گزارش اختصاصی «العربی الجدید»
سه مقام عراقی در بغداد به «العربی الجدید» خبر دادند که تحقیقات امنیتی پیرامون حمله به خط لوله «شرق-غرب» عربستان — که در ۱۰ سپتامبر از استان میسان در جنوب عراق آغاز شد — رو به پایان است. آنها اعلام کردند که گروهی وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و گروه «انصارالله» (حوثیها) در یمن، عامل این حمله بودهاند.
این مقامات اظهار داشتند که گزارش نهایی یافتههای این تحقیقات، پس از تکمیل چندین رویه فنی و امنیتی، در آینده نزدیک به نخستوزیر «علی الزیدی» ارائه خواهد شد. «العربی الجدید» طی روزهای گذشته با سه مقام عراقی از «فرماندهی عملیات مشترک» و «مشاور امنیت ملی» گفتگو کرد؛ آنها تأیید کردند که تحقیقات درباره این حمله به پایان رسیده و به یافتههای «قابلتوجهی» دست یافتهاند.
حمله به خط لوله «شرق-غرب» چگونه انجام شد؟
یکی از این مقامات — که از فرماندهان ارشد ارتش عراق است — اظهار داشت که تحقیقات نشان میدهد حمله پهپادی از منطقه مرزی «الطیب» در استان میسان صورت گرفته و برای اجرای همزمان آن، از بیش از ۱۵ پهپاد حامل مواد منفجره استفاده شده است. به گفته این مقام عراقی، تیمهای تحقیق موفق شدند اطلاعات میدانی و اطلاعاتی (جاسوسی) را در خصوص محلهای پرتاب، تحرکات عوامل دخیل در عملیات و مسیرهای انتقال تجهیزاتِ بهکاررفته در حمله، گردآوری کنند.
یک مقام امنیتی دیگر نیز این اطلاعات را تأیید کرد و خاطرنشان ساخت که تحقیقات نشان میدهد عاملان حمله، چند روز پیش از آن بهصورت غیرقانونی از ایران وارد خاک عراق شده بودند. آنها به منطقه مرزی «الطیب» رفته و در آنجا پهپادها را آماده و به سمت خاک عربستان پرتاب کردند؛ سپس همان افراد پس از اجرای حمله، به ایران بازگشتند. این مقام اشاره کرد که ورود و خروج آنها به عراق خارج از گذرگاههای مرزی رسمی — یعنی بهصورت غیرقانونی و با همکاری هستههایی در داخل عراق که به آنها کمک میکردند — انجام شده است.
او همچنین خاطرنشان کرد که تحقیقات تأیید کرده است طرفی که از داخل عراق با آنها تماس گرفته، با یک جناح مسلح مرتبط بوده و با گروه حوثی یمن هماهنگی داشته است. یک مقام دیگر تأیید کرد که کمیته تحقیق به این نتیجه رسیده است که گروهِ همکار و تسهیلکننده ورود عواملِ اعزامی از ایران برای انجام حمله، به یک جناح مسلح شناختهشده تعلق داشته است؛ با این حال، رهبری آن جناح هیچگونه اطلاع قبلی از حمله نداشته و در برنامهریزی یا اجرای آن مشارکت نکرده است.
وی فاش کرد که اطلاعات بهدستآمده توسط مقامات ذیصلاح عراقی در خصوص هویت عاملان، وابستگیهای خارجی آنها و مسیرهای ورود و خروجشان، به عنوان یکی از نتایج کلیدی تحقیقات تلقی شده است. این موضوع بهویژه از آن جهت حائز اهمیت بود که عملیات مذکور از یک منطقه مرزی حساس در خاک عراق آغاز شده و تأسیسات حیاتی عربستان سعودی را هدف قرار داده بود؛ عواملی که نهادهای امنیتی را بر آن داشت تا دامنه تحقیقات را گسترش دهند و افرادی را که وارد عراق شده بودند، طرفهایی که تردد آنها را تسهیل کرده بودند و شبکههایی که در داخل کشور پشتیبانی ارائه میدادند، شامل بررسیها کنند.
این منبع افزود که وزارت امور خارجه عراق یافتههای تحقیقات را با همتای ایرانی خود به اشتراک گذاشته است؛ از جمله جزئیات مربوط به هویت شرکتکنندگان، ماهیت وابستگیهای گروه و اطلاعات مربوط به ورود و خروج آنها از عراق. با وجود اینکه طرف عراقی تمامی اطلاعات و شواهد موجود را ارائه کرده، تهران هنوز پاسخی به مطالب ارائهشده از سوی بغداد نداده است.
