او از ایران گریخت؛ آمریکا او را به آفریقا فرستاد
ایزوبل یانگ و میک کریور / سیانان
نیکا یکی از بیشمار مهاجرانی است که دولت ترامپ آنها را به کشورهایی اخراج کرده است که هرگز به آنها سفر نکردهاند؛ کشورهایی که بهسختی میتوان آنها را پناهگاههای امن دانست. این اقدام، استفاده از یک خلأ قانونی است. قضات مانع از آن شدهاند که دولت آمریکا برخی مهاجران را به کشورهای مبدأشان بازگرداند. ازاینرو، دولت آمریکا با دهها کشور ثالث توافقهایی امضا کرده است؛ کشورهایی که افرادی مانند نیکا در آنها بیش از پیش در وضعیت بلاتکلیفی و دشواری گرفتار میشوند. از آنجا که نیکا نگران امنیت خود و خانوادهاش است، این نام مستعار است.
«اگر در ایران بودم، من را میکشتند»
نیکا که برای نخستین بار داستان زندگیاش را بازگو میکند، میگوید بخش زیادی از دوران جوانیاش را به اعتراض علیه حکومت ایران گذرانده است.
او در حالی که اشک میریخت، گفت: «بسیاری از دوستانم را از دست دادم. آنها [جمهوری اسلامی] دوستانم را کشتند و برخی دیگر هنوز در زندان هستند. میدانم اگر در ایران بودم، من را میکشتند.»
داستان نیکا در برههای بسیار مهم در روابط آمریکا و ایران رخ میدهد. اوایل امسال، ایران صحنه اعتراضهای گسترده ضدحکومتی بود. حکومت در واکنش، سرکوبی بیسابقه را آغاز کرد که در جریان آن هزاران نفر کشته شدند. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، معترضان را تشویق کرد «نهادهای خود را به دست بگیرند» و گفت: «کمک در راه است.»
در آخرین روز فوریه، آمریکا و اسرائیل جنگی را علیه ایران آغاز کردند؛ جنگی که در جریان آن آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، کشته شد و اهدافی در سراسر کشور مورد حمله قرار گرفت.
نیکا این رویدادها را از آمریکا بهدقت دنبال میکرد. او به خود اجازه داده بود امیدوار باشد که این تحولات به معنای پایان حکومت ایران و بازگشتش به کشور باشد. اما در واقع، سرنوشت او از پیش رقم خورده بود.
یکی از دشوارترین روزها
نیکا پس از بازداشت در مرز و چند ماه نگهداری در بازداشتگاه اداره مهاجرت و گمرک آمریکا، برای مدت کوتاهی اجازه یافته بود آزادانه در کالیفرنیا زندگی کند. او در ماه ژوئن، اطلاعیهای از وزارت امنیت داخلی دریافت کرد که از او میخواست در جلسهای حاضر شود؛ جلسهای که نیکا تصور میکرد دیداری معمولی است. اما بر اساس اسنادی که سیانان بررسی کرده است، مقامهای آمریکایی چند هفته پیش از آن تصمیم گرفته بودند او را اخراج کنند. هنگامی که نیکا در جلسه حاضر شد، بازداشت شد.
او میگوید سه روز بعد، شامگاه ۱۱ ژوئن، دستبند به دست و پابند به پا، همراه با ۱۷ مهاجر دیگر، از جمله افرادی از افغانستان، عراق و گرجستان، سوار هواپیمای اخراج شد.
نیکا با توصیف ترسی که سراسر وجودش را به لرزه انداخته بود، گفت: «این یکی از دشوارترین روزهای زندگی من بود.» او گفت تنها هنگام سوار شدن به هواپیما فهمید قرار است به کجا فرستاده شود. مقصد روی صفحهنمایش کوچکی که به صندلی جلوی او متصل بود، نشان داده شده بود.
سحر جلیلی پاولسکی، وکیل کنونی نیکا، گفت که با تمام توان تلاش کرده است مانع پرواز او شود.
پاولسکی گفت: «یادم میآید وقتی هواپیما از زمین بلند شد، روی کف هواپیما نشستم، به مادرم زنگ زدم و گریه کردم. آن لحظات را با تمام وجودم احساس میکنم. میدانید آن فرد چه احساسی داشته است؛ تنهاییای را که احتمالاً تجربه کرده است.»
حمایت قانونی
نیکا، مانند بسیاری از مهاجران دیگری که همراه او اخراج شدند، پیشتر از یک قاضی آمریکایی حکم حمایت دریافت کرده بود. هدف از صدور چنین احکامی این است که از بازگرداندن مهاجران به مکانهایی جلوگیری شود که ممکن است در آنها با آزار و اذیت، شکنجه یا مرگ مواجه شوند.
تا همین اواخر، اخراج افرادی که از چنین احکام حمایتی برخوردار بودند، امری بسیار نادر بود.
اما از زمانی که ترامپ سال گذشته بار دیگر به قدرت بازگشت و وعده اخراجهای گسترده را داد، شرایط کاملاً تغییر کرده است. استیون میلر، معاون رئیس دفتر کاخ سفید و ارشدترین مدافع سیاستهای ضدمهاجرتی ترامپ، گفته است: «درهای آمریکا بهطور کامل به روی پناهجویان بسته است.»
