خبرگزاری رویترز / ۶ اکتبر ۲۰۲۶
فرانسیس هالزن، فیزیکدان ذراتِ بلژیکی-آمریکایی، جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۲۶ را به پاس فعالیت‌های پیشگامانه‌اش در ایجاد رصدخانه‌ای برای شناسایی برخی از گریزان‌ترین ذرات کیهان — یعنی نوترینوهای پرانرژی — و کشف چگونگی پیدایش آن‌ها، از آن خود کرد.
هالزن دریافت که می‌توان از یخ‌های قطب جنوب برای ردیابی نوترینوها استفاده کرد؛ ذراتی که گاهی به دلیل عبور بدون رد و نشان از زمین و بدن انسان و همچنین برهم‌کنش بسیار نادرشان با ماده، «ذرات شبح‌وار» نامیده می‌شوند.
اوا اولسون، از آکادمی سلطنتی علوم سوئد، در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «این پیام‌رسان‌ها اطلاعاتی را از کیهان با خود می‌آورند. آن‌ها دریچه‌ای به سوی کهکشان‌های دوردست می‌گشایند و ما را از فرآیندهای مربوط به انفجار ستارگان آگاه می‌سازند.»
تقدیر از هالزن برای شناسایی «پیام‌رسان‌های کیهانی»
این نهاد اعلام کرد که داده‌های مربوط به برهم‌کنش‌های نوترینو که توسط رصدخانه «آیس‌کیوب» (IceCube) در قطب جنوب گردآوری شده، اطلاعاتی را درباره نحوه پیدایش نوترینوهای پرانرژی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد و حتی ممکن است به کشف پدیده‌های کیهانی ناشناخته‌ای منجر شود.
مارک پیرس، رئیس کمیته نوبل فیزیک، در بیانیه‌ای گفت: «فرانسیس هالزن هدایت تیمی بین‌المللی از پژوهشگران و مهندسان را بر عهده داشته است که ابزاری فوق‌العاده را برای ما فراهم آورده‌اند.»
«پشتکار و بینش علمی او راه را برای نوع جدیدی از اخترشناسی هموار کرده است.»
در سال ۲۰۱۴، مجله آمریکایی «اسمیتسونین» (Smithsonian) هنگام اعطای یکی از جوایز «نوآوری» خود به هالزن، به او لقب «مرد نوترینو» داد و از «آزمایش شگفت‌انگیز» او که «نویدبخش آغاز عصری نو در اخترشناسی است»، تمجید کرد.
این مجله حتی یک داستان مصور (کمیک) درباره زندگی او منتشر کرد با عنوان: «چگونه تلاش یک فیزیکدان برای شناخت کیهان در قطب جنوب اوج گرفت».
برندگان جایزه نوبل فیزیک توسط آکادمی سلطنتی علوم سوئد انتخاب می‌شوند و جایزه‌ای به ارزش مجموعاً ۱۲ میلیون کرون سوئد (۱.۲ میلیون دلار) دریافت می‌کنند؛ مبلغی که در صورت تعدد برندگان، میان آن‌ها تقسیم می‌شود.
جوایز نوبل بر اساس وصیت‌نامه آلفرد نوبل، مخترع و کارآفرین سوئدی، پایه‌گذاری شدند؛ کسی که بخشی از ثروتش را مدیون اختراع دینامیت بود. این جوایز که نخستین بار در سال ۱۹۰۱ اهدا شدند، از دستاوردها در زمینه‌های علم، ادبیات و صلح تجلیل می‌کنند و جایزه اقتصاد نیز بعداً توسط بانک مرکزی سوئد به آن‌ها افزوده شد.
برندگان: از اینشتین تا بور و خانواده کوری
فیزیک جایگاه برجسته‌ای در وصیت‌نامه نوبل داشت و این جایزه همچنان یکی از عالی‌ترین افتخارات در این رشته محسوب می‌شود. طی دهه‌های متمادی، این جایزه به کشف‌هایی تعلق گرفته است که درک بشر از جهان هستی را به‌طور بنیادین دگرگون کرده‌اند.
در میان برندگان پیشین، نام برخی از مشهورترین چهره‌های علمی جهان به چشم می‌خورد؛ از جمله آلبرت اینشتین، ماری و پیر کوری، ماکس پلانک و نیلز بور که پژوهش‌هایشان به پی‌ریزی فیزیک مدرن کمک کرد.
جایزه فیزیک سال گذشته به دانشمندان مستقر در ایالات متحده، جان کلارک، میشل دووره و جان مارتینیس، اهدا شد. این جایزه به پاس آزمایش‌هایی بود که اصول فیزیک کوانتوم را در عمل به اثبات رساندند؛ پژوهشی که انتظار می‌رود به پیشرفت نسل آینده رایانش و سایر فناوری‌های دیجیتال کمک کند.
این جایزه، دومین جایزه نوبل امسال بود که معرفی شد؛ پیش از آن، جایزه پزشکی در روز دوشنبه اعلام شده بود و نوبت بعدی به جایزه شیمی در روز چهارشنبه اختصاص دارد.
مدال‌های نوبل طی مراسمی در استکهلم و در تاریخ ۱۰ دسامبر — سالگرد درگذشت آلفред نوبل — توسط کارل شانزدهم گوستاو، پادشاه سوئد، به برندگان اهدا می‌شود. پس از اهدای جوایز، ضیافت باشکوهی در تالار شهرداری استکهلم برگزار می‌گردد.
جایزه صلح، تنها جایزه نوبل است که در سوئد اهدا نمی‌شود و مراسم آن به‌طور جداگانه در اسلو برگزار می‌گردد.