تیمور اَزهری و مبشر بخاری / خبرگزاری رویترز / ۲ اکتبر ۲۰۲۶
مقامات منطقه‌ای و غربی به رویترز گفتند که عربستان سعودی در حال برنامه‌ریزی برای انجام عملیاتی تهاجمی علیه شبه‌نظامیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن است. گزینه‌های در دست بررسی شامل پیشروی در امتداد ساحل برای تأمین امنیت مسیر کشتیرانی در دریای سرخ یا انجام حمله‌ای در چندین جبهه است.
به گفته شش منبع آگاه از این تدارکات، این عملیات که انتظار می‌رود در هفته‌های آتی آغاز شود، توسط نیروهای یمنی مستقر در میدان نبرد (تحت نظارت ریاض) هدایت شده و با پشتیبانی حملات هوایی عربستان همراه خواهد بود.
این منابع که به دلیل ماهیت امنیتی موضوع خواستند نامشان فاش نشود، اظهار داشتند که اگرچه ایالات متحده هم‌اکنون اطلاعاتی را برای پشتیبانی از عملیات ریاض در یمن فراهم می‌کند و برخی کشورهای منطقه‌ای و اروپایی نیز عمدتاً کمک‌های نظامی تدافعی در اختیار پادشاهی عربستان قرار می‌دهند، اما انتظار نمی‌رود که متحدان عربستان نقش مستقیمی در عملیات رزمی ایفا کنند.
عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ در رأس یک ائتلاف عربی و در حمایت از دولتِ به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی — که حوثی‌ها آن را از پایتخت، صنعا، بیرون رانده بودند — وارد جنگ داخلی یمنِ همسایه شد. آتش‌بسی که در سال ۲۰۲۲ میان طرفین درگیر منعقد شده بود، تا حد زیادی پابرجا ماند تا اینکه در سال جاری، حوثی‌ها در پی سرایت پیامدهای جنگ ایران به منطقه، حملات موشکی و پهپادی را علیه ناوگان کشتیرانی و تأسیسات نفتی عربستان آغاز کردند.
به گفته منابع آگاه از این برنامه‌ها — شامل مقامات کشورهای حوزه خلیج فارس، مقامات یمنی و دیپلمات‌های غربی — یکی از اهداف کلیدی این حمله برنامه‌ریزی‌شده عربستان (که پیش‌تر گزارش نشده بود)، معکوس کردن پیشروی‌های سریع حوثی‌ها در ماه گذشته است؛ زمانی که آن‌ها در امتداد ساحل پیشروی کرده و کنترل تنگه باب‌المندب را به دست گرفتند.
مقامات یمنی و کشورهای حوزه خلیج فارس اظهار داشتند که سعودی‌ها دو گزینه احتمالی را برای این حمله مد نظر دارند: یا حمله‌ای با تمرکز محدود بر منطقه اطراف باب‌المندب، و یا تهاجمی گسترده‌تر که شامل حملات همزمان در چندین جبهه در سراسر یمن — در استان‌های البیضا، مأرب، تعز و الجوف — نیز باشد. به گفته مقامات، بسته به وسعت عملیات، ممکن است بیش از ۱۰۰ هزار نیروی نظامی یمنی برای این تهاجم بسیج شوند.
سخنگویان دولت‌های عربستان و یمن، گروه حوثی‌ها و ارتش آمریکا بلافاصله به درخواست‌ها برای اظهار نظر درباره برنامه‌های عربستان پاسخ ندادند.
تنگه باب‌المندب، گذرگاه خروجی جنوبی دریای سرخ و مسیری کلیدی برای کشتیرانی میان مدیترانه و آسیاست؛ مسیری که امسال به عنوان جایگزینی برای تنگه هرمز — که عملاً به دلیل تنش‌ها با ایران مسدود شده است — اهمیت دوچندانی یافته است.
دیپلمات‌های غربی و یک مقام حوزه خلیج فارس اظهار داشتند که ریاض به این نتیجه رسیده است تا زمانی که شبه‌نظامیان حوثی کنترل باب‌المندب را در دست دارند و از اهرم فشار جهانی قابل‌توجهی برخوردارند، نمی‌تواند وارد مذاکرات صلح جدیدی با آن‌ها شود.
شش فرد مطلع از تدارکات عربستان نتوانستند زمان دقیقی برای آغاز این تهاجم اعلام کنند و برآوردها حاکی از بازه زمانی یک هفته تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در اوایل ماه نوامبر است.
مایکل راتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، گفت انتظار دارد که این تهاجم محدود و از نظر وسعت، قطعاً کوچک‌تر از عملیات سال ۲۰۱۵ به رهبری عربستان باشد که هدفش درهم‌شکستن شبه‌نظامیان بود.
او افزود: «با وجود اینکه آن‌ها می‌خواهند حوثی‌ها را کاملاً شکست دهند، اما باید به وضعیت پیش از کنترل حوثی‌ها بر مناطق ساحلی باب‌المندب بازگردند. در حالت ایده‌آل، این عملیات باید نسبتاً محدود و با هدف بازپس‌گیری مناطق ساحلی و احیای تردد عادی دریایی باشد.»
از زمان تضعیف حزب‌الله لبنان توسط اسرائیل در سه سال گذشته، حوثی‌ها به قدرتمندترین متحد ایران در خاورمیانه تبدیل شده‌اند.
