فایننشال تایمز / ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶
به گفته افراد مطلع از این گفتگوها، فرمانده ارتش پاکستان با اشاره به توافق دفاعی متقابل با ریاض، از ایران خواسته است تا برای مهار حملات حوثیها به عربستان سعودی تلاش کند.
عربستان سعودی در هفتههای اخیر هدف حملات مکرر موشکی و پهپادی شورشیان حوثی (مورد حمایت ایران) در یمنِ همسایه و شبهنظامیان شیعه در عراق قرار گرفته است؛ حملاتی که شهرهای این پادشاهی را هدف گرفته، زیرساختهای حیاتی انرژی را مختل کرده و به افزایش قیمت نفت تا بالاترین سطح خود از اواسط ماه مه دامن زده است.
در نشانهای از نگرانی منطقهای نسبت به این تشدید تنش، مقامات پاکستانی از ایران خواستهاند تا به حوثیها در مورد پیامدهای تشدید بیشتر درگیریها هشدار دهد؛ آنها اعلام کردهاند که اگر عربستان سعودی به بند دفاع متقابل در توافق امنیتی منعقد شده میان دو طرف در سال گذشته استناد کند، پاکستان ممکن است ناچار به دفاع از این پادشاهی شود.
ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، ماه گذشته برای دیدار با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و سایر رهبران سیاسی به تهران سفر کرد و طبق گزارش خبرگزاری ایرنا، گفتگوهای تلفنی متعددی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، داشته است که آخرین مورد آن روز پنجشنبه انجام شد.
به گفته دو منبع مطلع از گفتگوهای اخیر، منیر بارها از رهبران ایران خواسته است تا به توقف حملات حوثیها علیه عربستان سعودی و زیرساختهای انرژی آن کمک کنند؛ او در این درخواستها بدون طرح تهدیدهای مشخص، به تعهدات اسلامآباد در قبال این پادشاهی اشاره کرده است.
یک مقام پاکستانی مطلع از این گفتگوها گفت: «ایران میگوید که این مناقشهای میان عربستان و یمن است... اما به نظر میرسد که تشدید تنش در راستای سیاست ایران در منطقه نیز عمل میکند.»
ارتش پاکستان به درخواست اظهار نظر در این باره پاسخی نداد.
حوثیهای یمن که یکی از قدرتمندترین اعضای «محور مقاومت» ایران محسوب میشوند، از نظر ایدئولوژیک به اندازه سایر گروههای شبهنظامی مورد حمایت تهران با حکومت ایران همسو نیستند و عمدتاً دستور کار داخلی خود را دنبال میکنند.
مقامات ایرانی تأکید دارند که حوثیها مستقل عمل میکنند، اما حملات تهاجمی آنها از هدف تهران برای افزایش قیمت جهانی انرژی پشتیبانی میکند. تلاشهای پاکستان برای رایزنی و جلب نظر ایران، اهمیت و حساسیت پیامدهای احتمالیِ تشدید درگیری میان عربستان سعودی و حوثیها را برجسته میسازد.
پاکستان و عربستان سعودی ماه گذشته اتحاد دوجانبه خود را به یک پیمان دفاعی گستردهتر با مشارکت ترکیه توسعه دادند.
اگرچه هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، این پیمان را با «ماده ۵» ناتو (مربوط به دفاع متقابل که در آن حمله به یک عضو، حمله به همه اعضا تلقی میشود) مقایسه کرده است، اما تأکید داشته که هرگونه کمک نظامی باید پیرو درخواست کشورِ مورد حمله باشد. برای اجرایی شدن کامل، پیمان دفاعی مکه همچنین باید به تصویب پارلمان ترکیه برسد.
وضعیت دشوار پاکستان
با شدت گرفتن حملات حوثیها، عربستان سعودی بهطور علنی درخواست حمایت خارجی از پاکستان و ترکیه نکرده است؛ هر سه قدرت نیز تأکید داشتهاند که ماهیت این توافق دفاعی است.
اسلامآباد و آنکارا هر دو روابط سیاسی و تجاری دیرینهای با ایران دارند.
یکی از افراد مطلع از گفتگوهای پاکستان با ایران اظهار داشت که اسلامآباد — که در ماه آوریل جنگندهها و نیروهای هوایی خود را در پایگاهی در شرق عربستان مستقر کرده بود — اکنون در «وضعیت دشواری» قرار دارد.
