اهدای یک جایزه حقوق بشری دیگر به نسرین ستوده
تیرانا، آلبانی / شنبه ۳ اکتبر ۲۰۲۶
* اهدای جایزه حقوق بشر اسکات کرازبی ۲۰۲۶ به نسرین ستوده در تیرانا
* نیما خندان جایزه مادرش را در کنفرانس پاییزی انجمن وکلای کیفری اروپا دریافت کرد
جایزه حقوق بشر اسکات کرازبی سال ۲۰۲۶ در جریان کنفرانس پاییزی انجمن وکلای کیفری اروپا (ECBA)، طی مراسمی در هتل و مرکز کنفرانس بین‌المللی تیرانا، در پایتخت آلبانی، به نسرین ستوده، وکیل دادگستری و مدافع حقوق بشر ایرانی، اهدا شد. نیما خندان، فرزند او، به نمایندگی از مادرش در مراسم حضور یافت و جایزه را دریافت کرد. این جایزه به پاس بیش از دو دهه فعالیت حقوقی ستوده در دفاع از حقوق بنیادین، حقوق زنان، استقلال وکلا و حق برخورداری از دادرسی عادلانه به او تعلق گرفت.
آغاز مراسم و معرفی حاضران
مراسم با خوشامدگویی وانیا کوستا راموس (Vânia Costa Ramos)، رئیس انجمن وکلای کیفری اروپا، آغاز شد. در این برنامه الکسیس آناگنوستاکیس (Alexis Anagnostakis)، مسئول حقوق بشر انجمن و مسئول کنفرانس و بخش اهدای جوایز، و پروفسور مارگارت ساترث‌ویت (Margaret Satterthwaite)، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور استقلال قضات و وکلا و استاد حقوق دانشگاه نیویورک، نیز حضور داشتند.
سخنرانی الکسیس آناگنوستاکیس و اهدای جایزه
پس از خوشامدگویی، الکسیس آناگنوستاکیس سخنرانی کرد و سپس جایزه حقوق بشر اسکات کرازبی ۲۰۲۶ به نیما خندان، به نمایندگی از نسرین ستوده، اهدا شد. آناگنوستاکیس در بیانیه پیشین انجمن درباره انتخاب ستوده تأکید کرده بود که حق دفاع تا زمانی پابرجاست که وکلایی حاضر باشند هزینه پاسداری از آن را بپردازند؛ هنگامی که وکیل به دلیل پذیرش دفاع از موکل زندانی می‌شود، امنیت حق دفاع همگان به خطر می‌افتد.
حضور نیما خندان برای دریافت این جایزه، در حالی بود که خانواده ستوده نیز طی سال‌های گذشته تحت فشار قرار گرفته‌اند. بر اساس بیانیه انجمن، رضا خندان، همسر نسرین ستوده و مدافع حقوق بشر، در زندان به سر می‌برد؛ گذرنامه دخترشان مهراوه ضبط شده و حساب‌های بانکی خانواده نیز مسدود شده بود. نیما خندان نیز پیش‌تر برای چند ساعت بازداشت شده بود.
سخنرانی پروفسور مارگارت ساترث‌ویت
پس از اهدای جایزه، پروفسور مارگارت ساترث‌ویت سخنرانی کرد. بنا بر اطلاعات ارائه‌شده از مراسم، او در حمایت از نسرین ستوده، وکلای مستقل و مدافعان آزادی و حقوق بشر سخن گفت. حضور گزارشگر ویژه سازمان ملل در این برنامه، توجه به اهمیت استقلال حرفه وکالت و حمایت بین‌المللی از وکلایی را که به دلیل انجام وظایف حرفه‌ای خود با فشار روبه‌رو می‌شوند، برجسته کرد.
ساترث‌ویت استاد حقوق دانشگاه نیویورک، پژوهشگر حقوق بشر و دارای تجربه گسترده در آموزش و فعالیت‌های بین‌المللی این حوزه است. او با مؤسسه حقوق بشر رابرت و هلن برنستاین و مرکز حقوق بشر و عدالت جهانی دانشگاه نیویورک نیز ارتباط علمی و مدیریتی داشته است. مضمون فوق گزارش غیرمستقیم سخنرانی است و نقل‌قول لفظ‌به‌لفظ از او محسوب نمی‌شود.
