آنات پلد، سامر سعید و مایکل آر. گوردون / والاستریت ژورنال / ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶
مقامهای آمریکایی و خاورمیانهای آگاه از موضوع گفتند ایران با استفاده از قطعات ذخیرهشده و فعالیت در تأسیسات زیرزمینی، تولید موشکهای بالستیک خود را از سر گرفته است؛ اقدامی که دستاوردی مهم را که آمریکا و اسرائیل از جنگ بهعنوان یکی از موفقیتهای اصلی خود تبلیغ کرده بودند، تضعیف میکند.
به گفته شماری از این مقامها، ایران با وجود حملات سنگین به سایتهای موشکی و تأسیسات صنعتی خود در مرحله نخست جنگ، سرگرم مونتاژ موشکهای سوخت مایع و همچنین موشکهای سوخت جامد بوده است. موشکهای سوخت مایع باید درست پیش از پرتاب سوختگیری شوند، در حالی که موشکهای سوخت جامد را میتوان در حالت آماده شلیک ذخیره کرد.
این مقامها گفتند اطلاعات موجود از فعالیت در چندین سایت زیرزمینی، از جمله تأسیسات موشکی خجیر در جنوب شرقی ایران، حکایت دارد. به گفته آنان، ایران همچنین در تلاش است نقاط جدیدی برای مونتاژ در زیر زمین ایجاد کند تا بار دیگر هدف حملات قرار نگیرد.
مقامهای آمریکایی و منطقهای گفتند ایران تاکنون عمدتاً موشکهای جدید را از قطعات موجود و در مقادیری محدودتر از پیش از جنگ مونتاژ میکند. آمریکا و اسرائیل به شماری از تأسیسات صنعتی مورد نیاز برای تولید قطعات موشک و خود موشکها آسیب وارد کردند و محاصره دریایی نیز واردات قطعات و مواد لازم برای سوخت جامد را دشوارتر کرده است.
ازسرگیری تولید، دشواری برچیدن کامل برنامه موشکی تهران را برجسته میکند؛ هدفی از اهداف جنگی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز کردند. این روند همچنین توان ایران را برای دوام آوردن در جنگ فرسایشی افزایش میدهد؛ جنگی که در آن ذخایر تسلیحاتی ایران در برابر ذخایر رو به کاهش موشکهای رهگیر آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس قرار گرفته است.
تال اینبار، تحلیلگر ارشد «اتحاد حمایت از دفاع موشکی» مستقر در آمریکا، گفت: «وقتی تأسیسات بمباران نمیشوند، میتوانید زیرساختهای آسیبدیده را جایگزین کنید، قطعات جدید را از کشورهای دیگر بخرید و آنها را در تأسیسات ذخیره کنید. باید بسیار سادهلوح باشید اگر فکر کنید ایران در حال بازسازی توانمندیهای تولید موشک خود نیست.»
دفتر نخستوزیر اسرائیل به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد.
یکی از مقامهای کاخ سفید مستقیماً به این پرسش که آیا تهران تولید موشکهای بالستیک را از سر گرفته است یا نه پاسخ نداد، اما گفت تأسیسات هستهای ایران «بهطور کامل نابود شدهاند» و نیروهای نظامی این کشور بهشدت تضعیف شدهاند. این مقام گفت: «ایران اکنون از هر زمان دیگری ضعیفتر است و رئیسجمهور ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، گفت آمریکا «تا ۹۰ درصد از زیرساخت صنعتی ایران در حوزه پهپاد، موشکهای بالستیک و نیروی دریایی را نابود کرده» و توان ایران برای پرتاب موشک و پهپاد را «بهطور قابلتوجهی تضعیف کرده است.»
آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ، با هزاران حمله به سایتهای تولید، تأسیسات ذخیرهسازی، موشکها و پرتابگرها، برنامه موشکی ایران را بهشدت تضعیف کردند. اما ایران از دوره آرامش نسبی تابستان امسال برای بازسازی توانمندیهای نظامی خود استفاده کرده است، زیرا بر این باور است که آتشبس احتمالاً پایدار نخواهد ماند.
یک مقام آمریکایی گفت ایران احتمالاً پس از امضای توافقی مقدماتی با ترامپ در اواسط ژوئن، برای بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات بهمنظور پایان دادن به جنگ، تولید موشک را با نرخی محدود از سر گرفت. این مقام گفت گمان میرفت تهران توانایی مونتاژ دستکم چند صد موشک را از قطعاتی که در اختیار داشت، داشته باشد.
جیم لمسون، پژوهشگر مدعو در کینگز کالج لندن و تحلیلگر پیشین سازمان سیا که در زمینه ارتش ایران تخصص داشت، گفت ایران پیش از جنگ قطعاتی از جمله کلاهکهای آماده، بدنه موشک و سامانههای هدایت و کنترل را ذخیره کرده بود.
