باراک راوید / اکسیوس
اختلاف بین رئیس جمهور ترامپ و ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، بر سر توافق دیزل هفته گذشته، روز چهارشنبه پس از آن عمیق‌تر شد که یک سیستم ماهواره‌ای متعلق به ایلان ماسک که توسط اوکراین استفاده می‌شد، به طور غیرمنتظره‌ای خدمات را محدود کرد ـــ که مبارزه اوکراین علیه روسیه را تضعیف می‌کند.
چرا مهم است: ارتش اوکراین از سیستم ارتباطات ماهواره‌ای استارلینک اسپیس ایکس برای کنترل و بهره‌برداری از پهپادهای شناسایی و رهگیری خود استفاده می‌کند. وقتی استارلینک با ظرفیت کامل کار نمی‌کند، توانایی اوکراین برای جمع‌آوری اطلاعات، استفاده از پهپادهای رهگیر و انجام حملات دوربرد علیه روسیه با مانع مواجه می‌شود.
خدمات روز چهارشنبه تا حدی احیا شد، اما مقامات اوکراینی هنوز در جستجوی پاسخ‌هایی در مورد دلیل توقف خدمات و اینکه چه کسی مسئول آن بوده است، بودند.
این محدودیت‌ها چند روز پس از آن رخ داد که بحران جدیدی بین ایالات متحده و اوکراین بر سر توافق ترامپ برای لغو تحریم‌های فروش نفت روسیه آغاز شد. زلنسکی از این اقدام انتقاد کرد، سپس ترامپ از اوکراین خواست تا رئیس جمهور جدیدی انتخاب کند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت که دولت ترامپ هیچ ارتباطی با محدودیت‌های ادعایی سرویس استارلینک ندارد. اما مقامات اوکراینی همچنان مشکوک هستند.
جزئیات خبر: مقامات اوکراینی گفتند که اسپیس ایکس سه‌شنبه شب این محدودیت‌ها را اعمال کرده است.
آنها گفتند که سیستم وقتی یک پهپاد از ۱۶۰ کیلومتر در ساعت فراتر رفت، خاموش شد. در برخی موارد، وقتی سرعت از ۸۰ کیلومتر در ساعت فراتر رفت، قطع شد.
محدودیت‌های استارلینک چند ساعت پس از آن اعمال شد که ارتش اوکراین هشدار اولیه‌ای در مورد حمله موشک بالستیک روسیه دریافت نکرد.
مقامات اوکراینی گفتند که ایالات متحده در چند سال گذشته به عنوان بخشی از تبادل اطلاعات بین کشورها، چنین هشدارهایی را ارائه کرده است.
مقامات آمریکایی به نقص فنی در سیستم اشاره کردند، اما مقامات اوکراینی گمان می‌کنند که این یک هشدار از سوی دولت ترامپ بوده است.
زلنسکی در آغاز دیداری در لندن با اندی برنهام، نخست وزیر بریتانیا، گفت: «ما امروز حملات گسترده‌ای [روسیه] داشتیم و جای تأسف است که ما نیز در مورد استارلینک و اطلاعات و بسیاری از شگفتی‌های مختلف با مشکلاتی روبرو بودیم.» «ما روی شراکت با ایالات متحده حساب می‌کنیم، اما می‌خواهیم کاملاً صادق و شفاف باشیم و شریکی قدرتمند باقی بمانیم.»
آخرین تحولات: وزارت دفاع اوکراین اعلام کرد که شرکت «اسپیس‌اکس» (SpaceX) همچنان سرعت سرویس «استارلینک» (Starlink) را به ۱۶۰ کیلومتر در ساعت محدود کرده است؛ رقمی که اگرچه به‌مراتب بیشتر از محدودیت‌های قبلی است، اما همچنان بسیار کمتر از سرعت‌های معمول این سرویس محسوب می‌شود.
این وزارتخانه افزود که همچنان با «شرکا و شرکت اسپیس‌اکس در تماس است تا شرایط پایداری خدمات را تضمین کرده و از اعمال محدودیت‌های ناگهانی جلوگیری کند.»
یک مقام اوکراینی گفت: «وضعیت نسبت به صبح امروز بهتر شده، اما سرعت ۱۶۰ کیلومتر در ساعت برای رهگیری برخی پهپادهای جت روسیه کافی نیست.»
نکته قابل‌تأمل: مقامات اوکراینی معتقدند که این محدودیت‌ها عامدانه از سوی اسپیس‌اکس اعمال شده‌اند تا اوکراین را تحت فشار بگذارند که خواسته ترامپ مبنی بر عدم حمله به پالایشگاه‌های نفت روسیه را بپذیرد.
رادوسواف شیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی «ایکس» (X) خطاب به ایلان ماسک نوشت: «هی مرد بزرگ، آیا دوباره داری با محصولاتت بازی سیاسی می‌کنی؟ ما به‌عنوان مشتریان اروپایی‌ات، حواسمان به تو هست.»
در پسِ ماجرا: اوکراین به دو سامانه ماهواره‌ای متکی است.
یکی «استارلینک» متعلق به اسپیس‌اکس است که برای ارتباطات، نیروهای زمینی، لجستیک و پهپادهای تدافعی (پهپادهایی که پهپادهای مهاجم را سرنگون می‌کنند) استفاده می‌شود.
دیگری «استارشیلد» (Starshield) است که تحت کنترل دولت ایالات متحده قرار دارد و برای اهداف نظامی تهاجمی به کار می‌رود.
به گفته اوکراین، هر دو سامانه با محدودیت مواجه شده‌اند.
واکنش‌ها: ایلان ماسک در پستی در شبکه اجتماعی «ایکس»، اگرچه مستقیماً به موضوع کاهش سرعت استارلینک اشاره نکرد، اما تلویحاً توضیح داد که چه نهادی مسئول اعمال این محدودیت‌ها برای اوکراین بوده است.
او نوشت: «سامانه‌های استارشیلد تحت مالکیت و کنترل دولت ایالات متحده هستند. تصمیم‌گیری در مورد هرگونه محدودیت در سرعت یا نحوه استفاده، بر عهده ارتش ایالات متحده و در نهایت شخص رئیس‌جمهور آمریکاست.»
ماسک افزود: «استارلینک یک سرویس تجاری است که تحت مالکیت و کنترل اسپیس‌اکس قرار دارد. استفاده از استارلینک محدود به فعالیت‌های غیرنظامی یا تدافعی است و نمی‌توان از آن برای اقدامات نظامی تهاجمی استفاده کرد؛ چرا که چنین کاری برای یک شرکت تجاری، اقدامی نامناسب خواهد بود.»
پشت پرده: به گفته دو منبع، مشاوران ارشد زلنسکی روز چهارشنبه با همتایان خود در کاخ سفید گفتگو کردند و پرسیدند که آیا تصمیمی برای قطع خدمات «استارلینک» گرفته شده است یا خیر، و اینکه برای اصلاح این وضعیت چه کاری می‌توان انجام داد.
مقامات اوکراینی تماس‌های مشابهی نیز با سازمان اطلاعات مرکزی (سیا) و پنتاگون برقرار کردند.
به گفته این منابع، مقامات کاخ سفید به طرف‌های اوکراینی اعلام کردند که آنها هیچ‌گونه کنترلی بر شرکت «اسپیس‌اکس» ندارند.
یکی از این منابع اظهار داشت که دولت ترامپ قصد دارد با اسپیس‌اکس تماس بگیرد تا دریابد دقیقاً چه اتفاقی رخ داده است.
کاخ سفید به درخواست برای اظهار نظر در این باره، بلافاصله پاسخی نداد.