تهاجم تحت هدایت عربستان علیه این گروه، کانون تنش جدیدی را در منطقه‌ای ایجاد خواهد کرد که از زمان حملات حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ متعاقب آن میان آمریکا-اسرائیل و ایران، درگیر مناقشه بوده است.
ترامپ، ترکیه و پاکستان
به گفته یکی از دیپلمات‌های غربی، واشنگتن — که قدرتمندترین متحد عربستان سعودی محسوب می‌شود — برای پشتیبانی از عملیات هوایی عربستان در یمن، مشاوران نظامی و اطلاعات (از جمله اطلاعات مربوط به تعیین اهداف) در اختیار این کشور قرار می‌دهد.
با این حال، ممکن است دامنه این حمایت‌ها محدود باشد. خبرگزاری رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درخواست‌های محمد بن سلمان، حاکم بالفعل عربستان، برای دریافت حمایت نظامی مستقیم — نظیر انجام حملات هوایی — را رد کرده است.
مقامات پاکستانی و منطقه‌ای اعلام کردند که ترکیه و پاکستان — که عربستان سعودی ماه گذشته با آن‌ها توافق‌نامه دفاعی مشترک امضا کرد — تجهیزات نظامی‌ای را در اختیار این پادشاهی قرار داده‌اند که در یمن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
یک مقام دولتی پاکستان گفت که این کشور ماه گذشته چهار فروند هواپیمای باری حامل تجهیزاتی شامل سامانه‌های پدافند هوایی، توپخانه سبک، پهپاد و سامانه‌های ضدپهپاد را به عدن، مقر دولت یمن که مورد حمایت عربستان است، ارسال کرد.
به گفته یک مقام دوم پاکستانی، یک مقام حوزه خلیج فارس و یک دیپلمات غربی، مشاوران نظامی پاکستان نیز برای حمایت از نیروهای یمنی در کنار همتایان سعودی خود در میدان حضور دارند. آن‌ها افزودند که پهپادهای ترکیه‌ای که پیش از جنگ کنونی توسط عربستان سعودی خریداری شده بودند نیز بر فراز یمن به کار گرفته شده‌اند.
به گفته مقامات منطقه‌ای، یکی از دغدغه‌های اصلی پادشاهی سعودی در آغاز عملیات تهاجمی جدید در یمن، چگونگی حفاظت از تأسیسات نفتی و سایر زیرساخت‌های خود در برابر حملات پهپادی و موشکی حوثی‌هاست؛ این مقامات اظهار داشتند که ریاض از چندین متحد خود برای تأمین سامانه‌های دفاعی درخواست کمک کرده است.
به گفته آن مقام دوم پاکستانی، پاکستان بین ۳۰ تا ۴۰ هزار نیرو به عربستان سعودی اعزام کرده است تا به دفاع از مرزهای زمینی این پادشاهی و همچنین رهگیری پهپادها و موشک‌ها کمک کنند. این مقام افزود که نیروها در چندین مرحله، هم از سال گذشته و هم پس از تشدید اخیر تنش‌ها، وارد عربستان شده‌اند. وی خاطرنشان کرد که اسلام‌آباد تصمیمی برای اعزام نیرو به یمن جهت مشارکت در عملیات رزمی اتخاذ نکرده است.
وزارتخانه‌های دفاع پاکستان و ترکیه به درخواست‌ها برای اظهار نظر درباره حمایت نظامی‌شان از ریاض پاسخی ندادند.
در همین حال، فرانسه اعلام کرده است که برای کمک به حفاظت از شهر بندری «ینبع» در ساحل دریای سرخ، سامانه‌های دفاعی و نیرو به عربستان سعودی اعزام خواهد کرد.
نیروهای یمنیِ ازهم‌گسیخته
هرگونه عملیات زمینی در داخل یمن به ائتلافی ناهمگون از جناح‌های رزمی یمنی وابسته خواهد بود؛ نیروهایی که عربستان سعودی و امارات متحده عربی در مراحل اولیه جنگ داخلی —زمانی که درگیری‌ها به بن‌بستی خونین کشیده شده بود— آن‌ها را مسلح و آموزش داده بودند.
محمد الباشا، تحلیلگر مسائل یمن، گفت: «بسیاری از نیروهای ضدحوثی هنوز برای انجام نوعی تهاجمِ مداوم که لازمه عقب راندن نیروی نظامی منضبط حوثی‌هاست، سازماندهی یا آمادگی ندارند. آن‌ها هم‌اکنون در حال محک خوردن هستند، چرا که حوثی‌ها همزمان در چندین جبهه فشار وارد می‌کنند.»
نیروهای یمنی زمستان گذشته دچار تفرقه و گسست بیشتری شدند؛ زمانی که جنگجویان جنوبیِ تحت حمایت امارات تلاش کردند مناطقی را در شرق تصرف و طرح‌هایی برای جدایی‌طلبی اعلام کنند، اما پس از یک رشته درگیری‌ها، از سوی نیروهای تحت حمایت عربستان شکست خوردند. علی شهابی، تحلیلگر سیاسی سعودی و نزدیک به دیدگاه‌های دولت، هشدار داد که نتیجه هرگونه عملیات تهاجمی سعودی‌ها علیه حوثی‌ها، به عملکرد نیروهای زمینی بستگی خواهد داشت.
او گفت: «تاکنون اولویت، دفاع از مواضع زمینی و تثبیت خط مقدم بوده است، اما قطعاً آن‌ها دست به عملیات تهاجمی خواهند زد. موفقیت [در این زمینه] تا حد زیادی به کیفیت عملکرد نیروهای محلی وابسته است.»