سامیه نخیل، مباشر بخاری و پریسا حافظی/ خبرگزاری رویترز / ۹ سپتامبر ۲۰۲۶
منابع سعودی، پاکستانی و ایرانی اعلام کردند پاکستان پیام هشداری عربستان سعودی را به ایران منتقل کرده و از تهران خواسته است متحدان حوثی خود در یمن را مهار کند. این اقدام پس از تشدید حملات حوثیها به عربستان و در چارچوب تلاش هماهنگ برای جلوگیری از گسترش بحران انجام شده است.
حوثیها روز سهشنبه یک پایگاه هوایی در خمیس مشیط و همچنین زیرساختهای نفتی در شهرهای اطراف را هدف قرار دادند که در نتیجه آن ۷۳ نفر زخمی شدند. این حمله یکی از بزرگترین حملات علیه عربستان سعودی از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه به شمار میرود.
یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، روز چهارشنبه اعلام کرد که جنگندههای سعودی طی ۱۲ ساعت گذشته ۵۴ حمله هوایی به استانهای مختلف یمن انجام دادهاند و افزود این حملات «بیپاسخ و بیمجازات نخواهد ماند».
این درگیری رو به تشدید، که دومین جبهه جنگی تهدیدکننده عرضه جهانی انرژی محسوب میشود، همزمان با آن رخ میدهد که ایران و ایالات متحده بزرگترین موج علنی حملات متقابل خود علیه کشتیرانی در منطقه خلیج فارس را از زمان آغاز جنگ میان دو کشور دنبال میکنند.
هشدار پاکستان به ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا اسلامآباد با عربستان سعودی و ترکیه پیمان دفاعی دارد.
در حالی که مقامهای پاکستانی تأکید کردهاند هرگونه نقش نظامی این کشور صرفاً به دفاع از خاک عربستان محدود خواهد بود، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، گفت اگر حملات به داخل خاک پادشاهی عربستان کشیده شود، ممکن است سازوکار امنیتی مشترکی میان ریاض، آنکارا و اسلامآباد فعال شود.
او در گفتوگو با تلویزیون پاکستان اظهار داشت: «حمله به هر یک از این کشورها، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.»
وی افزود: «در این زمینه هیچ ابهام یا تردیدی وجود ندارد... هرگونه تجاوز بدون تحریک قبلی یا سرایت درگیری به داخل عربستان سعودی، قطعاً موجب اجرایی شدن این توافق خواهد شد.»
وزارت دفاع، وزارت امور خارجه و ارتش پاکستان به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
نگرانی از تبدیل جنگ نیابتی به بحران گسترده منطقهای
به گفته منابع آگاه، مداخله پاکستان ــ پس از سالها تلاش برای حفظ توازن در روابط خود با عربستان سعودی و ایران ــ نشاندهنده جدیت حملات حوثیها است. پیام اسلامآباد به تهران روشن است: حوثیها را مهار کنید، در غیر این صورت خطر تبدیل شدن یک درگیری نیابتی به بحرانی گستردهتر برای امنیت منطقه وجود خواهد داشت.
یک دیپلمات ارشد منطقهای گفت پاکستان طی ۲۴ ساعت گذشته این پیام را به ایران منتقل کرده و از تهران خواسته است از نفوذ خود برای متوقف کردن حملات حوثیها به عربستان سعودی استفاده کند.
یک مقام ارشد ایرانی نیز تأیید کرد که پاکستان روز سهشنبه این پیام را به تهران رسانده است و پاسخ ایران این بوده که «ایران کنترل حوثیها را در دست ندارد.»
با این حال، دو منبع ایرانی گفتند تهران هفته گذشته به حوثیها اطلاع داده بود که حملات علیه عربستان سعودی را انجام دهند. به گفته این منابع، ایران وعده داده بود منابع مالی و تسلیحات بیشتری در اختیار آنان قرار دهد و چند تن از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز برای کمک به هماهنگی حملات به یمن سفر کرده بودند.
این دیپلمات منطقهای گفت اسلامآباد تلاش میکند پیش از آنکه تنشها به سطحی برسد که ریاض از پاکستان بخواهد نقش فعالتری در دفاع از عربستان ایفا کند، حوثیها را مهار کند.
او به رویترز گفت: «پاکستان با عربستان توافقی دارد، اما امیدوارم اوضاع به نقطهای نرسد که پاکستان ناچار به مداخله عملی شود. در حال حاضر این کشور راهحل دیپلماتیک را دنبال خواهد کرد.»
حمایت پاکستان از عربستان
یک منبع پاکستانی گفت مقامهای سعودی در ریاض با نمایندگان ارشد نظامی پاکستان و ترکیه دیدار کردهاند تا پاسخ خود را هماهنگ کنند. به گفته این منبع، سه کشور توافق کردهاند که نیروهایشان وارد یمن نشوند و هرگونه اقدام احتمالی از خاک عربستان انجام گیرد.
منبع پاکستانی دومی نیز گفت هنوز هیچ تصمیمی برای مشارکت در حملات تلافیجویانه اتخاذ نشده است. وی تأکید کرد که پیمان نظامی اسلامآباد با ریاض ماهیتی دفاعی دارد و صرفاً به حفاظت از خاک عربستان محدود میشود.
به گفته این منبع، نیروهای پاکستانی میتوانند در داخل عربستان حمایت نظامی، فنی، زمینی یا هوایی ارائه دهند، اما در عملیات رزمی خارج از خاک عربستان مشارکت نخواهند کرد.
این دیپلمات منطقهای افزود کارزار فشاری که ایران و حوثیها دنبال میکنند، ممکن است نتیجهای کاملاً معکوس با آنچه تهران انتظار دارد به همراه داشته باشد.
به گفته او، تهران با هدف تحت فشار قرار دادن واشنگتن برای پایان دادن به محاصره بنادر ایران، امنیت خلیج فارس را هدف گرفته است؛ اما این اقدام میتواند به جای ایجاد شکاف در روابط کشورهای همسو با آمریکا، موجب هماهنگی امنیتی نزدیکتر میان عربستان سعودی، پاکستان، ترکیه و دیگر کشورهای همپیمان واشنگتن شود.
ترامپ قصد دارد محاصره ایران را ادامه دهد
مقامهای منطقهای همچنین نشانه چندانی از آمادگی واشنگتن برای عقبنشینی مشاهده نمیکنند.
این دیپلمات گفت به نظر میرسد دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، مصمم است تا زمانی که ایران به توافقی با واشنگتن دست نیابد، محاصره آمریکا علیه ایران را حفظ کند. در همین حال، قطر بهطور بیسر و صدا در حال بررسی پیشنهادهای تازهای برای بازگرداندن دو طرف به میز مذاکره است.
یک منبع منطقهای دیگر نیز گفت پاسخ نظامی عربستان سعودی همچنان بر حوثیها متمرکز خواهد ماند و نه بر خود ایران. همچنین مقامهای سعودی بر این باور نیستند که حملات حوثیها بتواند هدف گستردهتر تهران برای پایان دادن به محاصره آمریکا را محقق کند.
به گفته این منبع، انتظار نمیرود ریاض از واشنگتن بخواهد محاصره را لغو کند. او تأکید کرد که ترامپ معتقد است تداوم فشار اقتصادی مؤثرترین مسیر برای کشاندن ایران به مذاکرات است.
این منبع گفت: «پرسش اصلی این است که ایران چه میزان فشار را میتواند تحمل کند و تا چه مدت. ترامپ به دنبال راهحل نظامی نیست؛ او میخواهد از طریق محاصره، فشار را بر ایران افزایش دهد.»