جورجی کانچف، شلبی هالیدی و کوستاس پاریس / والاستریت ژورنال / ۹ سپتامبر ۲۰۲۶
ایران در حالی که میکوشد بنبست در تنگه هرمز را که اقتصادش را تحت فشار قرار داده است بشکند، بهطور فزایندهای در تلاش است تا درگیری خود با آمریکا را تشدید کند.
نیروهای ایرانی دستکم سه بار در هفته گذشته به سوی ناوهای جنگی آمریکا، از جمله یک ناو هواپیمابر، موشک شلیک کردهاند و بهطور مستقیم نیروی دریایی آمریکا را هدف گرفتهاند؛ اقدامی که از آغاز جنگ تاکنون سابقه نداشته است. ایران همچنین روز چهارشنبه یک رگبار گسترده موشکی به سوی نیروهای آمریکایی مستقر در اردن شلیک کرد.
به گفته افرادی که از این حملات اطلاع دارند، تلاش برای هدف قرار دادن ناوهای جنگی به موارد بسیار نزدیکتری از برخورد نسبت به حملات قبلی منجر شده است و ایران در این حملات از کلاهکهای مانورپذیر استفاده کرده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا، مسئول عملیات این کشور در خاورمیانه، اعلام کرد ناوهای جنگی توانستهاند از این حملات بگریزند. با این حال، این حملات نگرانی فزاینده مقامهای آمریکایی را برانگیخته است که ایران توانایی خود برای هدف قرار دادن کشتیها را ارتقا داده باشد؛ احتمالی که به گفته منابع مطلع، شاید با کمک روسیه یا چین محقق شده باشد.
این حملات جنگ را وارد مرحلهای خطرناکتر کرده است. اصابت موشک به یک ناو جنگی آمریکایی تقریباً بهطور قطع واکنش شدید آمریکا را در پی خواهد داشت و خطر ازسرگیری یک جنگ تمامعیار را افزایش میدهد.
این قمار ایران، تشدید قابلتوجهی نسبت به حملات حسابشدهای است که این کشور طی هفتههای گذشته علیه کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و اهداف کمحساسیتتر آمریکا در کویت، بحرین و اردن انجام داده است.
ایران حتی پس از آنکه آمریکا در واکنش، نفتکشهای ایرانی را هدف قرار داد، به شلیک به سوی ناوهای جنگی آمریکا ادامه داد.
با تشدید فشار اقتصادی، ایران نیز تهاجمیتر شده است. نوزده ناو جنگی آمریکا در حال اجرای محاصرهای هستند که صادرات نفت ایران را متوقف کرده است. تحریمهای جدید آمریکا نیز منابع مالی تهران را مختل کرده، ارزش پول ملی ایران را بهشدت کاهش داده و دولت را وادار کرده است یارانههای سوخت را کاهش دهد.
مارک سیورز، سفیر پیشین آمریکا در عمان که در آن سوی تنگه هرمز قرار دارد، گفت: «ایران تشدید تنش را در پیش گرفته، چون گزینه دیگری نمیبیند. آنها تحت فشار بسیار شدیدی ناشی از محاصره و تحریمهای جدید قرار دارند.»
تحلیلگران میگویند هدف تهران کمتر همسطح شدن با قدرت نظامی آمریکا و بیشتر غیرقابلتحمل کردن وضعیت موجود است.
واشنگتن میتواند سکوهای پرتاب موشک را منهدم و مینها را پاکسازی کند، اما تهدیدهای تهران علیه ناوهای جنگی و کشتیرانی با هدف وادار کردن آمریکا به مصرف ذخایر رو به کاهش موشکهای رهگیر برای دفاع از نیروها و تجهیزات خود و همچنین مجبور کردن واشنگتن به سنجش مکرر هزینههای واکنش تلافیجویانه صورت میگیرد.
افراد مطلع از این حملات میگویند ایران حملات خود علیه ناوهای جنگی را با استفاده از موشکهای بالستیک میانبرد انجام داده است؛ موشکهایی که صدها مایل را با سرعتی بسیار بالا طی میکنند و از نقاط مختلف داخل ایران شلیک میشوند.
به گفته این منابع، این موشکها به فناوریهای پیشرفته مجهز شدهاند و قادرند در حین پرواز به سمت اهداف متحرک مانور دهند؛ قابلیتی که آنها را به تهدیدی بزرگتر از دیگر تسلیحات ایران تبدیل میکند.
آلیس گوئر، شریک شرکت «آزور استراتژی» که یک شرکت مشاوره ریسک سیاسی در لندن است، گفت ایران ممکن است حتی در خطرات ناشی از حمله موفقیتآمیز به یک ناو جنگی آمریکا نیز منفعتی ببیند. آسیب دیدن یک کشتی آمریکایی میتواند بازارها و کشورهای حاشیه خلیج فارس را متلاطم کند و در عین حال دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را مجبور سازد بین یک واکنش تلافیجویانه پرهزینه و نشان دادن ضعف در آستانه انتخابات میاندورهای یکی را انتخاب کند.
او گفت: «در هر دو حالت، ایران یک وجه مثبت میبیند.»
