، هزاران نفر جان باختند.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در ماه سپتامبر به ۷۳.۶ درصد رسید؛ همچنین از زمانی که واشنگتن در ماه ژوئیه محاصره دریایی خود را دوباره اعمال کرد، ارزش ریال در برابر دلار نزدیک به ۳۵ درصد کاهش یافته است.
به گفته پلتفرم اطلاعات انرژی «وورتکسا» (Vortexa)، صادرات نفت خام ایران از طریق دریا که در ابتدای ماه سپتامبر به میانگین ۲۳۰ هزار بشکه در روز (طی یک دوره ۱۴ روزه) می‌رسید، در هفته دوم این ماه به صفر کاهش یافت و تا تاریخ ۵ اکتبر نیز در همین سطح باقی ماند.
لیلاز می‌گوید بی‌اعتمادی رهبران ایران به واشنگتن، فراتر از مناقشه کنونی رفته و به نگرانی‌هایی بنیادین (وجودی) تبدیل شده است. به باور ایران، ایالات متحده بارها توافق‌ها را نقض کرده است — حتی در دوره‌هایی که تهران به تعهدات خود پایبند بوده است — و همین امر باعث شده تا اعتماد بسیار اندکی به دوامِ هرگونه توافق جامع باقی بماند.
لیلاز اظهار داشت: «دستیابی به یک توافق پایدار با ایالات متحده، حتی پس از دوران دولت ترامپ، به دلیل تعمیق بی‌اعتمادی دیگر ممکن نیست. هیچ‌چیز به وضعیت پیش از جنگ باز نخواهد گشت.»