روسیه از طریق فریب، اجبار و بهرهکشی، اتباع خارجی را برای جنگ تجاوزکارانه خود علیه اوکراین به خدمت میگیرد. سازمان عفو بینالملل در گزارش جدیدی مستند کرده است که چگونه افرادی که با مشکلات اقتصادی دستوپنج نرم میکنند، با وعدههای دروغین جذب شده، از آزادی رفتوآمد محروم گشته و به خطوط مقدم جبهه فرستاده میشوند. در بسیاری از موارد، این رویه مصداق قاچاق انسان است.
اگنس کالامار، دبیرکل عفو بینالملل، میگوید: «نیروهای مسلح روسیه صفوف خود را با افرادی که تحت فشار اقتصادی هستند پر میکنند و آنها را به عنوان “گوشت دم توپ” به جنگ تجاوزکارانه علیه اوکراین میفرستند. ابعاد فریب، بهرهکشی و اجبار ما را به این نتیجه رسانده است که این اقدامات در بسیاری از موارد، طبق “پروتکل پالرمو” سازمان ملل، مصداق قاچاق انسان محسوب میشود.»
این گزارش بر پایه مصاحبههایی تنظیم شده که عفو بینالملل در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ با افراد اهل هشت کشور مختلف — که در دو اردوگاه اسرای جنگی در اوکراین نگهداری میشدند — و همچنین گفتگو با بستگان، وکلا، فعالان حقوق بشر و اهالی رسانه انجام داده است.
این پژوهش از وجود سیستمی پرده برمیدارد که عامدانه از افرادِ گرفتار در شرایط دشوار و بیثبات، بهرهکشی میکند.
در جریان تلاشهای جذب نیرو، وعده مشاغل غیرنظامی یا غیررزمی — مانند رانندگی، کار در آشپزخانههای نظامی، تدارکات، ساختوساز یا فناوری اطلاعات — همراه با دستمزدهای بالا و دریافت سریع شهروندی روسیه داده میشود. با این حال، بسیاری از افراد پس از ورود، خود را در اردوگاههای نظامی مییابند و تنها پس از یک دوره آموزشی کوتاه، به خطوط مقدم اعزام میشوند.
کشیده شدن به جنگ با وعدههای دروغین
دو مرد اهل سریلانکا به عفو بینالملل گفتند که به آنها پیشنهاد کار به عنوان آشپز شده بود. اما آنها به جای کار در آشپزخانه نظامی، تنها چند هفته بعد خود را در حال جنگ در خط مقدم دیدند و سرانجام توسط نیروهای اوکراینی اسیر شدند. یکی از آنها شدت درگیریها را غیرقابلتصور توصیف کرد و گفت: «سربازان اوکراینی را نمیبینید، فقط پهپادها را میبینید. همهجا پر از پهپاد است. من هرگز به آنجا برنمیگردم.»
شبکههای جذب نیرو در خارج از روسیه نیز فعالیت میکنند. مردی اهل آفریقای جنوبی برای شغلی در زمینه رانندگی کامیون در لهستان به صورت آنلاین درخواست داد و از طریق واتساپ دستورالعملهایی دریافت کرد تا به مسکو پرواز کند، کامیونی را تحویل بگیرد و آن را به لهستان ببرد. با این حال، همسر او گزارش داد که مدارکش پس از ورود ضبط شده و به او گفتهاند که قرار است به عنوان سرباز خدمت کند.
بهرهکشی از مهاجران و پناهجویان
سازمان عفو بینالملل همچنین مستند کرده است که چگونه مقامات روسیه از وضعیت اقامتی متزلزل مهاجران و پناهجویان به عنوان اهرم فشار استفاده میکنند: افرادی که ویزایشان منقضی شده، کسانی که در بازداشت به سر میبرند و پناهجویانی که در معرض اخراج قرار دارند، برای پیوستن به خدمت نظامی تحت فشار گذاشته میشوند.
پس از ثبتنام، بسیاری از افراد جذبشده آزادی رفتوآمد خود را از دست دادند؛ گذرنامهها و تلفنهای همراهشان ضبط شد و خروج آنها از تأسیسات نظامی ممنوع گردید. «پدرو»، یک متخصص فناوری اطلاعات اهل برزیل که تصور میکرد در حال امضای قرارداد برای شغلی در حوزه فناوری است، گزارش داد که فرماندهاش او را تهدید کرده و گفته است: «اگر سعی کنی فرار کنی، یا به زندان میافتی و یا تو را میکشیم.»
ظاهراً فقدان تجربه نظامی مانعی محسوب نمیشود: بسیاری از افراد مذکور هیچگونه تجربه رزمی نداشتند و تنها پس از حدود دو هفته آموزش — آن هم با تجهیزات نامرغوب، بدون آمادگی لازم و بدون مهارتهای زبانی کافی — به مناطق فعال درگیری اعزام شدند. این امر نشان میدهد که هدف اصلی روسیه افزایش شمار نیروهای خط مقدم است، بدون آنکه توجهی به آمادگی عملیاتی یا جان افراد جذبشده داشته باشد. تعهدات کشورهای مبدأ
روسیه باید فوراً به این اقدامات سوءاستفادهگرانه پایان دهد، بهطور مؤثر با قاچاق انسان مبارزه کند، به این اتهامات رسیدگی نماید، از قربانیان و بازماندگان حمایت کند و تمام مسئولان امر را پاسخگو سازد.
کشورهای مبدأِ افراد در معرض خطر یا آسیبدیده باید هشدارهای عمومی و صریحی درباره طرحهای فریبکارانه جذب نیرو صادر کنند. اقدامات حفاظتی باید به اجرا درآیند و دولتها موظفند پیگیر پاسخگویی و فراهمسازی راهکارهای قانونی برای افراد آسیبدیده باشند.
پیشزمینه
در ماه مه ۲۰۲۵، مقامات روسیه فعالیت عفو بینالملل را در این کشور رسماً ممنوع کردند؛ از آن پس، تمامی فعالیتهای این سازمان در داخل روسیه جرم تلقی میشود. از آن زمان تاکنون، عفو بینالملل قادر نبوده است که بهصورت علنی اطلاعاتی را در داخل روسیه یا از مبدأ آن کشور گردآوری کند.