مقامهای پیشین و تحلیلگران میگویند این حملات احتمالاً تأثیری بر قدرت محاصره دریایی آمریکا نخواهد گذاشت؛ زیرا این محاصره را میتوان بدون لطمه زدن به کارآمدی آن، در فاصلهای دورتر از ایران برقرار کرد.
جان میلر، معاون دریاسالار بازنشسته و فرمانده پیشین نیروهای دریایی آمریکا در خاورمیانه، گفت: «قطعاً دفاع از ناوها یک ملاحظه اصلی است. اگر احساس کنیم ناوهای ما در معرض نوعی خطر قرار دارند، میتوانیم آنها را دورتر ببریم و همچنان محاصره را حفظ کنیم.»
دور جدید درگیریها در پایان ماه اوت آغاز شد؛ زمانی که نیروهای آمریکایی پس از تلاش تهران برای مینگذاری در تنگه هرمز، اهدافی را در ایران هدف قرار دادند. ایران نیز در واکنش، به نیروهای آمریکایی و نفتکشها حمله کرد.
ازسرگیری حملات، یک ماه آرامش نسبی در این درگیری را در هم شکست، قیمت نفت را بهشدت افزایش داد و خطر کشیده شدن بیشتر کشورهای منطقه به داخل جنگ را بالا برد.
روز چهارشنبه، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، موسوم به UKMTO، که وابسته به نیروی دریایی سلطنتی بریتانیاست، اعلام کرد گزارشهایی درباره هدف قرار گرفتن چند کشتی تجاری در خلیج فارس و دریای عمان دریافت کرده است؛ دو پهنه آبی که در دو سوی تنگه هرمز قرار دارند.
تهران اعلام کرده است که در برابر تهدیدها اقدام خواهد کرد و از برنامههای خود برای ایجاد یک «منطقه ممنوعه» جدید در اطراف آبراههای منتهی به هرمز خبر داده است؛ منطقهای که ایران در آن تلاش خواهد کرد رفتوآمد کشتیها را محدود کند.
سپاه پاسداران ایران روز چهارشنبه اعلام کرد: «این نبرد ادامه خواهد داشت.»
همزمان، نشانههای روشنی وجود دارد که فشار اقتصادیای که موجب تغییر رویکرد ایران به سمت تشدید تنش شده، در حال افزایش است.
محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران از خلیج فارس را خفه کرده و ذخایر نفت ایران در تأسیسات فراساحلی که برای ارسال به چین نگهداری میشوند، بهسرعت در حال اتمام هستند. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتیهای کپلر، از زمان برقراری مجدد محاصره توسط نیروی دریایی آمریکا در اواسط ژوئیه، هیچ محموله نفت خام ایرانی از این محاصره عبور نکرده است.
این فشار، تهران را از اصلیترین منبع ارز خارجی خود محروم کرده و با سقوط ارزش ریال و رسیدن نرخ تورم سالانه به بیش از ۸۰ درصد، بحران اقتصادی را تشدید کرده است. صندوق بینالمللی پول پیشبینی میکند اقتصاد ایران امسال ۵.۴ درصد کوچک شود؛ بدترین عملکرد اقتصادی کشور از دهه ۱۹۸۰ تاکنون.
در همین حال، دیگر تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس، با وجود درگیری، همچنان حجم قابلتوجهی از نفت خود را به بازارها میرسانند. آمریکا کاروانهای نفتکش را از تنگه هرمز عبور میدهد و عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز حجم بیشتری از نفت خام خود را از طریق خطوط لولهای منتقل میکنند که این آبراه را دور میزنند.
این وضعیت باعث شده هرمز برای تندروهای تهران اهمیت بیشتری پیدا کند. اگر آنها توانایی تضعیفشده خود برای مختل کردن تردد از این آبراه را نیز از دست بدهند، یکی از معدود ابزارهای باقیمانده برای تحمیل هزینه به آمریکا و شرکای منطقهای آن را از دست خواهند داد.
حفظ توانایی تهدید تنگه هرمز ــ و نیروهای نظامی آمریکایی مورد نیاز برای حفاظت از آن ــ همچنان بخش محوری راهبرد نظامی ایران و همچنین موضع چانهزنی این کشور در هرگونه مذاکرات احتمالی آینده است.
گوئر گفت: «هرمز یک نگرانی فوری و میدان اصلی نبرد است، اما در عین حال بزرگترین اهرم فشاری است که تهران در اختیار دارد. این اهرم بهآسانی واگذار نخواهد شد. هرمز جواهر تاج است.»
این پویایی همچنین خطر کشیده شدن عمیقتر کشورهای خلیج فارس به درگیری را افزایش میدهد؛ کشورهایی که در حال تحمل هزینههای فزاینده اقتصادی و امنیتی ناشی از رویاروییای هستند که تلاش میکنند از آن اجتناب کنند.
گوئر گفت: «هرچه واشنگتن بیشتر به صادرات انرژی ایران حمله کند، انگیزه ایران برای تحمیل هزینههای درگیری به خارج از مرزهای خود نیز بیشتر خواهد شد.»
امیدوارم این نسخه برای بازخوانی و انتشار رسانهای مناسب باشد.