به گفته تحلیلگران، اگرچه پاکستان در سال ۲۰۱۵ از پیوستن به حملات هوایی به رهبری عربستان در یمن خودداری کرد، اما تعهدات ناشی از این پیمان جدید و آسیبپذیریهای شدید مالی، مقاومت دوباره در برابر ریاض را برای این کشور دشوار میسازد.
سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان روز پنجشنبه در یک نشست خبری، در پاسخ به پرسشی درباره حملات حوثیها گفت که «پاکستان از نظر نیت و روحِ توافق، به اجرای» قراردادهای دفاعی خود با عربستان سعودی متعهد است.
او افزود: «زمان، نحوه، مکان و نیرویی که قرار است علیه اهداف خاصی به کار گرفته شود... و سایر مسائلی که مستلزم رعایت محرمانگی عملیاتی است، ایجاب میکند که در این مرحله جانب احتیاط و ملاحظه را رعایت کنیم.»
عمر کریم، پژوهشگر دانشگاه بیرمنگام که روابط عربستان و پاکستان را مطالعه میکند، معتقد است که هرگونه کمک پاکستان، تابع تصمیم خودِ ریاض خواهد بود؛ تصمیمی مبنی بر اینکه آیا میخواهد وارد «جنگی تمامعیار در یمن» شود یا صرفاً به عملیاتی محدودتر بسنده کند.
کریم گفت: «تمام شواهد از جانب عربستان حاکی از آن است که آنها هنوز خودشان تصمیم نهایی را نگرفتهاند. وقوع جنگی بزرگتر به معنای آن خواهد بود که زیرساختهای [عربستان] با حملاتی در مقیاسی بسیار وسیعتر مواجه خواهند شد.»
به استدلال او، در صورت درخواست ریاض، پاکستان ممکن است در عملیاتی هوایی برای دفاع از عربستان در برابر پهپادها مشارکت کند و یا حتی به مواضع پرتاب در یمن حمله نماید.
پاکستان در این هفته نسبت به آنچه مقامات سعودی آن را تلاش برای حمله پهپادی به شهر مقدس مکه خواندند، با خشم واکنش نشان داد. مقامات پاکستانی بارها اعلام کردهاند که اماکن مقدس عربستان سعودی «خط قرمز» محسوب میشوند و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، این اقدام را حملهای «بزدلانه و شنیع» توصیف کرد.
او از «همه طرفها خواست تا نهایت خویشتنداری را به خرج دهند و از لبه پرتگاه تشدید تنشها عقبنشینی کنند».
در همین حال، فیدان اظهار داشت که ترکیه با تکیه بر «روحیه پیمان مکه» عمل میکند و آشکارا از حوثیها خواسته است تا «فوراً به اقدامات خصمانه خود پایان دهند». روز پنجشنبه، وزارت دفاع ترکیه نیز حملات حوثیها را محکوم کرد و اعلام نمود که این حملات ثبات منطقه و تجارت دریایی بینالمللی را تهدید میکنند.
حوثیها پس از مداخله عربستان سعودی برای رهبری ائتلافی عربی علیه این گروه شورشی، سالها با این کشور جنگیدند تا اینکه در سال ۲۰۲۲ آتشبسی برقرار شد. شورشیان در ماه ژوئیه این توافق را نقض کردند و اعلام نمودند که بنادر پادشاهی سعودی را تحت محاصره قرار داده و به نفتکشهای سعودی حمله میکنند.
آنها خواستههای گوناگونی مطرح کردهاند، از جمله اینکه ریاض به آنها اجازه دسترسی به درآمدهای نفتی حاصل از مناطق تحت کنترل دولت یمن را بدهد و امکان تردد آزادانه در بنادر تحت تصرف شورشیان را فراهم کند.
یک دیپلمات اظهار داشت که عربستان سعودی برای جلب حمایت در منطقه تلاش کرده، اما «به نظر نمیرسد هیچیک از این اقدامات نتیجهبخش باشد».
این دیپلمات گفت: «در حال حاضر هیچیک از طرفین تمایلی به شنیدن سخن از مذاکره ندارند»؛ چرا که عربستان سعودی و دولت یمن (که مورد حمایت ریاض است) همچنان میخواهند حوثیها را از مناطق ساحلی دریای سرخ — جایی که اخیراً شهر «مخا» را تصرف کردهاند — عقب برانند. «همه منتظرند ببینند در دو هفته آینده چه پیش خواهد آمد.»