سامر سعید، صالح البطاطی و بنوا فوکون / وال‌استریت ژورنال / ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶
به گفته‌ی افرادی که از اطلاعاتِ عربستان سعودی و ائتلاف ضد حوثی در یمن آگاه هستند، حمایت‌های ایران به حوثی‌ها کمک کرده است تا قدرتمندترین و پیچیده‌ترین حملات خود را علیه عربستان سعودی و متحدان یمنی آن ترتیب دهند. این حمایت‌ها شامل کمک به تعیین اهداف برای حملات پهپادی و موشکی، و همچنین ارائه آموزش، اطلاعات و هدایت‌های تاکتیکی است.
این کمک‌ها به پیشروی‌های تهاجمی حوثی‌ها کمک کرده که منجر به تصرف سریع مناطق جدیدی در یمن شده است. این گروه شبه‌نظامی اکنون کنترل نوار ساحلی در سمت خود از تنگه باب‌المندب — که گلوگاهی حیاتی برای صادرات نفت عربستان است — را در دست دارد. آن‌ها همچنین حملاتی را علیه نفت‌کش‌های سعودی، تأسیسات انرژی و فرودگاه‌ها انجام داده‌اند؛ از جمله حمله‌ای که آخر هفته گذشته در ریاض دست‌کم ۱۳ کشته بر جای گذاشت.
اقدامات ایران نشان‌دهنده‌ی توانایی این کشور در بهره‌گیری از پیوند خود با شبه‌نظامیان خاورمیانه، همچون حوثی‌ها، برای افزایش فشار در منطقه است؛ موضوعی که در شرایطی که پرزیدنت ترامپ و متحدان آمریکا در خلیج فارس در تلاشند تا جنگ با ایران را با شرایطی مطلوب به پایان برسانند، به یک چالش تبدیل شده است.
دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در سازمان اطلاعات دفاعی اسرائیل، می‌گوید: «این ارتباط در سطح عملیاتی بسیار بسیار قوی است. ایران منافع عمده‌ای در موفقیت حوثی‌ها دارد؛ چرا که این امر به عربستان سعودی ضربه می‌زند و قیمت نفت را بالا می‌برد. بنابراین، یک منافع راهبردی مشترک وجود دارد که نه بر پایه رابطه «ارباب و رعیت» (یا حامی و تحت‌الحمایه)، بلکه بر اساس همکاری راهبردی شکل گرفته است.»
عربستان سعودی بیش از یک دهه است که به‌طور متناوب با حوثی‌ها درگیر جنگ بوده است. این گروه در سال ۲۰۱۴ از کوهستان‌های شمال یمن سرازیر شد، پایتخت (صنعا) را تصرف کرد و به تسلیحاتی — از جمله موشک‌هایی — دست یافت که ارتشِ دولتِ در حال فرار، آن‌ها را بر جای گذاشته بود. عربستان سعودی و امارات متحده عربی در کنار نیروهای وفادار به دولت قرار گرفتند و به مقابله با آن‌ها پرداختند.
ایران نیز جانب این گروه شبه‌نظامی را گرفت. ایران با استفاده از لنج‌های سنتی، محموله‌های تسلیحاتی را به صورت مخفیانه ارسال می‌کرد و همزمان نیروهایی از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و گروه شبه‌نظامی حزب‌الله لبنان را برای آموزش حوثی‌ها به کار می‌گرفت تا آن‌ها بتوانند خودشان موشک و پهپاد مونتاژ کرده و به شکلی مؤثرتر از آن‌ها استفاده کنند. به گفته مقامات اروپایی و حوثی در آن زمان، هنگامی که در اوایل دهه جاری، حمل‌ونقل دریایی تسلیحات به دلیل حملات ایالات متحده و اسرائیل مختل شد، ایران شروع به ارسال سلاح به یمن از طریق زیردریایی کرد.
