جانا چوکر و دوینا چیاکو / خبرگزاری رویترز / ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶
ایران و ایالات متحده روز یکشنبه تهدیدهای تازهای علیه یکدیگر مطرح کردند؛ دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هشدار داد که اگر ایران به توافقی دست نیابد، با فروپاشی اقتصادی یا نابودی رهبریاش مواجه خواهد شد. ارتش ایران نیز اعلام کرد که به هرگونه حمله جدید، پاسخی سخت و تلافیجویانه خواهد داد.
این مناقشه ماههاست که در بنبست به سر میبرد و هیچ نشانهای از آمادگی طرفین برای امتیاز دادن دیده نمیشود؛ این در حالی است که درگیریها موجب تشدید بحران جهانی انرژی، ضربات سنگین به بخشهای وسیعی از اقتصاد ایران و گسترش تنشها در منطقه شده است.
به گفتهٔ خبرنگار فاکسنیوز، ترامپ در گفتگوی تلفنی با او اظهار داشت که رهبران ایران باید توافق کنند، وگرنه دچار فروپاشی اقتصادی شده یا نابود خواهند شد.
با این حال، این خبرنگار افزود که با توجه به سفر قریبالوقوع مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل در هفته جاری، ترامپ اعلام کرده است که برای دیدار با او آمادگی دارد.
ترامپ بارها در جریان این مناقشه ـــ که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد ـــ تهدیدهای مبهمی مبنی بر تشدید گستردهٔ اقدامات نظامی مطرح کرده، اما هرگز آنها را عملی نکرده است.
پیشتر، فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا اعلام کرده بود که هرگونه حمله جدید، واکنش تلافیجویانه و مداوم علیه پایگاهها و منافع آمریکا را در پی خواهد داشت و متحدان منطقهای واشنگتن نیز به عنوان طرفهای درگیر محسوب خواهند شد.
ارتش ایران همچنین افزود که اطلاعاتی مبنی بر تدارک یک حمله در اختیار دارد، بدون آنکه جزئیات بیشتری درباره ماهیت این اطلاعات ارائه دهد.
حمله حوثیها به ریاض
متحدان عرب حوزه خلیج فارسِ آمریکا پیش از این نیز به شدت از جنگی که آمریکا و اسرائیل بدون هشدار آغاز کردند، آسیب دیدهاند؛ جنگی که شهرهای آنها را در معرض آتش ایران قرار داده و با مسدود شدن آبراه حیاتی تنگه هرمز، ضربات سنگینی به اقتصادشان وارد کرده است.
روز شنبه وضعیت دشوار آنها وخیمتر شد؛ گروه حوثی یمن که مورد حمایت ایران است، پس از کسب دستاوردهای نظامی ناگهانی در جنگ داخلیِ دوباره شعلهور شدهٔ یمن در اوایل ماه جاری، حملات موشکی و پهپادی را علیه پایتخت عربستان سعودی آغاز کرد.
تصاویر ویدئویی رویترز نشاندهندهٔ ستون عظیمی از دود سیاه بود که پس از شنیده شدن صدای انفجار در طول شب، از محوطهٔ فرودگاه بینالمللی ریاض به هوا برمیخاست.
وزارت امور خارجه ایالات متحده با اشاره به اقدامات خصمانه حوثیها، هشدار امنیتی صادر کرد. این وزارتخانه اعلام کرد که احتمال تشدید غیرمنتظره تنشها در خاورمیانه وجود دارد و آمریکاییها باید هوشیاری بیشتری به خرج دهند و نسبت به احتمال لغو پروازها و بسته شدن حریم هوایی آگاه باشند.
عربستان سعودی در مورد این حادثه اظهارنظری نکرد، هرچند ائتلاف تحت رهبری عربستان که با حوثیها میجنگد، اعلام کرد که حملات دیگری علیه این پادشاهی را خنثی کرده است.
تشدید اقدامات حوثیها در روزهای اخیر، ریاض را با دوراهی دشواری روبرو کرده است: ادامه حملات هوایی علیه این گروه برای جلوگیری از تصرف مناطق بیشتری از خاک یمن، یا عقبنشینی به امید جلوگیری از حملات پهپادی به زیرساختهای حیاتی.
مسدود شدن صادرات انرژی
پیشروی حوثیها در امتداد ساحل بدین معناست که نیروهای این گروه اکنون بر تنگه بابالمندب مسلط شدهاند؛ امری که کنترل آسانتر بر کشتیرانی میان دریای سرخ و آسیا و همچنین امکان مسدود کردن این آبراه حیاتی را برای آنها فراهم میکند.
با توجه به اینکه ایران پیشتر بخش عمده کشتیرانی در تنگه هرمز را مسدود کرده است، صادرات انرژی منطقه خلیج فارس اکنون تقریباً بهطور کامل از بازارهای جهانی قطع شده و این وضعیت بر فشار موجود بر قیمت نفت افزوده است.
در همین حال، محاصره بنادر ایران توسط ایالات متحده مانع از فروش نفت ایران شده و به مشکلات عمدهای در اقتصاد جمهوری اسلامی دامن زده است.
با وجود خسارات اقتصادی، نشانههای اندکی از بازگشت به توافق آتشبس موقت — که در ماه ژوئن حاصل شده اما در ماه ژوئیه بر سر اختلافنظرها درباره مفاد آن از هم پاشیده بود — دیده میشود.
ایران روز یکشنبه بار دیگر تأکید کرد که تا زمانی که مفاد توافق ماه ژوئن — آنگونه که ایران تفسیر میکند — محقق نشود، تنگه هرمز را بازگشایی نخواهد کرد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، اظهار داشت که ایران باید همزمان با مذاکره، به مبارزه نیز ادامه دهد تا دشمنان را عقب براند و دستاوردهای خود را از طریق دیپلماسی تثبیت کند.