نسرین ستوده؛ دو دهه دفاع از حقوق بنیادین
نسرین ستوده بیش از دو دهه از فعالیت حرفه‌ای خود را به دفاع از فعالان سیاسی، روزنامه‌نگاران، اقلیت‌های مذهبی و قومی، زنان معترض به حجاب اجباری و نوجوانان در معرض مجازات اعدام اختصاص داده است. او با شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل، و اعضای کانون مدافعان حقوق بشر نیز همکاری داشته و پرونده‌هایی را پذیرفته است که پذیرش آن‌ها برای وکیل خطرات جدی به همراه داشت.
ستوده نخستین بار در سال ۲۰۱۰ بازداشت شد و مدتی را در سلول انفرادی زندان اوین گذراند. بر اساس بیانیه انجمن وکلای کیفری اروپا، او در مجموع بیش از هفت سال را پشت میله‌های زندان سپری کرده و بارها با محرومیت از فعالیت حرفه‌ای روبه‌رو شده است. در سال ۲۰۱۹، پس از دفاع از زنان معروف به «دختران خیابان انقلاب»، شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب در محاکمه‌ای غیابی احکامی علیه او صادر کرد که مجموع آن‌ها ۳۸ سال حبس و ۱۴۸ ضربه شلاق اعلام شد؛ در این روند، حق انتخاب وکیل مورد نظر او نیز سلب شده بود.
ستوده در زندان چندین بار در اعتراض به وضعیت زندانیان سیاسی و فشار بر خانواده‌اش اعتصاب غذا کرد. یکی از اعتصاب‌ها ۴۹ روز طول کشید و عوارض شدید قلبی در پی داشت. مطابق بیانیه انجمن، او در اکتبر ۲۰۲۳ در یک مراسم خاک‌سپاری بازداشت شد و بار دیگر در اول آوریل ۲۰۲۶ به دست مأموران وزارت اطلاعات بازداشت شد. انجمن گزارش داد که او در این بازداشت با ضرب‌وشتم و شرایط غیرانسانی مواجه شد و در ۱۳ مه ۲۰۲۶ برای درمان، با مرخصی پزشکی به بیمارستان انتقال یافت؛ اتهامات علیه او همچنان برقرار ماند.
جایزه‌ای برای پاسداشت استقلال وکالت
جایزه حقوق بشر اسکات کرازبی به نام وکیل فقید اسکاتلندی و مسئول پیشین حقوق بشر انجمن وکلای کیفری اروپا نام‌گذاری شده است؛ وکیلی که از مدافعان و وکلای تحت فشار حمایت می‌کرد. این جایزه تعهد و فداکاری استثنایی در پاسداری از حقوق بنیادین بشر، استقلال حرفه وکالت و حاکمیت قانون را ارج می‌نهد. انتخاب ستوده در سال ۲۰۲۶، قدردانی از فعالیت حقوقی او و یادآور ضرورت حفاظت از حق دفاع بود.
درباره انجمن وکلای کیفری اروپا
انجمن وکلای کیفری اروپا (European Criminal Bar Association – ECBA) در سال ۱۹۹۷ تأسیس شد. این نهاد مستقل، متشکل از وکلای متخصص کیفری از کشورهای مختلف اروپا، برای حفاظت از حقوق بنیادین، تضمین حقوق دفاعی و دادرسی عادلانه و حفظ استقلال حرفه وکالت در اروپا و فراتر از آن فعالیت می‌کند.
اهمیت مراسم
برگزاری این مراسم در تیرانا و اهدای جایزه به نماینده نسرین ستوده، بار دیگر وضعیت وکلای مستقل و مدافعان حقوق بشر در ایران را در برابر جامعه حقوقی بین‌المللی قرار داد. این رویداد بر پیوند میان استقلال وکالت، حق دفاع و حاکمیت قانون تأکید داشت و یادآور هزینه‌های شخصی و خانوادگی دفاع از حقوق شهروندان بود.
————————
گردآوری و تنظیم: صبری نجفی، فعال حقوق بشر و حقوق زنان | بهروز اسدی، فعال حقوق بشر و سخنگوی انجمن زن، زندگی، آزادی در آلمان
منابع و مبنا: بیانیه انجمن وکلای کیفری اروپا به اطلاعات ارائه‌شده از برنامه و مراسم ۳ اکتبر ۲۰۲۶