انتقال پول نقد، طلا، سلاح و نیروی انسانی
دور جدید درگیری‌ها که به آتش‌بس چهارساله پایان داد، ریشه در وقایع ماه ژوئیه دارد؛ زمانی که ایران دو پرواز به مناطق تحت کنترل حوثی‌ها انجام داد تا زائران یمنی و مقامات این گروه شبه‌نظامی را برای شرکت در مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای، رهبر سابق جمهوری اسلامی، میان تهران و یمن جابه‌جا کند. این پروازها توسط شرکت هواپیمایی ایرانی «ماهان‌ایر» انجام شد؛ شرکتی که به دلیل انتقال پول نقد، طلا، سلاح و نیروی انسانی برای سپاه پاسداران، تحت تحریم قرار دارد.
به گفته منابعی که از اطلاعات عربستان سعودی و ائتلاف ضد حوثی در یمن آگاه هستند، این پروازها محموله دیگری نیز به همراه داشتند: افسران شبه‌نظامی ایرانی و انباری پر از تسلیحات، شامل قطعات پهپاد، سامانه‌های هدایت موشک و چاشنی‌های انفجاری.
کشف این محموله‌های مخفی باعث شد نیروهای همسو با عربستان سعودی تلاش کنند با بمباران باند فرودگاه صنعا در یمن، مانع از انجام پرواز دوم شوند؛ اقدامی که در واقع جرقه‌ی درگیری‌های جدید را روشن کرد.
محمد البخیتی، از مقامات ارشد و سخنگویان حوثی‌ها که می‌گوید خود در پرواز دوم حضور داشته است، ادعاها درباره حضور افسران سپاه پاسداران و انتقال سلاح را اغراق‌آمیز خواند و آن را تلاشی برای توجیه حمله عربستان دانست.
او گفت: «توصیف این پرواز غیرنظامی به عنوان عملیاتی برای جابه‌جایی فرماندهان نظامی و تسلیحات، صرفاً تلاشی است برای بزرگ‌نمایی ماجرا، توجیه حمله به فرودگاه صنعا و محروم کردن شهروندان از حق سفرشان.»
به گفته افرادی که از اطلاعات منطقه‌ای آگاه هستند، این شبه‌نظامیان با کمک افسران سپاه پاسداران در داخل یمن، شروع به ایجاد مواضعی در چندین نقطه کردند که دریای سرخ و باب‌المندب را تهدید می‌کند؛ آن‌ها در این راستا اقدام به استقرار موشک و رادار کرده‌اند.
افسران سپاه پاسداران در داخل یمن
زمانی که تهاجم حوثی‌ها در اوایل سپتامبر آغاز شد، آن‌ها شمار زیادی از نیروهای رزمی خود را به همراه موشک و پهپاد در قالب حمله‌ای کاملاً برنامه‌ریزی‌شده به کار گرفتند. نیروهای یمنیِ همسو با دولتِ به رسمیت شناخته‌شده در سطح بین‌المللی و حامیان سعودی آن‌ها، غافلگیر شدند؛ چرا که شبه‌نظامیان به سرعت وارد شهر بندری «مخا» در دریای سرخ شده و مناطقی در داخل و اطراف باب‌المندب را تصرف کردند.
یک منبع وابسته به نیروهای مخالفِ این شبه‌نظامیان گفت که تاکتیک‌های حوثی‌ها نسبت به درگیری‌های پیشین، پیچیده‌تر و پیشرفته‌تر بود. آن‌ها حملات پیاده‌نظام را با حملات موشکی و پهپادی — از جمله استفاده از پهپادهای مجهز به دوربین (دید اول‌شخص) که با کابل فیبر نوری هدایت می‌شدند — ترکیب کردند؛ امری که نشان‌دهنده دریافت آموزش از سوی ایران است. یکی دیگر از مقاماتِ مخالفِ حوثی‌ها نیز اظهار داشت که افسران سپاه پاسداران در خطوط مقدم حضور داشته و به هدایت حملات پهپادی و موشکی کمک می‌کردند.