او به عکسها و ویدئوهای قدیمی منتشرشده از سوی ایران اشاره کرد که شمار زیادی از این قطعات را در امتداد دیوارهای تأسیسات زیرزمینی نشان میدهند. شمار موشکهای جدیدی که ایران میتواند تولید کند، به حجم این ذخایر و تعداد تأسیسات زیرزمینی فعال بستگی دارد.
لمسون گفت: «ممکن است صحبت از صدها موشک یا حتی احتمالاً هزاران موشک باشد.»
ایران در جریان جنگ بخش قابلتوجهی از ذخایر موشکهای آماده خود را مصرف کرد و به همین دلیل حجم حملاتش را کاهش داد، اما همچنان ظرفیت قابلتوجهی در اختیار دارد. اینبار برآورد کرد که ایران هنوز هزاران موشک بالستیک در زرادخانه خود دارد.
موشک «خیبرشکن»، متحرک، دقیق و نسبتاً کمهزینه
ایران همچنان به شلیک موشک به سوی پایگاههای آمریکا در سراسر خاورمیانه ادامه میدهد و تنوع زرادخانه خود را به نمایش میگذارد. برخی از موشکهای مورد استفاده، از جمله موشک «خیبرشکن»، متحرک، دقیق و نسبتاً کمهزینه برای تولید به شمار میروند.
ایران روز چهارشنبه یک رگبار سنگین موشکی به سوی یک پایگاه هوایی در اردن که محل استقرار نیروهای آمریکایی است، شلیک کرد. ویدئوها نشان میدادند که این پرتابهها به کلاهکهای خوشهای مجهز بودهاند؛ نوعی از موشک که پیشتر در جریان جنگ و بهطور مکرر برای به چالش کشیدن سامانههای پدافند هوایی به سوی اسرائیل شلیک شده بود.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در آوریل گفته بود برنامه موشکی ایران «عملاً نابود شده» و این کشور دیگر ابزار لازم برای ساخت موشکهای جدید را در اختیار ندارد.
هگست گفته بود: «شما در حال بیرون کشیدن پرتابگرها و موشکهای باقیمانده خود هستید، بدون آنکه توانایی جایگزین کردن آنها را داشته باشید. شما هیچ صنعت دفاعی و هیچ توانایی برای بازسازی ظرفیتهای تهاجمی یا دفاعی خود ندارید.»
مقامهای عرب و اسرائیلی خود را برای ادامه جنگ و احتمال تشدید تنش از سوی ایران، همزمان با افزایش فشار اقتصادی آمریکا، آماده میکنند. ایران در روزهای اخیر مجموعهای از حملات علیه ناوهای جنگی آمریکا انجام داده که به برخوردهای بسیار نزدیک و خطرناک انجامیده است، هرچند هیچیک از این ناوها هدف اصابت قرار نگرفتهاند.
والاستریت ژورنال پیشتر گزارش داده بود که تصاویر ماهوارهای نشان میدهد ایران با سرعتی که مقامهای اسرائیلی را نگران کرده، در حال بازسازی همهچیز، از پلها و جادهها گرفته تا سایتهای تولیدی، است. ایران دسترسی به ورودی تونلهای پایگاههای موشکی را که بر اثر حملات هوایی آمریکا و اسرائیل فروریخته بودند، دوباره برقرار کرده است. بر اساس ارزیابیهای ارتش اسرائیل، تسلیحات ذخیرهشده در داخل این سایتهای زیرزمینی احتمالاً بهخوبی حفظ شدهاند.
مقامهای عرب گفتند از جمله چالشهای بازگشت به تولید موشکی در مقیاس کامل، آسیب واردشده به تأسیسات شیمیایی مورد نیاز برای تولید سوخت مایع و همچنین میکسرهای صنعتی لازم برای تولید سوخت جامد است.
ایران که فاقد نیروی هوایی مدرن است، برنامه موشکی خود را در دهه ۱۹۸۰ و در جریان جنگ با عراق پایهگذاری کرد و بهتدریج بیش از پیش برای بازدارندگی دشمنان خود به این تسلیحات متکی شده است.
تهران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، توانایی خود را برای بازسازی برنامه موشکیاش نشان داد. با وجود آنکه اسرائیل در حملات خود برنامه موشکی ایران را هدف قرار داد، ایران توانست ذخایر خود را سریعتر از آنچه انتظار میرفت بازسازی کند؛ موضوعی که باعث شد اسرائیل پیش از پایان همان سال هشدار دهد که ممکن است حملات بیشتری به ایران ضروری باشد.
نیکول گراجوسکی، کارشناس راهبرد ایران در دانشگاه ساینس پو پاریس، گفت: «میتوانید تلاش کنید تأسیسات را نابود کنید، میتوانید تلاش کنید خود موشکها را از بین ببرید، اما در واقع ظرفیت بازسازی آن از برنامه هستهای سریعتر است و این برنامه نیز بسیار پراکنده است. دلیل اینکه ایران چنین زیرساخت گسترده و پیچیدهای برای موشکها ایجاد کرد، این بود که نگران وقوع چنین وضعیتی بود.»