او همچنین از اقدام دولت عراق برای درخواست خروج دفتر نمایندگی گروه «انصارالله» (حوثی) یمن از کشور خبر داد. با این حال، جناحهای سیاسی درون «چارچوب هماهنگی» (الاطار التنسیقی) دولت را تحت فشار قرار دادهاند تا از این اقدام صرفنظر کند؛ اقدامی که بغداد بر اساس شواهدِ دخالت این گروه در هماهنگی حمله و نشانههایی مبنی بر اینکه حضور آنها در عراق از فعالیتهای سیاسی یا اجتماعی فراتر رفته است، تصمیم به انجام آن گرفته بود. این منبع در ادامه فاش کرد که... نهادهای امنیتی و اطلاعاتی ذیربط عراق هماکنون در حال ردیابی افراد دخیل در پذیرش عوامل ایرانی هستند و همزمان اقداماتی را برای جلوگیری از تکرار چنین حملهای بررسی میکنند.
گزارش نهایی که حاوی جزئیات یافتههای تحقیقات امنیتی، اطلاعاتی و فنی است، به نخستوزیر «علی الزیدی» ارائه خواهد شد. این موارد شامل محل پرتاب و تعداد پهپادهای بهکاررفته، ماهیت عملیاتی آنها، مسیرهای ورود و خروج عوامل دخیل، طرفهای پشتپردهٔ عملیات و شبکههای مرتبط با آنها در داخل عراق است. همچنین در این گزارش، تدابیر امنیتی پیشنهادی برای مقابله با این شبکهها و جلوگیری از استفادهٔ مجدد از خاک عراق جهت انجام حملات به خارج از کشور، تشریح خواهد شد.
انتظارات از عراق
حسین الاسعد، کارشناس مسائل راهبردی، در گفتگو با «العربی الجدید» درباره این تحولات میگوید: «تحقیقات عراق پیرامون حمله به خط لوله نفت “شرق-غرب” در عربستان سعودی، جدیتر و عمیقتر از بررسیهای پیشین در خصوص حملاتی است که از خاک عراق صورت گرفته بود. تحقیقات گذشته درباره حملات مشابه، نتایج روشن و علنی در پی نداشت و بسیاری از پروندهها در مورد طرفها یا افراد مسئول، بدون پاسخ باقی ماندند؛ وضعیتی که زمینه را برای گمانهزنیهای سیاسی و امنیتی فراهم کرد.»
الاسعد توضیح میدهد که «تفاوت تحقیقات کنونی در اتکای آن به شواهد میدانی و جمعآوری اطلاعات، و همچنین ردیابی تحرکات عاملان و شبکههای حامی آنهاست. اهمیت این تحقیقات صرفاً در تعیین دقیق محل پرتاب پهپادها نیست، بلکه در کشف کل زنجیره عملیاتی نهفته است: از ورود عوامل اجرایی به عراق و آمادهسازی و پرتاب پهپادها گرفته تا ردیابی مسیرهای خروج آنها و شناسایی نهادهایی که این عملیات را تسهیل کردهاند.»
او میافزاید: «میزان جدیت بغداد در دوره پیشرو با توانایی آن در تبدیل یافتههای تحقیقات به اقدامات عملی سنجیده خواهد شد؛ چه در داخل کشور و چه از طریق کانالهای دیپلماتیک با کشورهایی که با طرفهای متهم مرتبط هستند. اگرچه ارائه گزارش نهایی به نخستوزیر گامی مهم است، اما آنچه بیش از همه اهمیت دارد، روند اقدامات بعدی است: پاسخگو کردن مسئولان و جلوگیری از استفاده مجدد از خاک عراق برای انجام حملات علیه سایر کشورها.»
ساعاتی پس از این حمله، الزیدی دستوری مبنی بر برکناری رئیس پلیس و فرمانده عملیات استان میسان از سمتهایشان و ارجاع پرونده رؤسای نهادهای امنیتی این استان به هیئت تحقیق صادر کرد. او همچنین در واکنش به این حمله و با توجه به اینکه پهپادها از داخل این استان پرتاب شده بودند، دستور تشکیل یک کمیته تحقیق درباره «فرماندهی عملیات میسان» را صادر کرد؛ نهادی امنیتی و مشترک که مسئولیت هماهنگی و مدیریت نیروهای امنیتی در این استان جنوبی عراق را بر عهده دارد.
استان میسان به دلیل موقعیت جغرافیایی و مرزهای مشترک گسترده با ایران، در این ماجرا از اهمیت ویژهای برخوردار است. علاوه بر این، وجود مناطق مرزی صعبالعبور و دورافتاده، نظارت بر تردد غیرقانونی از مرزها را دشوار ساخته و چالشی را برای نهادهای امنیتی در زمینه جلوگیری از نفوذ و همچنین ورود یا خروج غیرمجاز از نقاطی غیر از گذرگاههای رسمی ایجاد کرده است.
استان میسان همچنین کانون فعالیت گروههای مسلح عراقی است که تاکنون از خلع سلاح سر باز زدهاند؛ گروههایی همچون «کتائب حزبالله»، «حرکت النجباء» و «کتائب سیدالشهدا» و دیگران. این گروهها از عمق راهبردی، حضور سازمانی و نفوذ گستردهای در سطح استان برخوردارند؛ امری که رصد افراد و اماکن مرتبط با فعالیتهای نظامی غیررسمی — بهویژه در مناطق مرزی دورافتاده — را بسیار پیچیده میسازد.