تأثیرِ هم‌زمانِ پیشروی‌های حوثی‌ها در امتداد دریای سرخ و تهدید ایران علیه عبور و مرور در تنگه هرمز، دامنه تهدیدات علیه منافع ایالات متحده و متحدانش را گسترش داده و هزینه‌های جنگ را افزایش داده است.
«مرکز سوفان» — یک اندیشکده امنیتی مستقر در نیویورک — در خصوص پیشروی‌های حوثی‌ها اعلام کرد: «این وضعیت به ایران کمک می‌کند تا قدرت خود را [در منطقه] اعمال و گسترش دهد.»
حوثی‌ها به شدت مستقل عمل می‌کنند. آن‌ها بخشی از تسلیحات خود را می‌سازند و بر اساس اولویت‌های داخلی خود پیش می‌روند؛ اولویت‌هایی که تا پیش از تابستان، آن‌ها را از درگیری مستقیم در مناقشه میان ایالات متحده و ایران دور نگه داشته بود. پژوهشگران دریافته‌اند که حوثی‌ها اکنون قطعات مورد نیاز برای پهپادها و موشک‌های خود را مستقیماً از چین تأمین می‌کنند.
بختیتی، از مقامات ارشد و سخنگوی حوثی‌ها، گفت که ادعاهای مطرح‌شده درباره کمک‌های ایران، پیشرفت‌های خودِ این گروه در توسعه توانمندی‌هایش را نادیده می‌گیرد و تلاشی بی‌اساس برای توجیه شکست‌های نیروهای تحت حمایت عربستان سعودی است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، ماه گذشته به خبرنگاران گفت: «ایران در امور یمن دخالتی نمی‌کند.» وی افزود که حوثی‌ها «بازیگرانی کاملاً مستقل هستند که تصمیماتشان را بر اساس منافع خودشان اتخاذ می‌کنند.» اما حوثی‌ها همچنین به عنوان بخشی از شبکه‌ای از شبه‌نظامیان منطقه‌ای تحت حمایت ایران فعالیت می‌کنند؛ شبکه‌ای که در آن دانش فنی، تسلیحات، نیروی انسانی و اهداف مشترکی وجود دارد.
بر اساس یافته‌های یک هیئت کارشناسی سازمان ملل در سال ۲۰۲۴، حوثی‌ها برای هماهنگی فعالیت‌های خود، اتاق‌های عملیات مشترکی در لبنان و عراق ایجاد کرده‌اند. در جریان شدیدترین درگیری‌های جنگ با ایران، نیمی از حملات علیه عربستان سعودی از داخل خاک عراق انجام می‌شد.
ایران این گروه‌های شبه‌نظامی را در قالب مجموعه‌ای که خود آن را «محور مقاومت» می‌نامند سازماندهی کرده است تا از این طریق قدرت خود را اعمال کند و جنگ را از مرزهایش دور نگه دارد. به گفته افرادی که با دستگاه اطلاعاتی عربستان آشنایی دارند، افسران سپاه پاسداران در واحدهای پشتیبانی حضور دارند که در تمامی جنبه‌های توانمندی نظامی حوثی‌ها — شامل پهپادها، موشک‌ها، تونل‌ها و تدارکات — نقش ایفا می‌کنند.
اخیراً برخی از اعضای سپاه پاسداران در شبکه‌های اجتماعی، پیشروی‌های حوثی‌ها در میدان نبرد و حملات هوایی آنان را مورد تمجید قرار داده‌اند.
آدام بارون، کارشناس مسائل یمن و پژوهشگر اندیشکده «نیو آمریکا» (New America) در واشنگتن، می‌گوید: «حمایتی که حوثی‌ها از سوی ایران و دیگر بازیگرانِ “محور مقاومت” دریافت کردند، بی‌شک زمینه‌ساز پیشروی‌های سریع و پی‌درپی آن‌ها در ماه‌های اخیر بوده است.»