زندگی ۹۰میلیون ایرانی؛ نبردی روزمره برای بقا
شبکه الجزیره / ۳۰ اوت ۲۰۲۶
بیش از شش ماه از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران میگذرد و کیفیت زندگی اکثر ایرانیان رو به وخامت گذاشته است.
حاکمیت سیاسی و نظامی ایران توانسته خود را با شرایط جدید ناشی از جنگ تطبیق دهد، بیآنکه امتیاز عمدهای در اصول ایدئولوژیک خود بدهد. اما برای بیشتر جمعیت ۹۰ میلیونی کشور، زندگی به نبردی روزمره برای بقا تبدیل شده است.
مرجان، زن جوانی که در تهران زندگی میکند و به دلایل امنیتی خواسته تنها نام کوچکش ذکر شود، به الجزیره گفت: «فقط یک زندگی میخواهم که در آن مجبور نباشم مدام با دیگران درگیر شوم، هر روز منزویتر از بقیه جهان شوم و دائماً برای زنده ماندن برنامهریزی کنم.»
او افزود: «مدام به آن زندگی فکر میکنم، از اینکه اجازه انتخاب برای تحقق آن را نداریم ناامید میشوم و بعد روز دیگری را ادامه میدهم. این یک چرخه فرساینده و خستهکننده است.»
سیاست و دیپلماسی
جنگ در ۲۸ فوریه آغاز شد؛ زمانی که حملات آمریکا و اسرائیل به کشته شدن آیتالله علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، و همچنین شماری از چهرههای کلیدی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر نهادهای حکومتی انجامید.
با وجود این، ساختار حکومت حفظ شد. مجتبی خامنهای، فرزند رهبر پیشین، بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی انتخاب شد، اما همچنان از انظار عمومی دور مانده است. در عین حال، فرماندهان نظامی دیگری نیز جایگزین شدند.
در درون حاکمیت، شکافی میان طرفداران حلوفصل دیپلماتیک جنگ و کسانی که خواهان ادامه نبرد تا عقبنشینی آمریکا هستند وجود دارد. با این حال، همه بر این موضوع اتفاق نظر دارند که هیچگونه «تسلیم» در برابر ایالات متحده و اسرائیل در کار نخواهد بود.
ایران اعلام کرده است که با عمان بر سر گشایش یک مسیر ترانزیتی در تنگه هرمز به تفاهم رسیده است؛ جایی که بهدلیل حملات ایران و آمریکا، تردد دریایی به بخش کوچکی از سطح پیش از جنگ کاهش یافته است.
با این حال، گزارشها حاکی از آن است که دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با این توافق مخالف بوده و خواهان بازگشایی کامل و بدون محدودیت تنگه هرمز است. اختلافات عمدهای نیز بر سر برنامه هستهای ایران و مجموعهای از مسائل دیگر همچنان پابرجاست.
میانجیگران بینالمللی همچنان برای احیای مذاکرات میان ایران و آمریکا تلاش میکنند، اما در شرایطی که واشنگتن سختترین تحریمهای تاریخ خود را علیه تهران اعمال کرده، هیچ نشانهای از دستیابی به پیشرفت محسوس دیده نمیشود.
بخشی از حامیان حکومت ایران که هر شب با حمایت نیروهای مسلح در تعداد محدود در خیابانهای تهران و برخی شهرهای دیگر تجمع میکنند، از سرگیری درگیری با آمریکا را ترجیح میدهند و معتقدند نباید هیچ امتیازی به واشنگتن داده شود.
سقوط قدرت خرید حقوقها
اقتصاد ایران پس از دههها سوءمدیریت، فساد، تحریمها و فشارهای خارجی، اکنون تنها با بخشی از ظرفیت بالقوه خود فعالیت میکند.
ایران طی بیشتر دو سال گذشته در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» به سر برده است؛ دورهای که با دو جنگ با آمریکا و اسرائیل و همچنین محاصرههای اقتصادی و دریایی همراه بوده است. در چنین شرایطی، کمتر کسی نسبت به آینده اقتصادی کشور خوشبین است.
مرکز آمار ایران اعلام کرد نرخ تورم در مردادماه، که در ۲۲ اوت به پایان رسید، نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۹ درصد افزایش یافته است. تورم مواد غذایی نیز در مقایسه با مرداد سال گذشته بیش از ۱۲۷ درصد گزارش شده است.