وزارت امنیت داخلی آمریکا از اقدامات خود دفاع کرده و در بیانیهای به سیانان گفته است افرادی که اخراج شدهاند، از روند قانونی عادلانه برخوردار بوده و احکام نهایی اخراج درباره آنها صادر شده بود.
این وزارتخانه اعلام کرد: «این توافقها با کشورهای ثالث، که روند قانونی مقرر در قانون اساسی آمریکا را تضمین میکنند، برای امنیت سرزمین ما و مردم آمریکا ضروری هستند. ما قانون را همانگونه که نوشته شده اجرا میکنیم. اگر قاضی تشخیص دهد یک فرد خارجیِ غیرقانونی حق ماندن در این کشور را ندارد، او را اخراج خواهیم کرد؛ همین و بس.»
مالاریا و ترس
نیکا میگوید از زمان ورودش به بانگویی، پایتخت جمهوری آفریقای مرکزی، در بیش از دو ماه پیش، معمولاً آنقدر میترسد که از محل اقامتش خارج شود و بیشتر وقت خود را در اتاقش میگذراند.
او مدعی است هرگاه برای خرید مواد غذایی یا دیگر اقلام ضروری از خانه خارج میشود، مأموران پلیس محلی بارها او را متوقف کردهاند، از او رشوه خواستهاند و تهدید کردهاند که در صورت نپرداختن پول، او را بازداشت خواهند کرد؛ ادعایی که پلیس آن را رد میکند. نیکا همچنین پس از ابتلا به مالاریا، مدتی را در یکی از بیمارستانهای محلی گذرانده است.
نیکا گفت: «باورم نمیشد که اینجا هستم. واقعاً برای من باورنکردنی است.»
وزارت خارجه آمریکا نیز به دلیل خطر جرم و جنایت، آدمربایی، بیماری و تروریسم، از شهروندان خود خواسته است به جمهوری آفریقای مرکزی سفر نکنند. این وزارتخانه از هر فردی که با وجود این هشدار به این کشور سفر میکند، میخواهد نمونهای از DNA خود را بر جای بگذارد تا در صورت مرگ، خانوادهاش بتوانند هویت او را شناسایی کنند.
هنوز مشخص نیست چرا جمهوری آفریقای مرکزی با پذیرش مهاجران اخراجشده از آمریکا موافقت کرده است. هیچ جزئیاتی از این توافق منتشر نشده است.
بااینحال، نشانههایی وجود دارد.
آمریکا امسال مبلغی غیرمنتظره و قابلتوجه، معادل ۸۵ میلیون دلار، به عملیات سازمان بینالمللی مهاجرت در جمهوری آفریقای مرکزی اختصاص داده است؛ این رقم در سالهای گذشته تنها چند میلیون دلار بود. آمریکا همچنین متعهد شده است ۵۰ میلیون دلار دیگر به صندوق بشردوستانه این کشور اختصاص دهد.
این کمکها در شرایطی ارائه میشود که آمریکا در حال کاهش کمکهای خارجی خود است.
وزارت خارجه آمریکا تلویحاً اعلام کرده است که این بودجه در ازای پذیرش افراد اخراجشده پرداخت شده است. سخنگوی وزارت امنیت داخلی آمریکا به سیانان گفت: «ایالات متحده از کمکهای خارجی برای حمایت از کشورهایی استفاده خواهد کرد که به ما در پیشبرد اولویتهای مهاجرتیمان کمک میکنند.»
سازمان بینالمللی مهاجرت، که در روند اخراج افراد نقش تسهیلکننده ندارد، به پرسشهای مشخص سیانان پاسخ نداد، اما در بیانیهای گفت که این سازمان سابقهای طولانی در جمهوری آفریقای مرکزی دارد. در این بیانیه آمده است: «همانند دیگر زمینهها، سازمان بینالمللی مهاجرت در جمهوری آفریقای مرکزی از کمکهای مالی طیفی از اهداکنندگان بهرهمند میشود.»
هیچیک از مقامهای دولت جمهوری آفریقای مرکزی بهطور علنی درباره توافق اخراج سخن نگفتهاند و درخواستهای سیانان برای انجام مصاحبه را رد کردهاند.
زندگی در بلاتکلیفی
مشخص نیست زندگی نیکا در آینده چگونه پیش خواهد رفت.
به او و مهاجرانی که همراهش وارد جمهوری آفریقای مرکزی شدند، گفته شده بود که تنها اجازه اقامتی موقت و سهماهه دریافت کردهاند. دومین پرواز اخراج به مقصد این کشور نیز ۳۱ ژوئیه آمریکا را ترک کرد؛ این پرواز ۳۱ فرد اخراجشده را حمل میکرد. در میان مهاجران این نگرانی وجود دارد که با پایان یافتن امکان اسکان، آنها بهاجبار به کشورهای مبدأ خود بازگردانده شوند.
اگر چنین اتفاقی رخ دهد، نیکا شانس زنده ماندنش را بسیار اندک میداند.
در همین حال، وکیل او در حال تنظیم شکایتی در دادگاه فدرال است تا نیکا را به آمریکا بازگرداند و پرونده درخواست پناهندگی او را دوباره به جریان بیندازد.
نیکا در انتظار مشخص شدن سرنوشتش، همچنان نمیتواند درک کند چگونه کشوری که باور داشت از او محافظت خواهد کرد، در نهایت همان کشوری شد که او را از خود راند.