مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر در ایران، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، درباره تبعیض‌های گسترده و علیه اقلیت‌های قومی و دینی در ایران هشدار داده است.
گزارشگر ویژه سازمان ملل می‌گوید: «الگوهای مستند تبعیض قومی و دینی، همراه با ادعاهای مکرر درباره شکنجه، اعترافات اجباری و نقض حق برخورداری از محاکمه عادلانه در پرونده‌های فردی، نگرانی‌های جدی درباره اعمال مجازات اعدام علیه گروه‌های اقلیت در ایران ایجاد می‌کنند.»
متن کامل پیام مای ساتو:
برای کردها، بلوچ‌ها، عرب‌های اهوازی، ترک‌های آذربایجانی و ترکمن‌ها، تبعیض از محدودیت در زمینه حقوق زبانی تا بازنمایی‌های کلیشه‌ای قومی در رسانه‌های دولتی را دربر می‌گیرد. به‌حاشیه‌رانی اقتصادی، مصادره زمین‌ها و تخریب محیط زیست نیز فقر را در بسیاری از مناطق اقلیت‌نشین تشدید کرده است.
بسیاری از بلوچ‌ها از داشتن شناسنامه محروم‌اند و این امر دسترسی آنان را به آموزش، خدمات درمانی و اشتغال رسمی محدود می‌کند. کولبران کرد و سوخت‌بران بلوچ اغلب برای تأمین معیشت خود به حمل‌ونقل برون‌مرزی کالا و سوخت وابسته‌اند.
سوءمدیریت زیست‌محیطی موجب آوارگی جوامع مختلف در مناطق اقلیت‌نشین، از جمله مناطق کردنشین، عرب‌نشین، بلوچ‌نشین، ترکمن‌نشین و گیلک‌نشین شده است. در همین حال، ترک‌های آذربایجانی همچنان با پیامدهای تخریب محیط زیست در اطراف دریاچه ارومیه مواجه‌اند.
اقلیت‌های دینی نیز با اشکال مشابهی از طرد و محرومیت روبه‌رو هستند. بهاییان عملاً از تحصیلات عالی و اشتغال در بخش دولتی محروم‌اند و همانند نوکیشان مسیحی، مدت‌هاست که به‌عنوان تهدیدی امنیتی معرفی می‌شوند. مسلمانان اهل سنت و پیروان آیین یارسان نیز همچنان از تصدی مناصب دولتی محروم هستند.
درک این زمینه گسترده‌تر برای بررسی پرونده‌های مجازات اعدام مرتبط با اقلیت‌ها ضروری است. تبعیض پشت درهای نظام عدالت کیفری پایان نمی‌یابد، بلکه می‌تواند بر روند بازداشت، نگهداری در بازداشت، محاکمه و صدور حکم، از جمله در پرونده‌های منتهی به مجازات اعدام، تأثیر بگذارد.
اعضای اقلیت‌های قومی که با اتهامات مستوجب اعدام مواجه می‌شوند، اغلب با موانع مضاعفی در برخورداری از محاکمه عادلانه روبه‌رو هستند. این موانع شامل دسترسی ناکافی به خدمات ترجمه شفاهی در جریان بازجویی‌ها و جلسات دادگاه، ادعاهای مربوط به شکنجه و دیگر اشکال بدرفتاری با هدف اخذ اعتراف، و پیگرد قضایی بر اساس اتهامات مرتبط با امنیت ملی است که غالباً با شواهد معتبر پشتیبانی نمی‌شوند.
پرونده فرهاد باران‌زهی جوانی بلوچ که بنا بر گزارش‌ها بدون حضور وکیل به اتهام «بغی» به اعدام محکوم شده است، نگرانی‌هایی جدی درباره ادعاهای شکنجه و دیگر موارد نقض شدید حق برخورداری از محاکمه عادلانه ایجاد می‌کند.
بنا بر گزارش‌ها، حاتم اوزدمیر، تبعه ترکیه و کرد، در مراحل حساس دادرسی که به صدور حکم اعدام او به اتهام «بغی» انجامید، از دسترسی به مترجم محروم بوده است. یوسف احمدی، مردی کرد از بانه، مدعی شده است که پس از بازداشت تحت شکنجه‌های بسیار خشونت‌آمیز قرار گرفته و از دریافت خدمات درمانی محروم شده است.
نگرانی‌های مشابهی نیز در پرونده‌های رئوف شیخ‌معروفی، محمد فرجی و محسن اسلام‌خواه، سه مرد کرد که در ارتباط با اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» به اعدام محکوم شده‌اند، گزارش شده است. تا زمان نگارش این متن، هیچ‌یک از این احکام اعدام اجرا نشده و افراد نام‌برده همچنان در معرض خطر قریب‌الوقوع اعدام قرار دارند.
الگوهای مستند تبعیض قومی و دینی، همراه با ادعاهای مکرر درباره شکنجه، اعترافات اجباری و نقض حق برخورداری از محاکمه عادلانه در پرونده‌های فردی، نگرانی‌های جدی درباره اعمال مجازات اعدام علیه گروه‌های اقلیت در ایران ایجاد می‌کنند.
پرونده‌های منتهی به مجازات اعدام، به‌خودی‌خود و بر اساس حقوق بین‌الملل بشر، مستلزم دقیق‌ترین و سخت‌گیرانه‌ترین بررسی‌ها هستند. این عوامل، دلایل قانع‌کننده‌ای را برای اعمال نظارتی به‌ویژه دقیق و سخت‌گیرانه بر پرونده‌های مجازات اعدام مرتبط با اعضای اقلیت‌های قومی و دینی فراهم می‌کنند.
مکاتبه مأموریت من درباره حاتم اوزدمیر :
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=29949
پاسخ مقامات ایرانی:
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadFile?gId=39020
مکاتبه مأموریت من درباره فرهاد برانزهی:
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=31151
پاسخ مقامات ایرانی:: تاکنون دریافت نشده است.
مکاتبه مأموریت من درباره یوسف احمدی، رئوف شیخ‌معروفی، محمد فرجی و محسن اسلام‌خواه:
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=31026
پاسخ مقامات ایرانی:
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadFile?gId=39810