عکس: آرش خاموشی، نیویورک تایمز
بیژن، که در یک شرکت فناوری در مرکز تهران بهعنوان تحلیلگر داده کار میکند، گفت زمانی که حدود سه سال پیش کار خود را در این شرکت آغاز کرد، حقوق ماهانهاش معادل بیش از هزار دلار بود، اما تورم ارزش درآمد او را بهشدت کاهش داده است.
او به الجزیره گفت: «با وجود سه بار افزایش حقوق، ارزش دستمزدم حالا به کمتر از ۵۰۰ دلار رسیده است.»
این مرد ۳۳ ساله که شرایط را هر روز وخیمتر میبیند، میگوید گاهی با خود فکر میکند اگر بیش از یک دهه پیش، پس از پایان دوره کارشناسی، ایران را ترک کرده بود زندگیاش چگونه میبود.
بیژن گفت: «آن زمان هیچکس تصور نمیکرد اوضاع تا این اندازه بد شود.»
روز شنبه (۷ شهریور ۱۴۰۵)، ارزش ریال ایران در بازار آزاد تهران به پایینترین سطح تاریخی خود رسید و هر دلار آمریکا با نرخ دو میلیون و ۶۰ هزار ریال معامله شد.
خسارتهای واردشده به تأسیسات نفت و گاز، مجتمعهای پتروشیمی، کارخانههای فولاد، زیرساختهای خدماتی، خانهها، بنادر، فرودگاهها، پلها و سایر زیرساختهای کشور در جریان جنگ نیز بر وضعیت اقتصادی اثر گذاشته است.
کشوری که یکی از غنیترین منابع طبیعی جهان را در اختیار دارد، اکنون با کمبودهای فزاینده سوخت و برق دستوپنجه نرم میکند. مقامها همچنین در آستانه فصل زمستان خود را برای کمبود گاز طبیعی آماده میکنند. دولت پیشتر سهمیه سوخت خودروهای شخصی را کاهش داده و قصد دارد طی هفتههای آینده قیمت بنزین را افزایش دهد.
جامعه
مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که در ارتباط با جنگ باید پیام «وحدت مقدس» به جهان مخابره شود. هرچند بسیاری از مردم از بیان علنی دیدگاههای خود پرهیز میکنند، اما به نظر میرسد تفاوتهای آشکاری میان دیدگاههای موجود در جامعه و مواضع سیاستمداران وجود دارد.
در تازهترین پیام مکتوب منتسب به مجتبی خامنهای که روز جمعه منتشر شد، آمده است: «بهطور قاطع اعلام میکنم که هرگونه اقدام مخل انسجام اجتماعی ممنوع است.»
ساعاتی بعد، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در گفتوگویی با تلویزیون دولتی اعلام کرد که دولت با مشکلات شدید مالی مواجه است، در فروش نفت خود با دشواری روبهروست و قادر نیست شرایط زندگی جمعیت تحت محاصره کشور را بهبود بخشد.
در همین حال، نهادهای قضایی و اطلاعاتی برخورد با هرگونه اقدام یا اظهار نظری را که مغایر روایت رسمی تلقی شود تشدید کردهاند.
قوه قضائیه همچنان هر هفته از اجرای احکام اعدام جدید خبر میدهد؛ از جمله برای افرادی که در جریان جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ یا اعتراضات سراسری ضدحکومتی در ماه ژانویه بازداشت شده بودند. وزارت اطلاعات نیز ماه گذشته فهرستی از افراد و رسانههایی را منتشر کرد که ایرانیان به دلایل امنیت ملی نباید با آنها تماس داشته باشند.
سازمان ملل متحد و نهادهای بینالمللی حقوق بشری این اعدامها را محکوم کردهاند. دولت همچنین چند سال پس از اعتراضات ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ علیه حجاب اجباری، تلاشهای خود برای اجرای سختگیرانهتر قوانین مربوط به پوشش اجباری را افزایش داده است.
در هفته جاری نیز شماری از کافهها، بستنیفروشیها و فروشندگان خصوصی آنلاین به دلیل آنچه «عدم رعایت موازین و قوانین اسلامی» عنوان شده، از سوی مقامها تعطیل شدند.
ساسان، یکی دیگر از جوانان ساکن تهران، میگوید تجربه نشان داده است هر زمان فشار خارجی افزایش یافته، مقامها نیز کنترل داخلی را تشدید کردهاند.
او گفت: «گاهی دردِ ناامیدی را احساس میکنم؛ اینکه مدام تلاش میکنی اما میبینی همهچیز علیه توست و آیندهات تا حد زیادی از اختیار خودت خارج شده است.»